![\"\"](\"https:\/\/research.sharqforum.org\/wp-content\/uploads\/2018\/02\/Mesut-O\u0308zcan-150x150.png\" "\\"\\"")
Mesut Ozcan<\/a> <\/i> 12 Kas\u0131m 2016<\/span><\/h6><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>Uzman G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc<\/a> \/ \/ Devlet & Devlet-D\u0131\u015f\u0131 Akt\u00f6rler<\/a><\/h6><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>\u00d6zet<\/span><\/strong>: Musul\u2019u I\u015e\u0130D\u2019den kurtarma harek\u00e2t\u0131 17 Ekim\u2019de ba\u015flad\u0131. Genel olarak bu operasyonun ba\u015far\u0131l\u0131 olaca\u011f\u0131na inan\u0131l\u0131yorsa da operasyonun s\u00fcresi ve kentin gelece\u011fine ili\u015fkin baz\u0131 sorunlar g\u00fcndemini h\u00e2l\u00e2 korumaktad\u0131r. Haz\u0131rl\u0131k yapmak i\u00e7in s\u0131n\u0131rl\u0131 bir zaman olmas\u0131 nedeniyle operasyonun b\u00fcy\u00fck bir insani maliyetle yap\u0131laca\u011f\u0131 genel kabul g\u00f6rmektedir. En b\u00fcy\u00fck endi\u015fe Irak\u2019\u0131n di\u011fer k\u0131s\u0131mlar\u0131nda ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fanan \u00f6rnekler g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruldu\u011funda, kentin sosyo-ekonomik fay hatlar\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r. I\u015e\u0130D\u2019in Musul\u2019da yenilgiye u\u011frat\u0131lmas\u0131ndan sonra ter\u00f6r sald\u0131r\u0131lar\u0131nda bulunmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesi olas\u0131d\u0131r. Bu sald\u0131r\u0131lara kar\u015f\u0131l\u0131k vermek i\u00e7in g\u00fcvenlik \u00f6nlemlerine ve bir kar\u015f\u0131t anlat\u0131ya ihtiya\u00e7 duyulacakt\u0131r. Araplar\u0131n ve K\u00fcrtlerin siyasi ve b\u00f6lgesel farkl\u0131l\u0131klar konusundaki ili\u015fkilerinin \u00e7ok daha gerginle\u015fti\u011fini g\u00f6rmemiz m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bunun yan\u0131 s\u0131ra pek \u00e7ok g\u00f6zlemci artmakta olan mezhepsel \u015fiddetten endi\u015fe duymaktad\u0131r. T\u00fcm bu sorunlar\u0131 dikkate alarak, I\u015e\u0130D\u2019in Musul\u2019da yenilmesinin Irak tarihinde bir d\u00f6nemi sonland\u0131raca\u011f\u0131 ancak ba\u015f edilmesi gereken ba\u015fka b\u00fcy\u00fck \u00e7apl\u0131 sorunlara yol a\u00e7aca\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir.<\/span><\/p>\n<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>Musul\u2019u I\u015e\u0130D’den kurtarmas\u0131 beklenen operasyon 17 Ekim g\u00fcn\u00fc erken saatlerde ba\u015flad\u0131. Yerel ve uluslararas\u0131 akt\u00f6rler, operasyondaki rollerine ili\u015fkin olarak, operasyon ba\u015flamadan \u00f6nce, tam bir uzla\u015f\u0131 olmasa da bir mutabakata varm\u0131\u015ft\u0131. \u00c7e\u015fitli yerel ve uluslararas\u0131 etkenler nedeniyle baz\u0131 anla\u015fmazl\u0131klar olsa da operasyon Ba\u015fbakan \u0130badi\u2019nin duyurusuyla ba\u015flad\u0131. Operasyonun zamanlamas\u0131na ili\u015fkin \u00e7e\u015fitli arg\u00fcmanlar bulunmaktayd\u0131. Ba\u015fbakan \u0130badi \u015fu anda, \u00f6zellikle kabinesinden iki \u00fcyesinin makam\u0131n\u0131 kaybetti\u011fi parlamento ba\u015fta olmak \u00fczere, i\u00e7 sorunlarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r. Genel olarak, sab\u0131k Ba\u015fbakan Maliki\u2019nin \u0130badi\u2019yi zay\u0131flatmak ve Ba\u015fbakan olarak onun yerini almak i\u00e7in her f\u0131rsat\u0131 de\u011ferlendirdi\u011fine inan\u0131lmaktad\u0131r.[1]<\/a> \u00d6te yandan ABD\u2019nin, Kas\u0131m ay\u0131 ba\u015flar\u0131nda yap\u0131lacak olan ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7imlerinin \u00f6ncesinde I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 bir ba\u015far\u0131 hik\u00e2yesinin pe\u015finde oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu sebeplerle operasyonun zamanlamas\u0131na ili\u015fkin karar\u0131n Irak\u2019ta ve ABD\u2019deki siyasal konularla ili\u015fkili olmas\u0131 muhtemeldir. Bununla birlikte, operasyonun hen\u00fcz erken a\u015famalar\u0131nda bulunuyor ve Musul\u2019u kurtarman\u0131n ne kadar zaman alaca\u011f\u0131n\u0131 bilmiyoruz. Bu nedenle Irak\u2019\u0131 ve b\u00f6lgeyi bekleyen sorunlar\u0131 da unutmamal\u0131y\u0131z.<\/p>\nOperasyonda yer alan akt\u00f6rler aras\u0131nda, kentin ele ge\u00e7irilmesinden \u00f6nceki ve sonraki roller konusunda genel bir uzla\u015f\u0131ya var\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcnmektedir. Bu akt\u00f6rler aras\u0131ndaki koordinasyonun, yani Irak ordu birimleri, Pe\u015fmerge g\u00fc\u00e7leri, Ninova muhaf\u0131zlar\u0131 (yerel S\u00fcnni g\u00fc\u00e7ler), Ha\u015fdi \u015eabi ve uluslararas\u0131 dan\u0131\u015fmanlar\u0131n, operasyonun ba\u015far\u0131ya ula\u015fmas\u0131 i\u00e7in de olduk\u00e7a kritik bir \u00f6nemi olacakt\u0131r. Operasyonun ilk g\u00fcnlerinde, Irak ordusunun baz\u0131 cephelerde ciddi diren\u00e7le kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131yla beraber koordinasyon sorunlar\u0131 oldu\u011funa dair k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015faretler ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Haz\u0131rl\u0131klar\u0131n iyi olmad\u0131\u011f\u0131na ve koordinasyon sorunlar\u0131na ili\u015fkin baz\u0131 arg\u00fcmanlar dile getirilmektedir. Akt\u00f6rler aras\u0131nda geli\u015fen herhangi bir g\u00fcvensizlik ya da kas\u0131tl\u0131 yan\u0131ltmalar operasyonun ba\u015far\u0131 \u015fans\u0131na ve ak\u0131betine zarar verecektir. Mezhepsel hassasiyetler, kentin gelece\u011fi ve bizzat Irak\u2019\u0131n gelece\u011finin kendisi \u00fczerinde h\u00e2l\u00e2 belirli belirsiz durmaktad\u0131r.<\/p>\n
Yerel ve uluslararas\u0131 akt\u00f6rler aras\u0131nda, operasyonun ba\u015far\u0131l\u0131 olabilece\u011fine dair ortak bir anlay\u0131\u015f s\u00f6z konusudur, ancak, operasyonun s\u00fcresine ve I\u015e\u0130D\u2019den sonra Musul\u2019un durumuna ili\u015fkin baz\u0131 ortak endi\u015feler de vard\u0131r. Musul\u2019un \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirilmesi sonras\u0131 ortaya \u00e7\u0131kacak olas\u0131 sorunlara de\u011finmek de \u00f6nemlidir.<\/p>\n
Operasyonun \u0130nsani Maliyeti<\/strong><\/span><\/p>\n\u0130lk muhtemel sorun operasyondan sonra ortaya \u00e7\u0131kacak insani durumdur. I\u015e\u0130D sald\u0131r\u0131lar\u0131 ve kulland\u0131klar\u0131 taktiklerin ba\u015far\u0131s\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak, 1 milyona yak\u0131n ki\u015finin yerinden edilece\u011fi tahminleri bulunmaktad\u0131r. Son haberlere g\u00f6re uluslararas\u0131 insani kurulu\u015flar 200 bin kadar insana yard\u0131ma haz\u0131rd\u0131r. Musul\u2019un yerlerinden edilen sakinlerinin say\u0131s\u0131n\u0131n bu rakam\u0131 a\u015fmas\u0131, k\u0131\u015f gelmeden hemen \u00f6nce bir insani felaket ortaya \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. K\u00fcrdistan B\u00f6lge Y\u00f6netimi (KBY) b\u00f6yle bir geli\u015fmeye Irak\u2019\u0131n di\u011fer b\u00f6lgelerinden daha haz\u0131rl\u0131kl\u0131d\u0131r. Ancak buradaki kapasite, operasyonun beklenenden uzun s\u00fcrmesi ve Musul halk\u0131n\u0131n yurduna d\u00f6nme s\u00fcrecinin gecikmesi halinde yetersiz kalabilecektir. Ka\u00e7an insanlar\u0131n baz\u0131lar\u0131n\u0131n Suriye\u2019ye do\u011fru gidece\u011fi tahmin edilmektedir. Haseke ya da yak\u0131nlar\u0131ndaki kentlerde bu m\u00fcltecilerin s\u0131\u011f\u0131nabilece\u011fi herhangi bir kamp ya da tesis bulunmamaktad\u0131r. Bu da bu b\u00f6lgede insani bir felakete yol a\u00e7abilir. Ge\u00e7mi\u015fte Felluce ve Ramadi\u2019de ya\u015fanan k\u00f6t\u00fc muamele ve i\u015fkenceye ili\u015fkin \u00f6rnekler ka\u00e7an erkek n\u00fcfusu i\u00e7in bir endi\u015fe kayna\u011f\u0131d\u0131r. Operasyonun s\u00fcresi ve I\u015e\u0130D\u2019in ba\u015fvuraca\u011f\u0131 taktikler, kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lacak bu sorunlar\u0131n derecesini belirleyecektir.<\/p>\n
Musul altyap\u0131s\u0131n\u0131n operasyondan sonraki gelece\u011fi de insani s\u0131k\u0131nt\u0131lar ile ilgili olarak, kritik olacakt\u0131r. I\u015e\u0130D\u2019den kurtar\u0131lan \u015fehirlerin \u00e7ok az\u0131 ya\u015fanabilir halde kalm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eehirlerin harap olmas\u0131 yerel halk\u0131n evlerine d\u00f6nmesine engel olmakta ve Ba\u011fdat h\u00fck\u00fcmetinin ve uluslararas\u0131 toplumun \u00e7abalar\u0131 bu insanlar\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamamaktad\u0131r. Bu durumun Musul\u2019da da b\u00f6yle olmas\u0131 durumunda, orada da uzun s\u00fcrecek bir insani felaket ba\u015flayacakt\u0131r. Kentin n\u00fcfusunun b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc dikkate al\u0131n\u0131rsa, bu t\u00fcr bir senaryo Irak toplumunun aras\u0131ndaki ba\u011flar\u0131 zay\u0131flatacak ve propaganda malzemesi ve \u00fcye toplama hususunda I\u015e\u0130D\u2019in ekme\u011fine ya\u011f s\u00fcrecektir. I\u015e\u0130D\u2019den yeni al\u0131nan baz\u0131 k\u00f6ylerde, I\u015e\u0130D\u2019e lojistik destek sa\u011flam\u0131\u015f olduklar\u0131na dair as\u0131ls\u0131z iddialarla halk\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fcn evlerinin bo\u015falt\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve kamplara gitmeye zorland\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin baz\u0131 raporlar bulunmaktad\u0131r. Bu t\u00fcr eylemler yayg\u0131nla\u015f\u0131rsa, bu, kolayl\u0131kla bir n\u00fcfus m\u00fchendisli\u011fi giri\u015fimi olarak yorumlanabilecektir.<\/p>\n
