{"id":10166,"date":"2016-07-31T15:20:46","date_gmt":"2016-07-31T12:20:46","guid":{"rendered":"https:\/\/research.sharqforum.org\/?p=10166"},"modified":"2022-01-31T15:09:07","modified_gmt":"2022-01-31T12:09:07","slug":"turkiyede-15-temmuz-basarisiz-darbe-girisimi-karsilastirmali-perspektiften-sebepleri-sonuclari-ve-olasi-etkileri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/2016\/07\/31\/turkiyede-15-temmuz-basarisiz-darbe-girisimi-karsilastirmali-perspektiften-sebepleri-sonuclari-ve-olasi-etkileri\/","title":{"rendered":"T\u00fcrkiye\u2019de 15 Temmuz Ba\u015far\u0131s\u0131z Darbe Giri\u015fimi: Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 Perspektiften Sebepleri, Sonu\u00e7lar\u0131 ve Olas\u0131 Etkileri"},"content":{"rendered":"

\"\" Omer Aslan<\/a>      <\/i> 31 Temmuz 2016<\/span><\/h6><\/div><\/div><\/div>
<\/div><\/div><\/div>

\n\t\n\t\t<\/i>\n\t\tPDF olarak indir\t\t\n\t<\/a>\n<\/p>\n<\/h6><\/div><\/div><\/div>

<\/div><\/div><\/div>
Rapor<\/a> \/ \/ Y\u00f6neti\u015fim ve Demokrasi<\/a>, B\u00d6LGESEL G\u00dcVENL\u0130K<\/a><\/h6><\/div><\/div><\/div>
<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>
<\/div><\/div><\/div>

Y\u00f6netici \u00d6zeti<\/strong><\/span><\/p>\n

    \n
  • 15 Temmuz ak\u015fam\u0131 T\u00fcrk silahl\u0131 kuvvetleri i\u00e7erisindeki bir grup asker Cumhuriyet tarihinin yedinci darbe giri\u015fimine imza att\u0131.<\/li>\n
  • Darbe sonras\u0131 soru\u015fturmalar; darbe giri\u015fiminin G\u00fclen hareketine mensup subaylar \u2014 T\u00fcrkiye taraf\u0131ndan 2014 y\u0131l\u0131nda ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc olarak belirlenen ve sadece T\u00fcrkiye devlet yap\u0131s\u0131 i\u00e7inde b\u00fcy\u00fck bir temsile sahip olmayan, ama ayn\u0131 zamanda g\u00fc\u00e7l\u00fc uluslararas\u0131 a\u011flara sahip gizli bir grup\u2014 taraf\u0131ndan ba\u015flat\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair pek \u00e7ok ayr\u0131nt\u0131y\u0131 ortaya \u00e7\u0131kard\u0131.<\/li>\n
  • So\u011fuk Sava\u015f d\u00f6nemi boyunca herhangi bir h\u00fck\u00fcmeti devirmek ve g\u00fcc\u00fc ele ge\u00e7irmek i\u00e7in klasik tarzda ba\u015fvurulan askeri darbelerin 4 temel \u00f6zelli\u011fi bulunmaktayd\u0131: H\u0131z, gizlilik, yasa d\u0131\u015f\u0131l\u0131k ve ana akt\u00f6r olarak ordunun ba\u015f\u0131 \u00e7ekmesi.<\/li>\n
  • So\u011fuk Sava\u015f’\u0131n sona ermesinin ard\u0131ndan d\u00fcnyan\u0131n bir\u00e7ok yerinde meydana gelmeye devam eden askeri darbe giri\u015fimlerinin art\u0131k eski moda y\u00f6ntemlerle ba\u015far\u0131l\u0131 olamayaca\u011f\u0131 gittik\u00e7e netle\u015fti.<\/li>\n
  • 15 Temmuz kendisinden \u00f6nceki herhangi bir darbeye benzemeyen vah\u015fi bir giri\u015fimdi. Darbeciler, klasik anlamda bir darbenin olmazsa olmazlar\u0131ndan olan h\u0131zl\u0131 ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir hareket tarz\u0131yla, sabah\u0131n erken saatlerine do\u011fru g\u00f6revlerinin ba\u015far\u0131yla tamamlanaca\u011f\u0131na inanm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorlard\u0131. Bu sebeple, hayata ge\u00e7irilmek istenmi\u015f G\u00fclenci cuntan\u0131n, darbe giri\u015fimine \u2018Y\u0131ld\u0131r\u0131m Operasyonu\u2019 ad\u0131n\u0131 vermesi bundan ileri geliyordu.<\/li>\n