Sosyo-Politik Fay Hatlar\u0131 ve Yeni Bir Anlat\u0131 \u0130htiyac\u0131<\/strong><\/span><\/p>\nI\u015e\u0130D sonras\u0131 Musul\u2019da, Arap ve K\u00fcrtler aras\u0131nda ve ayn\u0131 zamanda Ninova b\u00f6lgesi i\u00e7indeki farkl\u0131 S\u00fcnni gruplar aras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan eski gerilimlerle y\u00fczle\u015fmek durumunday\u0131z. Bu b\u00f6lgede olduk\u00e7a fazla say\u0131da K\u00fcrt vard\u0131r ve buradaki baz\u0131 topraklar\u0131n kaderine ili\u015fkin Ba\u011fdat ve Erbil aras\u0131nda anla\u015fmazl\u0131klar bulunmaktad\u0131r. Bu gerilim Ba\u011fdat ve Erbil aras\u0131ndaki mevcut gerginli\u011fe yenisini ekleyecektir. Buna ilaveten, Pe\u015fmerge taraf\u0131ndan kurtar\u0131lan, ancak \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde Araplar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 b\u00f6lgelerin kontrol\u00fc konusunda S\u00fcnni Araplar ve K\u00fcrtler aras\u0131nda da sorunlar olabilir. Buna da ek olarak, baz\u0131 K\u00fcrt fig\u00fcrler Musul\u2019da I\u015e\u0130D\u2019in yenilgiye u\u011framas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan \u201cge\u00e7mi\u015fte I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 m\u00fccadelede K\u00fcrt g\u00fc\u00e7lerinin \u00e7ok fazla fedak\u00e2rl\u0131kta bulundu\u011fu ve bu topraklar\u0131n sahiplerinin I\u015e\u0130D\u2019e destek verdi\u011fi gerek\u00e7esiyle\u201d Araplar\u0131n evlerine ve topraklar\u0131na el koymalar\u0131n\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131rmay\u0131 umabilir ya da Saddam d\u00f6nemi s\u00fcresince devam eden Arapla\u015ft\u0131rma politikas\u0131n\u0131n tersine \u00e7evrilmesi gerekti\u011fini iddia edebilir.[2]<\/a> S\u00fcnni Araplar aras\u0131ndaki \u00f6nderlik sorunu I\u015e\u0130D\u2019in yenilgisinin ard\u0131ndan ortaya \u00e7\u0131kacak temel sorunlardan biri olacakt\u0131r. I\u015e\u0130D\u2019in Irak\u2019ta \u00f6nemli bir akt\u00f6r olarak ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n ard\u0131ndaki nedenlere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, bunun arkas\u0131nda 2003 i\u015fgalinden sonra ortaya \u00e7\u0131kan liderlik bo\u015flu\u011fu oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. \u00d6nde gelen S\u00fcnni fig\u00fcrlere y\u00f6nelik tehditler, hukuki ve askeri \u00f6nlemler ve intiharlar, onlar\u0131 Ba\u011fdat\u2019taki g\u00f6revlerini b\u0131rakmaya ve memleketlerine s\u0131\u011f\u0131nmaya zorlam\u0131\u015ft\u0131r. Di\u011fer S\u00fcnni siyasi fig\u00fcrler ise hep beraber \u00fclkeden ayr\u0131lmak zorunda b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu gibi geli\u015fmeler I\u015e\u0130D\u2019e, Irak\u2019ta hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011fram\u0131\u015f S\u00fcnni n\u00fcfusun \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 temsil etti\u011fi iddias\u0131nda bulunmas\u0131 i\u00e7in verimli bir zemin olu\u015fturmu\u015ftur. I\u015e\u0130D sonras\u0131 d\u00f6nemde I\u015e\u0130D propagandas\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmak ve S\u00fcnni gruplar\u0131n rehabilitasyonuna yard\u0131mc\u0131 olmak i\u00e7in sadece siyasi liderli\u011fe de\u011fil ayn\u0131 zamanda yeni bir siyasal anlat\u0131ya da ihtiya\u00e7 vard\u0131r. I\u015e\u0130D sonras\u0131 Irak\u2019ta ba\u015far\u0131 i\u00e7in, I\u015e\u0130D\u2019in ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131ndan sonra Irak\u2019taki S\u00fcnni gruplar\u0131n demokratik siyasi temsili olduk\u00e7a \u00f6nemli olacakt\u0131r.<\/p>\nBir Hizip Olu\u015fma Tehdidi Var m\u0131?<\/strong><\/span><\/p>\nI\u015e\u0130D\u2019in propaganda, adam kazanma, b\u00f6lge kontrol\u00fc ve ekonomik g\u00fc\u00e7 anlam\u0131nda geri \u00e7ekilmesi nedeniyle, \u015fimdilik I\u015e\u0130D alt\u0131nda olan baz\u0131 gruplar\u0131n ba\u015fka alternatifler arad\u0131\u011f\u0131na dair haberler bulunmaktad\u0131r. I\u015e\u0130D\u2019in yenilgisinden sonra bu \u00f6rg\u00fctten kopan k\u00fc\u00e7\u00fck gruplar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 da bir di\u011fer olas\u0131 tehlikedir. Toprak kayb\u0131 ile I\u015e\u0130D\u2019in, b\u00f6lgede ve d\u00fcnyan\u0131n farkl\u0131 yerlerinde ter\u00f6r sald\u0131r\u0131lar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirece\u011fine dair genel bir kan\u0131 vard\u0131r. Bu sav, \u00f6zellikle, \u00f6rg\u00fcte kat\u0131lan uluslararas\u0131 ter\u00f6rist sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n geldikleri \u00fclkelere geri d\u00f6nmeleri halinde m\u00fcmk\u00fcn olabilir. Irak\u2019ta ve di\u011fer \u00fclkelerdeki kay\u0131plar\u0131n\u0131n intikam\u0131n\u0131 almaya \u00e7al\u0131\u015fma ihtimaline kar\u015f\u0131l\u0131k I\u015e\u0130D\u2019in ter\u00f6r tehdidiyle ba\u015f etmek i\u00e7in bir strateji olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
B\u00f6lgesel ve Uluslararas\u0131 Akt\u00f6rlerin Rol ve \u00c7\u0131karlar\u0131<\/strong><\/span><\/p>\n\u00dclke i\u00e7indeki akt\u00f6rlerin yan\u0131 s\u0131ra b\u00f6lgesel ve uluslararas\u0131 akt\u00f6rler de Musul operasyonun haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131nda olduk\u00e7a faal durumdalar. Operasyon; siyasi, g\u00fcvenlik ve insani sonu\u00e7lar\u0131 ile bu \u00fclkeler \u00fczerinde do\u011frudan etkili olacakt\u0131r. Irak ve Suriye\u2019deki \u00e7at\u0131\u015fmalar, d\u00e2hil olan her akt\u00f6r\u00fc bir payda\u015fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren b\u00f6lgesel ve uluslararas\u0131 iktidar m\u00fccadelesinin arenalar\u0131 haline gelmi\u015ftir. Bu nedenle, Musul operasyonun \u00f6ncesinde yurtd\u0131\u015f\u0131ndan gelen \u00e7ok yo\u011fun diplomatik ve askeri \u00e7abalar oldu\u011funu g\u00f6rmekteyiz.<\/p>\n
Amerika\u2019n\u0131n bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan, Irak 2003 i\u015fgalinin ard\u0131ndan \u00f6nemli d\u0131\u015f politika \u00f6nceliklerinden biri olmu\u015ftur. Irak\u2019\u0131n mevcut durumu pe\u015fi s\u0131ra gelen ABD y\u00f6netimlerinin ald\u0131\u011f\u0131 politik tutumla olduk\u00e7a ili\u015fkilidir ve Irak konusuna ili\u015fkin politikalar ba\u015fkanl\u0131k tart\u0131\u015fmalar\u0131nda hararetle ele al\u0131nan konulardand\u0131r. Baz\u0131 yorumcular, Musul\u2019da I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 h\u00e2lihaz\u0131rda y\u00fcr\u00fct\u00fclen operasyonun zamanlamas\u0131n\u0131n Kas\u0131m\u2019da yap\u0131lacak ABD Ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7imleri ile ilgisi oldu\u011funa inanmaktad\u0131r. 2011 y\u0131l\u0131nda ABD g\u00fc\u00e7lerinin Irak\u2019tan \u00e7ekilmesinin ard\u0131ndan, I\u015e\u0130D\u2019in ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131ndan bile bahsedilmeksizin, Irak h\u00fck\u00fcmetinin \u00fclke genelinde g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flama konusundaki ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle en \u00e7ok su\u00e7lanan taraf Obama y\u00f6netimi olmu\u015ftur. Cumhuriyet\u00e7ilerin ba\u015fkan aday\u0131 Donald Trump Demokrat Parti h\u00fck\u00fcmetini ve Hillary Clinton\u2019\u0131, Irak\u2019ta I\u015e\u0130D\u2019in ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na olanak vermek ve hem Irak\u2019ta hem de Suriye\u2019de b\u00fcy\u00fck bir alan\u0131 kontrol alt\u0131na almas\u0131na imk\u00e2n sa\u011flamakla su\u00e7lamaktad\u0131r. Musul\u2019da I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 bir ba\u015far\u0131 Demokratlar\u0131n kampanyalar\u0131n\u0131 olumlu bir bi\u00e7imde destekleyecek ve yeni ABD Ba\u015fkan\u0131 i\u00e7in d\u0131\u015f politika konusunda ivme kazand\u0131racakt\u0131r. Amerika\u2019n\u0131n bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan, I\u015e\u0130D\u2019in Irak\u2019ta yenilmesi Suriye\u2019de yenilgiye u\u011frat\u0131lmas\u0131ndan \u00e7ok daha \u00f6nemlidir. Ayr\u0131ca baz\u0131lar\u0131, Suriye\u2019ye giden g\u00fczerg\u00e2h\u0131n baz\u0131 insanlar\u0131n Suriye\u2019ye ka\u00e7mas\u0131n\u0131 sa\u011flamak \u00fczere a\u00e7\u0131k b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011funu iddia etmektedir.<\/p>\n
Rusya perspektifinden bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise, Rus y\u00f6netimi Musul operasyonun Suriye\u2019deki \u00e7at\u0131\u015fmaya y\u00f6nelik sonu\u00e7lar\u0131 ile \u00e7ok daha fazla ilgilidir. Irak h\u00fck\u00fcmeti ve Rusya aras\u0131nda istihbarat ve planlama konusunda s\u00fcregelen bir i\u015f birli\u011fi bulunuyorsa da Moskova\u2019n\u0131n temel endi\u015fesi operasyonun Suriye\u2019deki yans\u0131malar\u0131na ili\u015fkindir. I\u015e\u0130D ve Suriye rejimi aras\u0131ndaki m\u00fccadele ge\u00e7mi\u015fte s\u0131n\u0131rl\u0131ysa da Rusya D\u0131\u015f \u0130\u015fleri Bakan\u0131 Lavrov I\u015e\u0130D \u00fcyelerinin Musul\u2019dan Suriye\u2019ye ka\u00e7mas\u0131n\u0131n olas\u0131 oldu\u011funu ve b\u00f6yle bir senaryonun ger\u00e7ekle\u015fmesi durumunda olas\u0131 bir asker\u00ee harek\u00e2ta karar vereceklerini belirtmi\u015ftir.[3]<\/a> Suriye, Rusya\u2019n\u0131n ABD ile stat\u00fc i\u00e7in rekabet etti\u011fi bir alan oldu\u011fundan, Moskova Amerika\u2019n\u0131n niyetlerine \u015f\u00fcpheyle yakla\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n\u0130ran\u2019\u0131n bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan, I\u015e\u0130D\u2019in Musul\u2019da yenilmesi, bir orduyu ve ideolojik bir d\u00fc\u015fman\u0131 ortadan kald\u0131rma bak\u0131m\u0131ndan bir zafer anlam\u0131na gelecektir. Ayn\u0131 zamanda Irak\u2019taki \u015eii ve S\u00fcnni n\u00fcfus \u00fczerinde de psikolojik etkileri olacakt\u0131r. 2003 i\u015fgalinin ard\u0131ndan, Irak\u2019taki \u015eii gruplar Baas partisinin devlet sisteminden tasfiyesi nedeniyle olduk\u00e7a avantajl\u0131 konumlar elde etmi\u015flerdir. \u015eiiler k\u0131sa bir s\u00fcrede b\u00fcrokratik ve askeri pozisyonlar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc doldurmu\u015ftur. Saddam\u2019\u0131n yarg\u0131lan\u0131p, idam edilmesini bir avuntu olarak g\u00f6rm\u00fc\u015flerdir. Di\u011fer taraftan bu geli\u015fme, S\u00fcnni n\u00fcfusun baz\u0131 kesimlerince gayet olumsuz bir durum olarak yorumlanm\u0131\u015f ve El Kaide\u2019nin ekme\u011fine ya\u011f s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u0130ran\u2019\u0131n yard\u0131m\u0131yla devlet kurumlar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funu \u015eiiler kontrol etse de \u00fclkedeki i\u00e7 sava\u015f bu kazan\u0131mlar\u0131 olduk\u00e7a k\u0131r\u0131lgan hale getirmi\u015ftir. 2014 y\u0131l\u0131 Haziran ay\u0131nda Musul\u2019un I\u015e\u0130D\u2019in eline ge\u00e7mesi ve I\u015e\u0130D\u2019in Ba\u011fdat\u2019a do\u011fru ilerlemesi Irak\u2019taki \u015eii gruplar i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir \u015fok olmu\u015ftur. 2003 sonras\u0131 Irak\u2019taki kazan\u0131mlar\u0131n\u0131n tehlikeye girmesinden korkmaktad\u0131rlar. Ayn\u0131 \u015fey \u0130ran i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Bu durumdan faydalanan \u0130ran, I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 m\u00fccadeleyle Irak\u2019taki etkisini ve varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Halk\u0131n seferberlik \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131na cevap veren Ha\u015fdi \u015eabi birimleri g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flamada giderek daha \u00f6nemli bir rol oynamaktad\u0131r. Irak\u2019taki bu alternatif g\u00fc\u00e7 yap\u0131s\u0131 pek \u00e7ok ki\u015finin g\u00f6z\u00fcnde I\u015e\u0130D tehdidi nedeniyle me\u015fruiyet kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu gruplar\u0131n e\u011fitiminde ve silahland\u0131r\u0131lmas\u0131nda \u0130ran \u00f6nemli bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r ve bu gruplar\u0131n \u00fcyeleri Irak\u2019\u0131n farkl\u0131 kentlerindeki alaylar\u0131nda \u0130ran\u2019\u0131n dini liderlerinin foto\u011fraflar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131rlar.[4]<\/a><\/p>\n\u0130ran, Irak\u2019\u0131n g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7lerini silahland\u0131rma ve baz\u0131 birimlerini e\u011fitme ihtiyac\u0131ndan avantaj sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 zamanda baz\u0131 \u0130ran subaylar\u0131 \u201cdan\u0131\u015fman\u201d olarak operasyonlarda yer almaktad\u0131r. I\u015e\u0130D\u2019den kurtar\u0131lan Diyala gibi baz\u0131 b\u00f6lgelerde, S\u00fcnni n\u00fcfusun k\u00f6k\u00fcn\u00fcn yayg\u0131n bir bi\u00e7imde kaz\u0131nmas\u0131 ve demografik m\u00fchendislik s\u00f6z konusudur. Diyala\u2019daki demografik yap\u0131daki de\u011fi\u015fimler ve siyasi atmosfer \u0130ran\u2019\u0131n Irak\u2019taki emellerinin \u00f6nemli bir g\u00f6stergesi olarak g\u00f6r\u00fclmektedir. \u0130ran ve Ba\u011fdat aras\u0131ndaki kara ba\u011flant\u0131s\u0131, art\u0131k onlar i\u00e7in herhangi bir olas\u0131 sorundan temizlenmi\u015ftir. Benzer \u00f6rnekler Felluce\u2019de de ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu olaylara tan\u0131kl\u0131k ettikten ve Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin Asaib Ehli’l Hakk grubunun lideri Kays el-Hazali gibi liderlerinin a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131 dinledikten sonra, benzer bir senaryonun Musul\u2019da da olabilece\u011fine ili\u015fkin yayg\u0131n bir \u015f\u00fcphe ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.[5]<\/a><\/p>\nT\u00fcrkiye taraf\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, Musul operasyonu hem Irak hem de Suriye\u2019deki sonu\u00e7lar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan yak\u0131ndan takip edilmelidir. Irak\u2019ta, Musul halk\u0131 ve S\u00fcnni gruplar, T\u00fcrkiye\u2019nin onlar\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 korumada ve \u0130ran\u2019\u0131n etkisine e\u015fit kuvvetle kar\u015f\u0131 koymada bir rol oynamas\u0131n\u0131 beklemektedir. Ancak \u0130ran ve T\u00fcrkiye\u2019nin Irak \u00fczerindeki etkisinin do\u011fas\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, iki \u00fclke olduk\u00e7a farkl\u0131d\u0131r ve T\u00fcrkiye\u2019nin oynayaca\u011f\u0131 rol beklenilenden farkl\u0131 olacakt\u0131r. I\u015e\u0130D\u2019in yenilmesi ve Irak\u2019ta istikrarl\u0131, temsilci bir h\u00fck\u00fcmetin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 T\u00fcrkiye\u2019nin g\u00fcvenlik ve ekonomik \u00e7\u0131karlar\u0131 i\u00e7in kritiktir. Musul\u2019da etnik ve mezhepsel dengenin korunmas\u0131 Irak\u2019\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan elzemdir ve T\u00fcrkiye\u2019nin \u00f6nceli\u011fi bu t\u00fcr bir etnik ve dini temizli\u011fi \u00f6nlemektir. T\u00fcrkiye, bu operasyonun Diyala ve Felluce gibi son bulmas\u0131ndan ve b\u00fcy\u00fck bir m\u00fclteci ak\u0131n\u0131 olu\u015fturmas\u0131ndan endi\u015fe etmektedir. Felluce\u2019de I\u015e\u0130D\u2019in yenilgisinden k\u0131sa bir s\u00fcre sonra 600 kadar erkek, \u015eii militanlarca tutuklanm\u0131\u015f ve BM \u0130nsan Haklar\u0131 Y\u00fcksek Komiseri Irakl\u0131 yetkililerden bu insanlar\u0131n serbest b\u0131rak\u0131lmalar\u0131 i\u00e7in harekete ge\u00e7melerini istemi\u015ftir.[6]<\/a> T\u00fcrkiye h\u00e2lihaz\u0131rda binlerce Irakl\u0131ya ev sahipli\u011fi yapmaktad\u0131r ve bu say\u0131n\u0131n artmas\u0131n\u0131 istememektedir.<\/p>\nMusul\u2019un yan\u0131 s\u0131ra, kentin bat\u0131s\u0131nda yer alan Telafer kenti de T\u00fcrkmen n\u00fcfusu nedeniyle T\u00fcrkiye i\u00e7in \u00f6zel bir \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Telafer\u2019deki T\u00fcrkmen n\u00fcfus S\u00fcnni ve \u015eii olmak \u00fczere ikiye ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve I\u015e\u0130D\u2019in Telafer\u2019i kontrol\u00fc alt\u0131na almas\u0131 ve baz\u0131 S\u00fcnnilerin bu d\u00f6nemde g\u00f6rev almas\u0131 I\u015e\u0130D sonras\u0131 Telafer i\u00e7in \u00f6nemli bir endi\u015fe kayna\u011f\u0131d\u0131r. I\u015e\u0130D \u00fcyelerinin Musul\u2019dan ayr\u0131larak Telafer\u2019e s\u0131\u011f\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bir senaryoda kent kaosa teslim olabilir. Ha\u015fdi \u015eabi \u00fcyelerinin kar\u015f\u0131 intikam sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131n aslen \u015fehirden gelebilece\u011fi korkusunun oldu\u011fu kent I\u015e\u0130D\u2019den kurtar\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
T\u00fcrkiye \u0130\u00e7in G\u00fcvenlik Riskleri<\/strong><\/span><\/p>\nMusul operasyonunun T\u00fcrkiye i\u00e7in insani sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n yan\u0131nda \u00f6nemli g\u00fcvenlik sonu\u00e7lar\u0131 da bulunmaktad\u0131r. PKK \u00fcyelerinin Musul\u2019un bat\u0131s\u0131ndaki Sincar\u2019da bulunu\u015fu ve I\u015e\u0130D sonras\u0131 s\u00fcrece dair senaryodaki olas\u0131 rolleri T\u00fcrkiye i\u00e7in endi\u015fe kayna\u011f\u0131d\u0131r. PKK, Musul operasyonu sayesinde, Irak\u2019\u0131n bu b\u00f6lgesinde kontrol\u00fc alt\u0131nda bulunan alan\u0131 geni\u015fletmeyi deneyebilir. Buras\u0131 da\u011fl\u0131k bir aland\u0131r ve T\u00fcrkiye s\u0131n\u0131r\u0131na Kandil\u2019den daha yak\u0131nd\u0131r. Bu b\u00f6lge ve Suriye\u2019de PKK\u2019nin kontrol\u00fc alt\u0131nda olan alanlar aras\u0131ndaki b\u00f6lgesel s\u00fcreklilik T\u00fcrkiye i\u00e7in artan bir g\u00fcvenlik tehdididir. Bu tehdidi ortadan kald\u0131rmak i\u00e7in, T\u00fcrkiye hem Pe\u015fmerge\u2019yi desteklemekte hem de Ba\u015fika\u2019da Musul\u2019un yerel halk\u0131n\u0131 e\u011fitmektedir. Burada ama\u00e7, bir yandan I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 m\u00fccadelelerinde yerel Musul halk\u0131n\u0131 desteklemek ve bir yandan da PKK\u2019ye kar\u015f\u0131 bir cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k olu\u015fturmakt\u0131r. Ba\u015fika kamp\u0131 bu ama\u00e7lara katk\u0131 sa\u011flasa da Ankara ve Ba\u011fdat h\u00fck\u00fcmetleri aras\u0131nda diplomatik bir soruna da yol a\u00e7maktad\u0131r. Irak Ba\u015fbakan\u0131 \u0130badi\u2019nin, daha \u00f6nce I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 destek talebinde bulunmas\u0131na kar\u015f\u0131n, \u0130ran ve ABD\u2019den gelen bask\u0131n\u0131n, b\u00f6lgede T\u00fcrklerin bulunmas\u0131na y\u00f6nelik itirazlar\u0131n\u0131 dile getirmesine yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131na inan\u0131lmaktad\u0131r. Irak Ba\u015fbakan\u0131\u2019n\u0131n tutumunu, Irak parlamentosundaki ve kendi partisi i\u00e7indeki g\u00fc\u00e7 m\u00fccadeleleri ve sab\u0131k Irak Ba\u015fbakan\u0131 Maliki\u2019nin Irak siyasi \u00e7evrelerinde sesini y\u00fckseltmesi etkilemektedir.<\/p>\n