  • Bu klasik darbe giri\u015fimini mahk\u00fbm eden \u015fey Milli \u0130stihbarat Te\u015fkilat\u0131n\u0131n ordu i\u00e7erisinden te\u015fkilat ba\u015fkan\u0131na y\u00f6nelik bir sald\u0131r\u0131 giri\u015fimi olabilece\u011fine dair istihbarat almas\u0131yd\u0131. Bir darbe giri\u015fimi oldu\u011fu anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda darbeye kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan insanlar bu sayede, darbe giri\u015fimine kar\u015f\u0131 harekete ge\u00e7mek ve direnmek i\u00e7in yeterli zamana, cesarete ve gerekli ara\u00e7lara sahip oldular.<\/li>\n
  • 1960 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen darbede, darbenin beyin tak\u0131m\u0131n\u0131n Ankara\u2019da bulunan radyo istasyonuna bir y\u00fczba\u015f\u0131 e\u015fli\u011finde iki piyade eri g\u00f6ndermesi ve orada g\u00f6revli yakla\u015f\u0131k 50 askerin radyoyu ele ge\u00e7irdiklerini ve bu askerlerin evlerine gitmeleri gerekti\u011fini s\u00f6ylemeleri yeterliydi. Hatta ulusal tek kanal olmas\u0131 itibariyle \u00fclkedeki en \u00f6nemli yay\u0131n organ\u0131n\u0131n ele ge\u00e7irilmesi yakla\u015f\u0131k 10 dakika alm\u0131\u015f olmal\u0131yd\u0131.<\/li>\n
  • 1980 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrk Silahl\u0131 Kuvvetleri\u2019nin (TSK) komuta kademesinden olu\u015fan Genelkurmay, saat gece 03:00 sular\u0131nda harekete ge\u00e7ip sabah\u0131n erken saatlerine do\u011fru darbeyi tamamlad\u0131\u011f\u0131nda herhangi bir direni\u015fle kar\u015f\u0131la\u015fmam\u0131\u015ft\u0131.<\/li>\n
  • 1990’lar\u0131n ba\u015f\u0131ndan itibaren \u00f6zel televizyon kanallar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 ve televizyonun T\u00fcrk evlerinde her ge\u00e7en g\u00fcn say\u0131lar\u0131n\u0131n artmas\u0131, 1997 y\u0131l\u0131nda al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda bir darbe y\u00f6nteminin kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n sebeplerinden biriydi.<\/li>\n
  • 15 Temmuz askeri cuntas\u0131, T\u00fcrkiye’deki yeni medya ortam\u0131n\u0131n do\u011fas\u0131n\u0131, niteli\u011fini ve g\u00fcc\u00fcn\u00fc hafife ald\u0131. Bununla birlikte, darbe giri\u015fimi ger\u00e7ekte planland\u0131\u011f\u0131 \u015fekilde gece 3\u2019te ger\u00e7ekle\u015fseydi b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla T\u00fcrk medyas\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011funun kontrol\u00fc de ele ge\u00e7irilmi\u015f olacakt\u0131.<\/li>\n
  • 15 Temmuz askeri cuntas\u0131n\u0131n; Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n t\u00fcm hareketleri (u\u00e7u\u015f, tank sevkiyat\u0131, askeri hareketlilik ve kamyonlar\u0131n kullan\u0131m\u0131 gibi) derhal durdurmas\u0131 i\u00e7in a\u00e7\u0131k emir vermesine ra\u011fmen kati surette geri ad\u0131m atmamas\u0131, cuntan\u0131n \u00fclke \u00e7ap\u0131nda bir i\u00e7 sava\u015f\u0131 g\u00f6ze alacak kadar g\u00f6z\u00fc d\u00f6nm\u00fc\u015f oldu\u011funu g\u00f6steriyordu.<\/li>\n
  • 1960 ve 1980 darbelerinden sonra ba\u015fvurulan sistematik \u015fiddete ve ortaya \u00e7\u0131kan kanl\u0131 bilan\u00e7oya ra\u011fmen s\u00f6z konusu darbelerin mimarlar\u0131, darbe giri\u015fimlerinin ba\u015far\u0131l\u0131 olmas\u0131 i\u00e7in silahlara ba\u015fvurmaktan, darbe s\u0131ras\u0131nda sivil kan\u0131 ak\u0131tmaktan \u00e7ekinmi\u015flerdi.<\/li>\n
  • Bir darbe planlayan askerler, a\u00e7\u0131k ve basit bir hik\u00e2ye sunmadan yap\u0131lan darbelerin genellikle toplumun geni\u015f kesimlerinin nezdindeki \u201cme\u015fruiyet\u201d eksikli\u011finin fark\u0131ndad\u0131rlar. Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 Cemal G\u00fcrsel de d\u00e2hil olmak \u00fczere 1960 darbesinin arka plan\u0131nda yer alan orta r\u00fctbeli subaylar\u0131n bir\u00e7o\u011fu; toplumun, askeri m\u00fcdahalenin \u00f6ncesinde insanlar\u0131n bir darbeyi me\u015fru bulacaklar\u0131 do\u011fru zaman\u0131 beklemi\u015fti.<\/li>\n