Uzun zamand\u0131r beklenen Musul operasyonu ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 bir zaferin yakla\u015fmakta oldu\u011fu konusunda bir uzla\u015f\u0131 vard\u0131r. Ancak operasyonun s\u00fcresi ve I\u015e\u0130D sonras\u0131 Musul, payda\u015f akt\u00f6rlerin aras\u0131nda tart\u0131\u015fma konusudur. Baz\u0131 zorluklara ra\u011fmen Musul\u2019un I\u015e\u0130D\u2019den kurtar\u0131lmas\u0131 neredeyse kesindir. Irakl\u0131 akt\u00f6rler aras\u0131nda I\u015e\u0130D sonras\u0131 anla\u015fma hakk\u0131nda bir mutabakat bulunmay\u0131\u015f\u0131 ve b\u00f6lgesel ve uluslararas\u0131 akt\u00f6rler aras\u0131ndaki fikir ayr\u0131l\u0131klar\u0131 bize Irak\u2019\u0131n sorunlar\u0131na y\u00f6nelik herhangi bir ivedi \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn ger\u00e7ekle\u015fmeyece\u011fini s\u00f6ylemektedir. Ortak d\u00fc\u015fman\u0131n ortadan kalkmas\u0131yla eski sorunlar yeniden ortaya \u00e7\u0131kacak ve yak\u0131n bir gelecekte yeniden bu sorunlara \u00e7are bulma aray\u0131\u015f\u0131na ba\u015flayaca\u011f\u0131z. Irakl\u0131 akt\u00f6rler ve b\u00f6lgesel oyuncular aras\u0131nda bir uzla\u015f\u0131 sa\u011flanmadan Irak\u2019taki istikrars\u0131zl\u0131k sona ermeyecektir.<\/p>\n
Referanslar<\/strong><\/span><\/p>\n[1]<\/a> Ali Mamouri. \u201cIraqi Ministers Fall Like Dominoes as Maliki’s Bloc Targets Abadi.\u201d Al Monitor. 29 Eyl\u00fcl 2016. http:\/\/www.al-monitor.com\/pulse\/originals\/2016\/09\/maliki-abadi-barzani-iraq-ispmu-iran-us.html<\/a><\/p>\n[2]<\/a> Coles ve Kalin. \u201cIn fight against Islamic State, Kurds expand their territory.\u201d Reuters. 10 Ekim 2016 http:\/\/www.reuters.com\/investigates\/special-report\/mideast-crisis-kurdsland\/<\/a><\/p>\n[3]<\/a> \u201cRusya’dan Musul operasyonu a\u00e7\u0131klamas\u0131.\u201d NTV Haber. 19 Ekim 2016. http:\/\/www.ntv.com.tr\/dunya\/rusyadan-musul-operasyonu-aciklamasi,lj-cF1gzLkanx4HIpUgHAw<\/a><\/p>\n[4]<\/a> Al Monitor. Pules Images. 2016 http:\/\/www.al-monitor.com\/pulse\/files\/live\/sites\/almonitor\/files\/images\/almpics\/2016\/01\/RTR4VNOL.jpg<\/a>,https:\/\/www.google.com.tr\/search?safe=active&hl=tr&tbm=isch&q=army&oq=&gs_l=#safe=off&hl=tr&tbm=isch&q=Iraq+Popular+Mobilization+Unit+Khamanei&imgrc=zdW0-GtLuceqoM%3A<\/a><\/p>\n[5]<\/a> Iraq at War. \u201cShia militia leader vows ‘revenge for Hussein’ in Mosul battle.\u201d Middle East Eye. 12 Ekim 2016. http:\/\/www.middleeasteye.net\/news\/shia-militia-leader-describes-campaign-liberate-mosul-revenge-hussein-1867945098<\/a><\/p>\n[6]<\/a> \u201cZeid condemns ISIL atrocities in Iraq, urges release of hundreds abducted after fleeing Fallujah.\u201d Birle\u015fmi\u015f Milletler Y\u00fcksek Komiserli\u011fi \u0130nsan Haklar\u0131 B\u00fcrosu. 5 Temmuz 2016. http:\/\/www.ohchr.org\/EN\/NewsEvents\/Pages\/DisplayNews.aspx?NewsID=20237&LangID=E<\/a><\/p>\n <\/p>\n<\/div>
<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Musul\u2019u I\u015e\u0130D\u2019den kurtarma harek\u00e2t\u0131 17 Ekim\u2019de ba\u015flad\u0131. Genel olarak bu operasyonun ba\u015far\u0131l\u0131 olaca\u011f\u0131na inan\u0131l\u0131yorsa da operasyonun s\u00fcresi ve kentin gelece\u011fine ili\u015fkin baz\u0131 sorunlar g\u00fcndemini h\u00e2l\u00e2 korumaktad\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":10391,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mo_disable_npp":"","ngg_post_thumbnail":0},"categories":[361],"tags":[],"asf_pub_issue":[10307],"asf_pub_region":[10321],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10389"}],"collection":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10389"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10389\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24630,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10389\/revisions\/24630"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10391"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10389"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10389"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10389"},{"taxonomy":"asf_pub_issue","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_issue?post=10389"},{"taxonomy":"asf_pub_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_region?post=10389"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Uzman G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc<\/a> \/ \/ Devlet & Devlet-D\u0131\u015f\u0131 Akt\u00f6rler<\/a><\/h6><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>\u00d6zet<\/span><\/strong>: Musul\u2019u I\u015e\u0130D\u2019den kurtarma harek\u00e2t\u0131 17 Ekim\u2019de ba\u015flad\u0131. Genel olarak bu operasyonun ba\u015far\u0131l\u0131 olaca\u011f\u0131na inan\u0131l\u0131yorsa da operasyonun s\u00fcresi ve kentin gelece\u011fine ili\u015fkin baz\u0131 sorunlar g\u00fcndemini h\u00e2l\u00e2 korumaktad\u0131r. Haz\u0131rl\u0131k yapmak i\u00e7in s\u0131n\u0131rl\u0131 bir zaman olmas\u0131 nedeniyle operasyonun b\u00fcy\u00fck bir insani maliyetle yap\u0131laca\u011f\u0131 genel kabul g\u00f6rmektedir. En b\u00fcy\u00fck endi\u015fe Irak\u2019\u0131n di\u011fer k\u0131s\u0131mlar\u0131nda ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fanan \u00f6rnekler g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruldu\u011funda, kentin sosyo-ekonomik fay hatlar\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r. I\u015e\u0130D\u2019in Musul\u2019da yenilgiye u\u011frat\u0131lmas\u0131ndan sonra ter\u00f6r sald\u0131r\u0131lar\u0131nda bulunmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesi olas\u0131d\u0131r. Bu sald\u0131r\u0131lara kar\u015f\u0131l\u0131k vermek i\u00e7in g\u00fcvenlik \u00f6nlemlerine ve bir kar\u015f\u0131t anlat\u0131ya ihtiya\u00e7 duyulacakt\u0131r. Araplar\u0131n ve K\u00fcrtlerin siyasi ve b\u00f6lgesel farkl\u0131l\u0131klar konusundaki ili\u015fkilerinin \u00e7ok daha gerginle\u015fti\u011fini g\u00f6rmemiz m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bunun yan\u0131 s\u0131ra pek \u00e7ok g\u00f6zlemci artmakta olan mezhepsel \u015fiddetten endi\u015fe duymaktad\u0131r. T\u00fcm bu sorunlar\u0131 dikkate alarak, I\u015e\u0130D\u2019in Musul\u2019da yenilmesinin Irak tarihinde bir d\u00f6nemi sonland\u0131raca\u011f\u0131 ancak ba\u015f edilmesi gereken ba\u015fka b\u00fcy\u00fck \u00e7apl\u0131 sorunlara yol a\u00e7aca\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir.<\/span><\/p>\n<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>Musul\u2019u I\u015e\u0130D’den kurtarmas\u0131 beklenen operasyon 17 Ekim g\u00fcn\u00fc erken saatlerde ba\u015flad\u0131. Yerel ve uluslararas\u0131 akt\u00f6rler, operasyondaki rollerine ili\u015fkin olarak, operasyon ba\u015flamadan \u00f6nce, tam bir uzla\u015f\u0131 olmasa da bir mutabakata varm\u0131\u015ft\u0131. \u00c7e\u015fitli yerel ve uluslararas\u0131 etkenler nedeniyle baz\u0131 anla\u015fmazl\u0131klar olsa da operasyon Ba\u015fbakan \u0130badi\u2019nin duyurusuyla ba\u015flad\u0131. Operasyonun zamanlamas\u0131na ili\u015fkin \u00e7e\u015fitli arg\u00fcmanlar bulunmaktayd\u0131. Ba\u015fbakan \u0130badi \u015fu anda, \u00f6zellikle kabinesinden iki \u00fcyesinin makam\u0131n\u0131 kaybetti\u011fi parlamento ba\u015fta olmak \u00fczere, i\u00e7 sorunlarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r. Genel olarak, sab\u0131k Ba\u015fbakan Maliki\u2019nin \u0130badi\u2019yi zay\u0131flatmak ve Ba\u015fbakan olarak onun yerini almak i\u00e7in her f\u0131rsat\u0131 de\u011ferlendirdi\u011fine inan\u0131lmaktad\u0131r.[1]<\/a> \u00d6te yandan ABD\u2019nin, Kas\u0131m ay\u0131 ba\u015flar\u0131nda yap\u0131lacak olan ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7imlerinin \u00f6ncesinde I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 bir ba\u015far\u0131 hik\u00e2yesinin pe\u015finde oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu sebeplerle operasyonun zamanlamas\u0131na ili\u015fkin karar\u0131n Irak\u2019ta ve ABD\u2019deki siyasal konularla ili\u015fkili olmas\u0131 muhtemeldir. Bununla birlikte, operasyonun hen\u00fcz erken a\u015famalar\u0131nda bulunuyor ve Musul\u2019u kurtarman\u0131n ne kadar zaman alaca\u011f\u0131n\u0131 bilmiyoruz. Bu nedenle Irak\u2019\u0131 ve b\u00f6lgeyi bekleyen sorunlar\u0131 da unutmamal\u0131y\u0131z.<\/p>\nOperasyonda yer alan akt\u00f6rler aras\u0131nda, kentin ele ge\u00e7irilmesinden \u00f6nceki ve sonraki roller konusunda genel bir uzla\u015f\u0131ya var\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcnmektedir. Bu akt\u00f6rler aras\u0131ndaki koordinasyonun, yani Irak ordu birimleri, Pe\u015fmerge g\u00fc\u00e7leri, Ninova muhaf\u0131zlar\u0131 (yerel S\u00fcnni g\u00fc\u00e7ler), Ha\u015fdi \u015eabi ve uluslararas\u0131 dan\u0131\u015fmanlar\u0131n, operasyonun ba\u015far\u0131ya ula\u015fmas\u0131 i\u00e7in de olduk\u00e7a kritik bir \u00f6nemi olacakt\u0131r. Operasyonun ilk g\u00fcnlerinde, Irak ordusunun baz\u0131 cephelerde ciddi diren\u00e7le kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131yla beraber koordinasyon sorunlar\u0131 oldu\u011funa dair k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015faretler ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Haz\u0131rl\u0131klar\u0131n iyi olmad\u0131\u011f\u0131na ve koordinasyon sorunlar\u0131na ili\u015fkin baz\u0131 arg\u00fcmanlar dile getirilmektedir. Akt\u00f6rler aras\u0131nda geli\u015fen herhangi bir g\u00fcvensizlik ya da kas\u0131tl\u0131 yan\u0131ltmalar operasyonun ba\u015far\u0131 \u015fans\u0131na ve ak\u0131betine zarar verecektir. Mezhepsel hassasiyetler, kentin gelece\u011fi ve bizzat Irak\u2019\u0131n gelece\u011finin kendisi \u00fczerinde h\u00e2l\u00e2 belirli belirsiz durmaktad\u0131r.<\/p>\n
Yerel ve uluslararas\u0131 akt\u00f6rler aras\u0131nda, operasyonun ba\u015far\u0131l\u0131 olabilece\u011fine dair ortak bir anlay\u0131\u015f s\u00f6z konusudur, ancak, operasyonun s\u00fcresine ve I\u015e\u0130D\u2019den sonra Musul\u2019un durumuna ili\u015fkin baz\u0131 ortak endi\u015feler de vard\u0131r. Musul\u2019un \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirilmesi sonras\u0131 ortaya \u00e7\u0131kacak olas\u0131 sorunlara de\u011finmek de \u00f6nemlidir.<\/p>\n
Operasyonun \u0130nsani Maliyeti<\/strong><\/span><\/p>\n\u0130lk muhtemel sorun operasyondan sonra ortaya \u00e7\u0131kacak insani durumdur. I\u015e\u0130D sald\u0131r\u0131lar\u0131 ve kulland\u0131klar\u0131 taktiklerin ba\u015far\u0131s\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak, 1 milyona yak\u0131n ki\u015finin yerinden edilece\u011fi tahminleri bulunmaktad\u0131r. Son haberlere g\u00f6re uluslararas\u0131 insani kurulu\u015flar 200 bin kadar insana yard\u0131ma haz\u0131rd\u0131r. Musul\u2019un yerlerinden edilen sakinlerinin say\u0131s\u0131n\u0131n bu rakam\u0131 a\u015fmas\u0131, k\u0131\u015f gelmeden hemen \u00f6nce bir insani felaket ortaya \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. K\u00fcrdistan B\u00f6lge Y\u00f6netimi (KBY) b\u00f6yle bir geli\u015fmeye Irak\u2019\u0131n di\u011fer b\u00f6lgelerinden daha haz\u0131rl\u0131kl\u0131d\u0131r. Ancak buradaki kapasite, operasyonun beklenenden uzun s\u00fcrmesi ve Musul halk\u0131n\u0131n yurduna d\u00f6nme s\u00fcrecinin gecikmesi halinde yetersiz kalabilecektir. Ka\u00e7an insanlar\u0131n baz\u0131lar\u0131n\u0131n Suriye\u2019ye do\u011fru gidece\u011fi tahmin edilmektedir. Haseke ya da yak\u0131nlar\u0131ndaki kentlerde bu m\u00fcltecilerin s\u0131\u011f\u0131nabilece\u011fi herhangi bir kamp ya da tesis bulunmamaktad\u0131r. Bu da bu b\u00f6lgede insani bir felakete yol a\u00e7abilir. Ge\u00e7mi\u015fte Felluce ve Ramadi\u2019de ya\u015fanan k\u00f6t\u00fc muamele ve i\u015fkenceye ili\u015fkin \u00f6rnekler ka\u00e7an erkek n\u00fcfusu i\u00e7in bir endi\u015fe kayna\u011f\u0131d\u0131r. Operasyonun s\u00fcresi ve I\u015e\u0130D\u2019in ba\u015fvuraca\u011f\u0131 taktikler, kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lacak bu sorunlar\u0131n derecesini belirleyecektir.<\/p>\n
Musul altyap\u0131s\u0131n\u0131n operasyondan sonraki gelece\u011fi de insani s\u0131k\u0131nt\u0131lar ile ilgili olarak, kritik olacakt\u0131r. I\u015e\u0130D\u2019den kurtar\u0131lan \u015fehirlerin \u00e7ok az\u0131 ya\u015fanabilir halde kalm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eehirlerin harap olmas\u0131 yerel halk\u0131n evlerine d\u00f6nmesine engel olmakta ve Ba\u011fdat h\u00fck\u00fcmetinin ve uluslararas\u0131 toplumun \u00e7abalar\u0131 bu insanlar\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamamaktad\u0131r. Bu durumun Musul\u2019da da b\u00f6yle olmas\u0131 durumunda, orada da uzun s\u00fcrecek bir insani felaket ba\u015flayacakt\u0131r. Kentin n\u00fcfusunun b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc dikkate al\u0131n\u0131rsa, bu t\u00fcr bir senaryo Irak toplumunun aras\u0131ndaki ba\u011flar\u0131 zay\u0131flatacak ve propaganda malzemesi ve \u00fcye toplama hususunda I\u015e\u0130D\u2019in ekme\u011fine ya\u011f s\u00fcrecektir. I\u015e\u0130D\u2019den yeni al\u0131nan baz\u0131 k\u00f6ylerde, I\u015e\u0130D\u2019e lojistik destek sa\u011flam\u0131\u015f olduklar\u0131na dair as\u0131ls\u0131z iddialarla halk\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fcn evlerinin bo\u015falt\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve kamplara gitmeye zorland\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin baz\u0131 raporlar bulunmaktad\u0131r. Bu t\u00fcr eylemler yayg\u0131nla\u015f\u0131rsa, bu, kolayl\u0131kla bir n\u00fcfus m\u00fchendisli\u011fi giri\u015fimi olarak yorumlanabilecektir.<\/p>\n
Sosyo-Politik Fay Hatlar\u0131 ve Yeni Bir Anlat\u0131 \u0130htiyac\u0131<\/strong><\/span><\/p>\nI\u015e\u0130D sonras\u0131 Musul\u2019da, Arap ve K\u00fcrtler aras\u0131nda ve ayn\u0131 zamanda Ninova b\u00f6lgesi i\u00e7indeki farkl\u0131 S\u00fcnni gruplar aras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan eski gerilimlerle y\u00fczle\u015fmek durumunday\u0131z. Bu b\u00f6lgede olduk\u00e7a fazla say\u0131da K\u00fcrt vard\u0131r ve buradaki baz\u0131 topraklar\u0131n kaderine ili\u015fkin Ba\u011fdat ve Erbil aras\u0131nda anla\u015fmazl\u0131klar bulunmaktad\u0131r. Bu gerilim Ba\u011fdat ve Erbil aras\u0131ndaki mevcut gerginli\u011fe yenisini ekleyecektir. Buna ilaveten, Pe\u015fmerge taraf\u0131ndan kurtar\u0131lan, ancak \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde Araplar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 b\u00f6lgelerin kontrol\u00fc konusunda S\u00fcnni Araplar ve K\u00fcrtler aras\u0131nda da sorunlar olabilir. Buna da ek olarak, baz\u0131 K\u00fcrt fig\u00fcrler Musul\u2019da I\u015e\u0130D\u2019in yenilgiye u\u011framas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan \u201cge\u00e7mi\u015fte I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 m\u00fccadelede K\u00fcrt g\u00fc\u00e7lerinin \u00e7ok fazla fedak\u00e2rl\u0131kta bulundu\u011fu ve bu topraklar\u0131n sahiplerinin I\u015e\u0130D\u2019e destek verdi\u011fi gerek\u00e7esiyle\u201d Araplar\u0131n evlerine ve topraklar\u0131na el koymalar\u0131n\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131rmay\u0131 umabilir ya da Saddam d\u00f6nemi s\u00fcresince devam eden Arapla\u015ft\u0131rma politikas\u0131n\u0131n tersine \u00e7evrilmesi gerekti\u011fini iddia edebilir.[2]<\/a> S\u00fcnni Araplar aras\u0131ndaki \u00f6nderlik sorunu I\u015e\u0130D\u2019in yenilgisinin ard\u0131ndan ortaya \u00e7\u0131kacak temel sorunlardan biri olacakt\u0131r. I\u015e\u0130D\u2019in Irak\u2019ta \u00f6nemli bir akt\u00f6r olarak ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n ard\u0131ndaki nedenlere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, bunun arkas\u0131nda 2003 i\u015fgalinden sonra ortaya \u00e7\u0131kan liderlik bo\u015flu\u011fu oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. \u00d6nde gelen S\u00fcnni fig\u00fcrlere y\u00f6nelik tehditler, hukuki ve askeri \u00f6nlemler ve intiharlar, onlar\u0131 Ba\u011fdat\u2019taki g\u00f6revlerini b\u0131rakmaya ve memleketlerine s\u0131\u011f\u0131nmaya zorlam\u0131\u015ft\u0131r. Di\u011fer S\u00fcnni siyasi fig\u00fcrler ise hep beraber \u00fclkeden ayr\u0131lmak zorunda b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu gibi geli\u015fmeler I\u015e\u0130D\u2019e, Irak\u2019ta hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011fram\u0131\u015f S\u00fcnni n\u00fcfusun \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 temsil etti\u011fi iddias\u0131nda bulunmas\u0131 i\u00e7in verimli bir zemin olu\u015fturmu\u015ftur. I\u015e\u0130D sonras\u0131 d\u00f6nemde I\u015e\u0130D propagandas\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmak ve S\u00fcnni gruplar\u0131n rehabilitasyonuna yard\u0131mc\u0131 olmak i\u00e7in sadece siyasi liderli\u011fe de\u011fil ayn\u0131 zamanda yeni bir siyasal anlat\u0131ya da ihtiya\u00e7 vard\u0131r. I\u015e\u0130D sonras\u0131 Irak\u2019ta ba\u015far\u0131 i\u00e7in, I\u015e\u0130D\u2019in ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131ndan sonra Irak\u2019taki S\u00fcnni gruplar\u0131n demokratik siyasi temsili olduk\u00e7a \u00f6nemli olacakt\u0131r.<\/p>\nBir Hizip Olu\u015fma Tehdidi Var m\u0131?<\/strong><\/span><\/p>\nI\u015e\u0130D\u2019in propaganda, adam kazanma, b\u00f6lge kontrol\u00fc ve ekonomik g\u00fc\u00e7 anlam\u0131nda geri \u00e7ekilmesi nedeniyle, \u015fimdilik I\u015e\u0130D alt\u0131nda olan baz\u0131 gruplar\u0131n ba\u015fka alternatifler arad\u0131\u011f\u0131na dair haberler bulunmaktad\u0131r. I\u015e\u0130D\u2019in yenilgisinden sonra bu \u00f6rg\u00fctten kopan k\u00fc\u00e7\u00fck gruplar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 da bir di\u011fer olas\u0131 tehlikedir. Toprak kayb\u0131 ile I\u015e\u0130D\u2019in, b\u00f6lgede ve d\u00fcnyan\u0131n farkl\u0131 yerlerinde ter\u00f6r sald\u0131r\u0131lar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirece\u011fine dair genel bir kan\u0131 vard\u0131r. Bu sav, \u00f6zellikle, \u00f6rg\u00fcte kat\u0131lan uluslararas\u0131 ter\u00f6rist sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n geldikleri \u00fclkelere geri d\u00f6nmeleri halinde m\u00fcmk\u00fcn olabilir. Irak\u2019ta ve di\u011fer \u00fclkelerdeki kay\u0131plar\u0131n\u0131n intikam\u0131n\u0131 almaya \u00e7al\u0131\u015fma ihtimaline kar\u015f\u0131l\u0131k I\u015e\u0130D\u2019in ter\u00f6r tehdidiyle ba\u015f etmek i\u00e7in bir strateji olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