  • \u00dclkenin d\u00f6rt bir yan\u0131na h\u00e2kim olan kaos havas\u0131; bir\u00e7ok yerde toplumun geni\u015f kesimlerinin 1980 darbesini sevin\u00e7le kar\u015f\u0131lamas\u0131na sebep olmu\u015ftu. Darbe \u00f6ncesindeki toplumsal karga\u015fa hali bir ba\u015fka darbe i\u00e7in gerekli ko\u015fullar\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131. 1997 y\u0131l\u0131nda bir\u00e7ok \u2018sivil\u2019 toplum \u00f6rg\u00fct\u00fc ve siyasi parti -ba\u015fta CHP olmak \u00fczere- darbeye a\u00e7\u0131ktan destek verdi. Asl\u0131na bak\u0131l\u0131rsa sivil alan\u0131n orduyla darbe s\u0131ras\u0131nda<\/em> yak\u0131n i\u015f birli\u011fi i\u00e7erisinde olmas\u0131, darbenin klasik bir darbe olarak de\u011fil de sek\u00fcler bir a\u011f ittifak\u0131 yoluyla, yeni t\u00fcr bir darbe tarz\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131na imk\u00e2n tan\u0131d\u0131.<\/li>\n
  • 15 Temmuz komplosunun en \u00e7arp\u0131c\u0131 k\u0131sm\u0131 ise, darbecilerin herhangi bir tarafs\u0131zl\u0131k iddias\u0131 i\u00e7erisinde bile olma ihtiyac\u0131 hissetmemeleriydi. Tarafs\u0131zl\u0131k iddias\u0131n\u0131n olmamas\u0131 ve toplumu do\u011frudan b\u00f6lmekten ka\u00e7\u0131nmamas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan; 1960 ve 1980 askeri darbelerinin aksine, 15 Temmuz ba\u015far\u0131s\u0131z darbe giri\u015fiminin 1997 darbesinin ruhunu an\u0131msatan \u00f6zellikte fakat onun daha radikal bir versiyonu oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir.<\/li>\n
  • 15 Temmuz darbe giri\u015fimini ba\u015flatanlar; birlik b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, ekonomik ve siyasal g\u00fc\u00e7 projeksiyonu ve etik d\u0131\u015f politika sorunlar\u0131yla bo\u011fu\u015fan Avrupa Birli\u011fi i\u00e7erisinde ya\u015fanan istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131 da f\u0131rsat bilmi\u015f olmal\u0131. Ancak daha da \u00f6nemlisi, darbenin ba\u015far\u0131l\u0131 olmas\u0131 halinde Obama y\u00f6netiminin T\u00fcrkiye\u2019de darbeci y\u00f6netime y\u00f6nelik herhangi bir ciddi yapt\u0131r\u0131m\u0131 g\u00fcndeme getirmeye g\u00f6n\u00fcls\u00fcz davranaca\u011f\u0131n\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f olmal\u0131lar.<\/li>\n
  • Her darbe giri\u015fimleri ilk saatlerinde olduk\u00e7a k\u0131r\u0131lgand\u0131r. Demokratik yollarla se\u00e7ilmi\u015f bir h\u00fck\u00fcmetin tabiri caizse vah\u015fi bir darbe giri\u015fimiyle m\u00fccadele etti\u011fi bir anda Obama y\u00f6netiminden gelen mu\u011flak<\/em> mesajlar, darbecilere a\u00e7\u0131k destek olarak alg\u0131land\u0131.<\/li>\n
  • Askeri okullarda darbe sonras\u0131 olu\u015fan havay\u0131 kontrol alt\u0131na almak; \u00f6zellikle ordunun siyasete m\u00fcdahaleci zihniyetinin askeri okullar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 hat\u0131rlanacak olursa, uzun vadede TSK\u2019n\u0131n rehabilite edilmesi i\u00e7in ilk ad\u0131m olur.<\/li>\n