B\u00f6lgesel ve Uluslararas\u0131 Akt\u00f6rlerin Rol ve \u00c7\u0131karlar\u0131<\/strong><\/span><\/p>\n\u00dclke i\u00e7indeki akt\u00f6rlerin yan\u0131 s\u0131ra b\u00f6lgesel ve uluslararas\u0131 akt\u00f6rler de Musul operasyonun haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131nda olduk\u00e7a faal durumdalar. Operasyon; siyasi, g\u00fcvenlik ve insani sonu\u00e7lar\u0131 ile bu \u00fclkeler \u00fczerinde do\u011frudan etkili olacakt\u0131r. Irak ve Suriye\u2019deki \u00e7at\u0131\u015fmalar, d\u00e2hil olan her akt\u00f6r\u00fc bir payda\u015fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren b\u00f6lgesel ve uluslararas\u0131 iktidar m\u00fccadelesinin arenalar\u0131 haline gelmi\u015ftir. Bu nedenle, Musul operasyonun \u00f6ncesinde yurtd\u0131\u015f\u0131ndan gelen \u00e7ok yo\u011fun diplomatik ve askeri \u00e7abalar oldu\u011funu g\u00f6rmekteyiz.<\/p>\n
Amerika\u2019n\u0131n bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan, Irak 2003 i\u015fgalinin ard\u0131ndan \u00f6nemli d\u0131\u015f politika \u00f6nceliklerinden biri olmu\u015ftur. Irak\u2019\u0131n mevcut durumu pe\u015fi s\u0131ra gelen ABD y\u00f6netimlerinin ald\u0131\u011f\u0131 politik tutumla olduk\u00e7a ili\u015fkilidir ve Irak konusuna ili\u015fkin politikalar ba\u015fkanl\u0131k tart\u0131\u015fmalar\u0131nda hararetle ele al\u0131nan konulardand\u0131r. Baz\u0131 yorumcular, Musul\u2019da I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 h\u00e2lihaz\u0131rda y\u00fcr\u00fct\u00fclen operasyonun zamanlamas\u0131n\u0131n Kas\u0131m\u2019da yap\u0131lacak ABD Ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7imleri ile ilgisi oldu\u011funa inanmaktad\u0131r. 2011 y\u0131l\u0131nda ABD g\u00fc\u00e7lerinin Irak\u2019tan \u00e7ekilmesinin ard\u0131ndan, I\u015e\u0130D\u2019in ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131ndan bile bahsedilmeksizin, Irak h\u00fck\u00fcmetinin \u00fclke genelinde g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flama konusundaki ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle en \u00e7ok su\u00e7lanan taraf Obama y\u00f6netimi olmu\u015ftur. Cumhuriyet\u00e7ilerin ba\u015fkan aday\u0131 Donald Trump Demokrat Parti h\u00fck\u00fcmetini ve Hillary Clinton\u2019\u0131, Irak\u2019ta I\u015e\u0130D\u2019in ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na olanak vermek ve hem Irak\u2019ta hem de Suriye\u2019de b\u00fcy\u00fck bir alan\u0131 kontrol alt\u0131na almas\u0131na imk\u00e2n sa\u011flamakla su\u00e7lamaktad\u0131r. Musul\u2019da I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 bir ba\u015far\u0131 Demokratlar\u0131n kampanyalar\u0131n\u0131 olumlu bir bi\u00e7imde destekleyecek ve yeni ABD Ba\u015fkan\u0131 i\u00e7in d\u0131\u015f politika konusunda ivme kazand\u0131racakt\u0131r. Amerika\u2019n\u0131n bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan, I\u015e\u0130D\u2019in Irak\u2019ta yenilmesi Suriye\u2019de yenilgiye u\u011frat\u0131lmas\u0131ndan \u00e7ok daha \u00f6nemlidir. Ayr\u0131ca baz\u0131lar\u0131, Suriye\u2019ye giden g\u00fczerg\u00e2h\u0131n baz\u0131 insanlar\u0131n Suriye\u2019ye ka\u00e7mas\u0131n\u0131 sa\u011flamak \u00fczere a\u00e7\u0131k b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011funu iddia etmektedir.<\/p>\n
Rusya perspektifinden bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise, Rus y\u00f6netimi Musul operasyonun Suriye\u2019deki \u00e7at\u0131\u015fmaya y\u00f6nelik sonu\u00e7lar\u0131 ile \u00e7ok daha fazla ilgilidir. Irak h\u00fck\u00fcmeti ve Rusya aras\u0131nda istihbarat ve planlama konusunda s\u00fcregelen bir i\u015f birli\u011fi bulunuyorsa da Moskova\u2019n\u0131n temel endi\u015fesi operasyonun Suriye\u2019deki yans\u0131malar\u0131na ili\u015fkindir. I\u015e\u0130D ve Suriye rejimi aras\u0131ndaki m\u00fccadele ge\u00e7mi\u015fte s\u0131n\u0131rl\u0131ysa da Rusya D\u0131\u015f \u0130\u015fleri Bakan\u0131 Lavrov I\u015e\u0130D \u00fcyelerinin Musul\u2019dan Suriye\u2019ye ka\u00e7mas\u0131n\u0131n olas\u0131 oldu\u011funu ve b\u00f6yle bir senaryonun ger\u00e7ekle\u015fmesi durumunda olas\u0131 bir asker\u00ee harek\u00e2ta karar vereceklerini belirtmi\u015ftir.[3]<\/a> Suriye, Rusya\u2019n\u0131n ABD ile stat\u00fc i\u00e7in rekabet etti\u011fi bir alan oldu\u011fundan, Moskova Amerika\u2019n\u0131n niyetlerine \u015f\u00fcpheyle yakla\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n\u0130ran\u2019\u0131n bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan, I\u015e\u0130D\u2019in Musul\u2019da yenilmesi, bir orduyu ve ideolojik bir d\u00fc\u015fman\u0131 ortadan kald\u0131rma bak\u0131m\u0131ndan bir zafer anlam\u0131na gelecektir. Ayn\u0131 zamanda Irak\u2019taki \u015eii ve S\u00fcnni n\u00fcfus \u00fczerinde de psikolojik etkileri olacakt\u0131r. 2003 i\u015fgalinin ard\u0131ndan, Irak\u2019taki \u015eii gruplar Baas partisinin devlet sisteminden tasfiyesi nedeniyle olduk\u00e7a avantajl\u0131 konumlar elde etmi\u015flerdir. \u015eiiler k\u0131sa bir s\u00fcrede b\u00fcrokratik ve askeri pozisyonlar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc doldurmu\u015ftur. Saddam\u2019\u0131n yarg\u0131lan\u0131p, idam edilmesini bir avuntu olarak g\u00f6rm\u00fc\u015flerdir. Di\u011fer taraftan bu geli\u015fme, S\u00fcnni n\u00fcfusun baz\u0131 kesimlerince gayet olumsuz bir durum olarak yorumlanm\u0131\u015f ve El Kaide\u2019nin ekme\u011fine ya\u011f s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u0130ran\u2019\u0131n yard\u0131m\u0131yla devlet kurumlar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funu \u015eiiler kontrol etse de \u00fclkedeki i\u00e7 sava\u015f bu kazan\u0131mlar\u0131 olduk\u00e7a k\u0131r\u0131lgan hale getirmi\u015ftir. 2014 y\u0131l\u0131 Haziran ay\u0131nda Musul\u2019un I\u015e\u0130D\u2019in eline ge\u00e7mesi ve I\u015e\u0130D\u2019in Ba\u011fdat\u2019a do\u011fru ilerlemesi Irak\u2019taki \u015eii gruplar i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir \u015fok olmu\u015ftur. 2003 sonras\u0131 Irak\u2019taki kazan\u0131mlar\u0131n\u0131n tehlikeye girmesinden korkmaktad\u0131rlar. Ayn\u0131 \u015fey \u0130ran i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Bu durumdan faydalanan \u0130ran, I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 m\u00fccadeleyle Irak\u2019taki etkisini ve varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Halk\u0131n seferberlik \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131na cevap veren Ha\u015fdi \u015eabi birimleri g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flamada giderek daha \u00f6nemli bir rol oynamaktad\u0131r. Irak\u2019taki bu alternatif g\u00fc\u00e7 yap\u0131s\u0131 pek \u00e7ok ki\u015finin g\u00f6z\u00fcnde I\u015e\u0130D tehdidi nedeniyle me\u015fruiyet kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu gruplar\u0131n e\u011fitiminde ve silahland\u0131r\u0131lmas\u0131nda \u0130ran \u00f6nemli bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r ve bu gruplar\u0131n \u00fcyeleri Irak\u2019\u0131n farkl\u0131 kentlerindeki alaylar\u0131nda \u0130ran\u2019\u0131n dini liderlerinin foto\u011fraflar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131rlar.[4]<\/a><\/p>\n\u0130ran, Irak\u2019\u0131n g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7lerini silahland\u0131rma ve baz\u0131 birimlerini e\u011fitme ihtiyac\u0131ndan avantaj sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 zamanda baz\u0131 \u0130ran subaylar\u0131 \u201cdan\u0131\u015fman\u201d olarak operasyonlarda yer almaktad\u0131r. I\u015e\u0130D\u2019den kurtar\u0131lan Diyala gibi baz\u0131 b\u00f6lgelerde, S\u00fcnni n\u00fcfusun k\u00f6k\u00fcn\u00fcn yayg\u0131n bir bi\u00e7imde kaz\u0131nmas\u0131 ve demografik m\u00fchendislik s\u00f6z konusudur. Diyala\u2019daki demografik yap\u0131daki de\u011fi\u015fimler ve siyasi atmosfer \u0130ran\u2019\u0131n Irak\u2019taki emellerinin \u00f6nemli bir g\u00f6stergesi olarak g\u00f6r\u00fclmektedir. \u0130ran ve Ba\u011fdat aras\u0131ndaki kara ba\u011flant\u0131s\u0131, art\u0131k onlar i\u00e7in herhangi bir olas\u0131 sorundan temizlenmi\u015ftir. Benzer \u00f6rnekler Felluce\u2019de de ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu olaylara tan\u0131kl\u0131k ettikten ve Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin Asaib Ehli’l Hakk grubunun lideri Kays el-Hazali gibi liderlerinin a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131 dinledikten sonra, benzer bir senaryonun Musul\u2019da da olabilece\u011fine ili\u015fkin yayg\u0131n bir \u015f\u00fcphe ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.[5]<\/a><\/p>\nT\u00fcrkiye taraf\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, Musul operasyonu hem Irak hem de Suriye\u2019deki sonu\u00e7lar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan yak\u0131ndan takip edilmelidir. Irak\u2019ta, Musul halk\u0131 ve S\u00fcnni gruplar, T\u00fcrkiye\u2019nin onlar\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 korumada ve \u0130ran\u2019\u0131n etkisine e\u015fit kuvvetle kar\u015f\u0131 koymada bir rol oynamas\u0131n\u0131 beklemektedir. Ancak \u0130ran ve T\u00fcrkiye\u2019nin Irak \u00fczerindeki etkisinin do\u011fas\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, iki \u00fclke olduk\u00e7a farkl\u0131d\u0131r ve T\u00fcrkiye\u2019nin oynayaca\u011f\u0131 rol beklenilenden farkl\u0131 olacakt\u0131r. I\u015e\u0130D\u2019in yenilmesi ve Irak\u2019ta istikrarl\u0131, temsilci bir h\u00fck\u00fcmetin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 T\u00fcrkiye\u2019nin g\u00fcvenlik ve ekonomik \u00e7\u0131karlar\u0131 i\u00e7in kritiktir. Musul\u2019da etnik ve mezhepsel dengenin korunmas\u0131 Irak\u2019\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan elzemdir ve T\u00fcrkiye\u2019nin \u00f6nceli\u011fi bu t\u00fcr bir etnik ve dini temizli\u011fi \u00f6nlemektir. T\u00fcrkiye, bu operasyonun Diyala ve Felluce gibi son bulmas\u0131ndan ve b\u00fcy\u00fck bir m\u00fclteci ak\u0131n\u0131 olu\u015fturmas\u0131ndan endi\u015fe etmektedir. Felluce\u2019de I\u015e\u0130D\u2019in yenilgisinden k\u0131sa bir s\u00fcre sonra 600 kadar erkek, \u015eii militanlarca tutuklanm\u0131\u015f ve BM \u0130nsan Haklar\u0131 Y\u00fcksek Komiseri Irakl\u0131 yetkililerden bu insanlar\u0131n serbest b\u0131rak\u0131lmalar\u0131 i\u00e7in harekete ge\u00e7melerini istemi\u015ftir.[6]<\/a> T\u00fcrkiye h\u00e2lihaz\u0131rda binlerce Irakl\u0131ya ev sahipli\u011fi yapmaktad\u0131r ve bu say\u0131n\u0131n artmas\u0131n\u0131 istememektedir.<\/p>\nMusul\u2019un yan\u0131 s\u0131ra, kentin bat\u0131s\u0131nda yer alan Telafer kenti de T\u00fcrkmen n\u00fcfusu nedeniyle T\u00fcrkiye i\u00e7in \u00f6zel bir \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Telafer\u2019deki T\u00fcrkmen n\u00fcfus S\u00fcnni ve \u015eii olmak \u00fczere ikiye ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve I\u015e\u0130D\u2019in Telafer\u2019i kontrol\u00fc alt\u0131na almas\u0131 ve baz\u0131 S\u00fcnnilerin bu d\u00f6nemde g\u00f6rev almas\u0131 I\u015e\u0130D sonras\u0131 Telafer i\u00e7in \u00f6nemli bir endi\u015fe kayna\u011f\u0131d\u0131r. I\u015e\u0130D \u00fcyelerinin Musul\u2019dan ayr\u0131larak Telafer\u2019e s\u0131\u011f\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bir senaryoda kent kaosa teslim olabilir. Ha\u015fdi \u015eabi \u00fcyelerinin kar\u015f\u0131 intikam sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131n aslen \u015fehirden gelebilece\u011fi korkusunun oldu\u011fu kent I\u015e\u0130D\u2019den kurtar\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
T\u00fcrkiye \u0130\u00e7in G\u00fcvenlik Riskleri<\/strong><\/span><\/p>\nMusul operasyonunun T\u00fcrkiye i\u00e7in insani sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n yan\u0131nda \u00f6nemli g\u00fcvenlik sonu\u00e7lar\u0131 da bulunmaktad\u0131r. PKK \u00fcyelerinin Musul\u2019un bat\u0131s\u0131ndaki Sincar\u2019da bulunu\u015fu ve I\u015e\u0130D sonras\u0131 s\u00fcrece dair senaryodaki olas\u0131 rolleri T\u00fcrkiye i\u00e7in endi\u015fe kayna\u011f\u0131d\u0131r. PKK, Musul operasyonu sayesinde, Irak\u2019\u0131n bu b\u00f6lgesinde kontrol\u00fc alt\u0131nda bulunan alan\u0131 geni\u015fletmeyi deneyebilir. Buras\u0131 da\u011fl\u0131k bir aland\u0131r ve T\u00fcrkiye s\u0131n\u0131r\u0131na Kandil\u2019den daha yak\u0131nd\u0131r. Bu b\u00f6lge ve Suriye\u2019de PKK\u2019nin kontrol\u00fc alt\u0131nda olan alanlar aras\u0131ndaki b\u00f6lgesel s\u00fcreklilik T\u00fcrkiye i\u00e7in artan bir g\u00fcvenlik tehdididir. Bu tehdidi ortadan kald\u0131rmak i\u00e7in, T\u00fcrkiye hem Pe\u015fmerge\u2019yi desteklemekte hem de Ba\u015fika\u2019da Musul\u2019un yerel halk\u0131n\u0131 e\u011fitmektedir. Burada ama\u00e7, bir yandan I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 m\u00fccadelelerinde yerel Musul halk\u0131n\u0131 desteklemek ve bir yandan da PKK\u2019ye kar\u015f\u0131 bir cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k olu\u015fturmakt\u0131r. Ba\u015fika kamp\u0131 bu ama\u00e7lara katk\u0131 sa\u011flasa da Ankara ve Ba\u011fdat h\u00fck\u00fcmetleri aras\u0131nda diplomatik bir soruna da yol a\u00e7maktad\u0131r. Irak Ba\u015fbakan\u0131 \u0130badi\u2019nin, daha \u00f6nce I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 destek talebinde bulunmas\u0131na kar\u015f\u0131n, \u0130ran ve ABD\u2019den gelen bask\u0131n\u0131n, b\u00f6lgede T\u00fcrklerin bulunmas\u0131na y\u00f6nelik itirazlar\u0131n\u0131 dile getirmesine yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131na inan\u0131lmaktad\u0131r. Irak Ba\u015fbakan\u0131\u2019n\u0131n tutumunu, Irak parlamentosundaki ve kendi partisi i\u00e7indeki g\u00fc\u00e7 m\u00fccadeleleri ve sab\u0131k Irak Ba\u015fbakan\u0131 Maliki\u2019nin Irak siyasi \u00e7evrelerinde sesini y\u00fckseltmesi etkilemektedir.<\/p>\n
Uzun zamand\u0131r beklenen Musul operasyonu ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 bir zaferin yakla\u015fmakta oldu\u011fu konusunda bir uzla\u015f\u0131 vard\u0131r. Ancak operasyonun s\u00fcresi ve I\u015e\u0130D sonras\u0131 Musul, payda\u015f akt\u00f6rlerin aras\u0131nda tart\u0131\u015fma konusudur. Baz\u0131 zorluklara ra\u011fmen Musul\u2019un I\u015e\u0130D\u2019den kurtar\u0131lmas\u0131 neredeyse kesindir. Irakl\u0131 akt\u00f6rler aras\u0131nda I\u015e\u0130D sonras\u0131 anla\u015fma hakk\u0131nda bir mutabakat bulunmay\u0131\u015f\u0131 ve b\u00f6lgesel ve uluslararas\u0131 akt\u00f6rler aras\u0131ndaki fikir ayr\u0131l\u0131klar\u0131 bize Irak\u2019\u0131n sorunlar\u0131na y\u00f6nelik herhangi bir ivedi \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn ger\u00e7ekle\u015fmeyece\u011fini s\u00f6ylemektedir. Ortak d\u00fc\u015fman\u0131n ortadan kalkmas\u0131yla eski sorunlar yeniden ortaya \u00e7\u0131kacak ve yak\u0131n bir gelecekte yeniden bu sorunlara \u00e7are bulma aray\u0131\u015f\u0131na ba\u015flayaca\u011f\u0131z. Irakl\u0131 akt\u00f6rler ve b\u00f6lgesel oyuncular aras\u0131nda bir uzla\u015f\u0131 sa\u011flanmadan Irak\u2019taki istikrars\u0131zl\u0131k sona ermeyecektir.<\/p>\n
Referanslar<\/strong><\/span><\/p>\n[1]<\/a> Ali Mamouri. \u201cIraqi Ministers Fall Like Dominoes as Maliki’s Bloc Targets Abadi.\u201d Al Monitor. 29 Eyl\u00fcl 2016. http:\/\/www.al-monitor.com\/pulse\/originals\/2016\/09\/maliki-abadi-barzani-iraq-ispmu-iran-us.html<\/a><\/p>\n[2]<\/a> Coles ve Kalin. \u201cIn fight against Islamic State, Kurds expand their territory.\u201d Reuters. 10 Ekim 2016 http:\/\/www.reuters.com\/investigates\/special-report\/mideast-crisis-kurdsland\/<\/a><\/p>\n[3]<\/a> \u201cRusya’dan Musul operasyonu a\u00e7\u0131klamas\u0131.\u201d NTV Haber. 19 Ekim 2016. http:\/\/www.ntv.com.tr\/dunya\/rusyadan-musul-operasyonu-aciklamasi,lj-cF1gzLkanx4HIpUgHAw<\/a><\/p>\n[4]<\/a> Al Monitor. Pules Images. 2016 http:\/\/www.al-monitor.com\/pulse\/files\/live\/sites\/almonitor\/files\/images\/almpics\/2016\/01\/RTR4VNOL.jpg<\/a>,https:\/\/www.google.com.tr\/search?safe=active&hl=tr&tbm=isch&q=army&oq=&gs_l=#safe=off&hl=tr&tbm=isch&q=Iraq+Popular+Mobilization+Unit+Khamanei&imgrc=zdW0-GtLuceqoM%3A<\/a><\/p>\n[5]<\/a> Iraq at War. \u201cShia militia leader vows ‘revenge for Hussein’ in Mosul battle.\u201d Middle East Eye. 12 Ekim 2016. http:\/\/www.middleeasteye.net\/news\/shia-militia-leader-describes-campaign-liberate-mosul-revenge-hussein-1867945098<\/a><\/p>\n[6]<\/a> \u201cZeid condemns ISIL atrocities in Iraq, urges release of hundreds abducted after fleeing Fallujah.\u201d Birle\u015fmi\u015f Milletler Y\u00fcksek Komiserli\u011fi \u0130nsan Haklar\u0131 B\u00fcrosu. 5 Temmuz 2016. http:\/\/www.ohchr.org\/EN\/NewsEvents\/Pages\/DisplayNews.aspx?NewsID=20237&LangID=E<\/a><\/p>\n <\/p>\n<\/div>