  • H\u00fck\u00fcmet ayn\u0131 zamanda ordunun, kap\u0131lar\u0131n\u0131 toplumun belirli kesimlerine kapatt\u0131\u011f\u0131 eski al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131na geri d\u00f6nmesine izin vermemek noktas\u0131nda dikkatli ve ihtiyatl\u0131 olmal\u0131. Bu noktada; G\u00fclenci subaylar\u0131n ordunun i\u00e7ine s\u0131zmas\u0131n\u0131n kabul edilemez boyutu, muhafazak\u00e2r g\u00f6r\u00fc\u015fe sahip vatanda\u015flar\u0131n askeri okullara ve ordunun di\u011fer kademelerine girmesini engellemek i\u00e7in kullan\u0131lmamal\u0131.<\/li>\n
  • Darbe giri\u015fiminin b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde G\u00fclenci a\u011f taraf\u0131ndan ba\u015flat\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan ve ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011finden emin olunsa da darbeyi ba\u015flatanlar\u0131n kim oldu\u011funu bilerek veya bilmeyerek farkl\u0131 nedenlerle darbe giri\u015fimine kat\u0131lan subaylar da oldu.<\/li>\n
  • Balyoz davas\u0131n\u0131n eski san\u0131klar\u0131ndan baz\u0131 isimlerin TSK i\u00e7erisinde \u00f6nemli g\u00f6revlere yeniden getirildi\u011fine dair haberler; ba\u015fta, mevcut sorunun \u00fcstesinden gelindi\u011fi alg\u0131s\u0131n\u0131 beslese de bundan sonra sorun, \u201ckendi i\u00e7inde b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f bir ordu\u201d de\u011fil, fakat bunun yerine ordunun i\u00e7indeki fraksiyonlar aras\u0131nda \u201cdengenin olmamas\u0131\u201d olabilir.<\/li>\n
  • Askeri reformlar\u0131n g\u00fcndeme getirilmesi ve bunun, h\u00fck\u00fcmetin k\u0131sa ve uzun vadeli g\u00fcndem ba\u015fl\u0131klar\u0131 aras\u0131na girmesi gerekiyor. Asl\u0131na bak\u0131l\u0131rsa Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi (AK Parti) bu durumu, ordunun herhangi bir m\u00fcdahaleyi me\u015frula\u015ft\u0131rmak i\u00e7in ba\u015fvurdu\u011fu TSK\u2019n\u0131n \u0130\u00e7 Hizmet Kanunu\u2019nda yer alan 35. Maddeyi \u00e7\u0131karmak gibi kimi formel, legal yap\u0131da yap\u0131lan d\u00fczenlemeler yoluyla b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00e7\u00f6zm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ancak AK Parti yine de bu konunun \u00f6z\u00fcn\u00fc, ordu i\u00e7in uzun vadeli bir stratejik yeniden yap\u0131land\u0131rma ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm plan\u0131 i\u00e7erisinde ele almal\u0131d\u0131r.<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>
    <\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    15 Temmuz ak\u015fam\u0131 T\u00fcrk silahl\u0131 kuvvetleri i\u00e7erisindeki bir grup asker Cumhuriyet tarihinin yedinci darbe giri\u015fimine imza att\u0131.<\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":10170,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mo_disable_npp":"","ngg_post_thumbnail":0},"categories":[363],"tags":[],"asf_pub_issue":[10301,10305],"asf_pub_region":[10321,17601],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10166"}],"collection":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10166"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10166\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24808,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10166\/revisions\/24808"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10170"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10166"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10166"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10166"},{"taxonomy":"asf_pub_issue","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_issue?post=10166"},{"taxonomy":"asf_pub_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_region?post=10166"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}