<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Musul\u2019u I\u015e\u0130D\u2019den kurtarma harek\u00e2t\u0131 17 Ekim\u2019de ba\u015flad\u0131. Genel olarak bu operasyonun ba\u015far\u0131l\u0131 olaca\u011f\u0131na inan\u0131l\u0131yorsa da operasyonun s\u00fcresi ve kentin gelece\u011fine ili\u015fkin baz\u0131 sorunlar g\u00fcndemini h\u00e2l\u00e2 korumaktad\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":10391,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mo_disable_npp":"","ngg_post_thumbnail":0},"categories":[361],"tags":[],"asf_pub_issue":[10307],"asf_pub_region":[10321],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10389"}],"collection":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10389"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10389\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24630,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10389\/revisions\/24630"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10391"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10389"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10389"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10389"},{"taxonomy":"asf_pub_issue","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_issue?post=10389"},{"taxonomy":"asf_pub_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_region?post=10389"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\u00d6zet<\/span><\/strong>: Musul\u2019u I\u015e\u0130D\u2019den kurtarma harek\u00e2t\u0131 17 Ekim\u2019de ba\u015flad\u0131. Genel olarak bu operasyonun ba\u015far\u0131l\u0131 olaca\u011f\u0131na inan\u0131l\u0131yorsa da operasyonun s\u00fcresi ve kentin gelece\u011fine ili\u015fkin baz\u0131 sorunlar g\u00fcndemini h\u00e2l\u00e2 korumaktad\u0131r. Haz\u0131rl\u0131k yapmak i\u00e7in s\u0131n\u0131rl\u0131 bir zaman olmas\u0131 nedeniyle operasyonun b\u00fcy\u00fck bir insani maliyetle yap\u0131laca\u011f\u0131 genel kabul g\u00f6rmektedir. En b\u00fcy\u00fck endi\u015fe Irak\u2019\u0131n di\u011fer k\u0131s\u0131mlar\u0131nda ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fanan \u00f6rnekler g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruldu\u011funda, kentin sosyo-ekonomik fay hatlar\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r. I\u015e\u0130D\u2019in Musul\u2019da yenilgiye u\u011frat\u0131lmas\u0131ndan sonra ter\u00f6r sald\u0131r\u0131lar\u0131nda bulunmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesi olas\u0131d\u0131r. Bu sald\u0131r\u0131lara kar\u015f\u0131l\u0131k vermek i\u00e7in g\u00fcvenlik \u00f6nlemlerine ve bir kar\u015f\u0131t anlat\u0131ya ihtiya\u00e7 duyulacakt\u0131r. Araplar\u0131n ve K\u00fcrtlerin siyasi ve b\u00f6lgesel farkl\u0131l\u0131klar konusundaki ili\u015fkilerinin \u00e7ok daha gerginle\u015fti\u011fini g\u00f6rmemiz m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bunun yan\u0131 s\u0131ra pek \u00e7ok g\u00f6zlemci artmakta olan mezhepsel \u015fiddetten endi\u015fe duymaktad\u0131r. T\u00fcm bu sorunlar\u0131 dikkate alarak, I\u015e\u0130D\u2019in Musul\u2019da yenilmesinin Irak tarihinde bir d\u00f6nemi sonland\u0131raca\u011f\u0131 ancak ba\u015f edilmesi gereken ba\u015fka b\u00fcy\u00fck \u00e7apl\u0131 sorunlara yol a\u00e7aca\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir.<\/span><\/p>\n<\/div> Musul\u2019u I\u015e\u0130D’den kurtarmas\u0131 beklenen operasyon 17 Ekim g\u00fcn\u00fc erken saatlerde ba\u015flad\u0131. Yerel ve uluslararas\u0131 akt\u00f6rler, operasyondaki rollerine ili\u015fkin olarak, operasyon ba\u015flamadan \u00f6nce, tam bir uzla\u015f\u0131 olmasa da bir mutabakata varm\u0131\u015ft\u0131. \u00c7e\u015fitli yerel ve uluslararas\u0131 etkenler nedeniyle baz\u0131 anla\u015fmazl\u0131klar olsa da operasyon Ba\u015fbakan \u0130badi\u2019nin duyurusuyla ba\u015flad\u0131. Operasyonun zamanlamas\u0131na ili\u015fkin \u00e7e\u015fitli arg\u00fcmanlar bulunmaktayd\u0131. Ba\u015fbakan \u0130badi \u015fu anda, \u00f6zellikle kabinesinden iki \u00fcyesinin makam\u0131n\u0131 kaybetti\u011fi parlamento ba\u015fta olmak \u00fczere, i\u00e7 sorunlarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r. Genel olarak, sab\u0131k Ba\u015fbakan Maliki\u2019nin \u0130badi\u2019yi zay\u0131flatmak ve Ba\u015fbakan olarak onun yerini almak i\u00e7in her f\u0131rsat\u0131 de\u011ferlendirdi\u011fine inan\u0131lmaktad\u0131r.[1]<\/a> \u00d6te yandan ABD\u2019nin, Kas\u0131m ay\u0131 ba\u015flar\u0131nda yap\u0131lacak olan ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7imlerinin \u00f6ncesinde I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 bir ba\u015far\u0131 hik\u00e2yesinin pe\u015finde oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu sebeplerle operasyonun zamanlamas\u0131na ili\u015fkin karar\u0131n Irak\u2019ta ve ABD\u2019deki siyasal konularla ili\u015fkili olmas\u0131 muhtemeldir. Bununla birlikte, operasyonun hen\u00fcz erken a\u015famalar\u0131nda bulunuyor ve Musul\u2019u kurtarman\u0131n ne kadar zaman alaca\u011f\u0131n\u0131 bilmiyoruz. Bu nedenle Irak\u2019\u0131 ve b\u00f6lgeyi bekleyen sorunlar\u0131 da unutmamal\u0131y\u0131z.<\/p>\n Operasyonda yer alan akt\u00f6rler aras\u0131nda, kentin ele ge\u00e7irilmesinden \u00f6nceki ve sonraki roller konusunda genel bir uzla\u015f\u0131ya var\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcnmektedir. Bu akt\u00f6rler aras\u0131ndaki koordinasyonun, yani Irak ordu birimleri, Pe\u015fmerge g\u00fc\u00e7leri, Ninova muhaf\u0131zlar\u0131 (yerel S\u00fcnni g\u00fc\u00e7ler), Ha\u015fdi \u015eabi ve uluslararas\u0131 dan\u0131\u015fmanlar\u0131n, operasyonun ba\u015far\u0131ya ula\u015fmas\u0131 i\u00e7in de olduk\u00e7a kritik bir \u00f6nemi olacakt\u0131r. Operasyonun ilk g\u00fcnlerinde, Irak ordusunun baz\u0131 cephelerde ciddi diren\u00e7le kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131yla beraber koordinasyon sorunlar\u0131 oldu\u011funa dair k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015faretler ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Haz\u0131rl\u0131klar\u0131n iyi olmad\u0131\u011f\u0131na ve koordinasyon sorunlar\u0131na ili\u015fkin baz\u0131 arg\u00fcmanlar dile getirilmektedir. Akt\u00f6rler aras\u0131nda geli\u015fen herhangi bir g\u00fcvensizlik ya da kas\u0131tl\u0131 yan\u0131ltmalar operasyonun ba\u015far\u0131 \u015fans\u0131na ve ak\u0131betine zarar verecektir. Mezhepsel hassasiyetler, kentin gelece\u011fi ve bizzat Irak\u2019\u0131n gelece\u011finin kendisi \u00fczerinde h\u00e2l\u00e2 belirli belirsiz durmaktad\u0131r.<\/p>\n Yerel ve uluslararas\u0131 akt\u00f6rler aras\u0131nda, operasyonun ba\u015far\u0131l\u0131 olabilece\u011fine dair ortak bir anlay\u0131\u015f s\u00f6z konusudur, ancak, operasyonun s\u00fcresine ve I\u015e\u0130D\u2019den sonra Musul\u2019un durumuna ili\u015fkin baz\u0131 ortak endi\u015feler de vard\u0131r. Musul\u2019un \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirilmesi sonras\u0131 ortaya \u00e7\u0131kacak olas\u0131 sorunlara de\u011finmek de \u00f6nemlidir.<\/p>\n Operasyonun \u0130nsani Maliyeti<\/strong><\/span><\/p>\n \u0130lk muhtemel sorun operasyondan sonra ortaya \u00e7\u0131kacak insani durumdur. I\u015e\u0130D sald\u0131r\u0131lar\u0131 ve kulland\u0131klar\u0131 taktiklerin ba\u015far\u0131s\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak, 1 milyona yak\u0131n ki\u015finin yerinden edilece\u011fi tahminleri bulunmaktad\u0131r. Son haberlere g\u00f6re uluslararas\u0131 insani kurulu\u015flar 200 bin kadar insana yard\u0131ma haz\u0131rd\u0131r. Musul\u2019un yerlerinden edilen sakinlerinin say\u0131s\u0131n\u0131n bu rakam\u0131 a\u015fmas\u0131, k\u0131\u015f gelmeden hemen \u00f6nce bir insani felaket ortaya \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. K\u00fcrdistan B\u00f6lge Y\u00f6netimi (KBY) b\u00f6yle bir geli\u015fmeye Irak\u2019\u0131n di\u011fer b\u00f6lgelerinden daha haz\u0131rl\u0131kl\u0131d\u0131r. Ancak buradaki kapasite, operasyonun beklenenden uzun s\u00fcrmesi ve Musul halk\u0131n\u0131n yurduna d\u00f6nme s\u00fcrecinin gecikmesi halinde yetersiz kalabilecektir. Ka\u00e7an insanlar\u0131n baz\u0131lar\u0131n\u0131n Suriye\u2019ye do\u011fru gidece\u011fi tahmin edilmektedir. Haseke ya da yak\u0131nlar\u0131ndaki kentlerde bu m\u00fcltecilerin s\u0131\u011f\u0131nabilece\u011fi herhangi bir kamp ya da tesis bulunmamaktad\u0131r. Bu da bu b\u00f6lgede insani bir felakete yol a\u00e7abilir. Ge\u00e7mi\u015fte Felluce ve Ramadi\u2019de ya\u015fanan k\u00f6t\u00fc muamele ve i\u015fkenceye ili\u015fkin \u00f6rnekler ka\u00e7an erkek n\u00fcfusu i\u00e7in bir endi\u015fe kayna\u011f\u0131d\u0131r. Operasyonun s\u00fcresi ve I\u015e\u0130D\u2019in ba\u015fvuraca\u011f\u0131 taktikler, kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lacak bu sorunlar\u0131n derecesini belirleyecektir.<\/p>\n Musul altyap\u0131s\u0131n\u0131n operasyondan sonraki gelece\u011fi de insani s\u0131k\u0131nt\u0131lar ile ilgili olarak, kritik olacakt\u0131r. I\u015e\u0130D\u2019den kurtar\u0131lan \u015fehirlerin \u00e7ok az\u0131 ya\u015fanabilir halde kalm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eehirlerin harap olmas\u0131 yerel halk\u0131n evlerine d\u00f6nmesine engel olmakta ve Ba\u011fdat h\u00fck\u00fcmetinin ve uluslararas\u0131 toplumun \u00e7abalar\u0131 bu insanlar\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamamaktad\u0131r. Bu durumun Musul\u2019da da b\u00f6yle olmas\u0131 durumunda, orada da uzun s\u00fcrecek bir insani felaket ba\u015flayacakt\u0131r. Kentin n\u00fcfusunun b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc dikkate al\u0131n\u0131rsa, bu t\u00fcr bir senaryo Irak toplumunun aras\u0131ndaki ba\u011flar\u0131 zay\u0131flatacak ve propaganda malzemesi ve \u00fcye toplama hususunda I\u015e\u0130D\u2019in ekme\u011fine ya\u011f s\u00fcrecektir. I\u015e\u0130D\u2019den yeni al\u0131nan baz\u0131 k\u00f6ylerde, I\u015e\u0130D\u2019e lojistik destek sa\u011flam\u0131\u015f olduklar\u0131na dair as\u0131ls\u0131z iddialarla halk\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fcn evlerinin bo\u015falt\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve kamplara gitmeye zorland\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin baz\u0131 raporlar bulunmaktad\u0131r. Bu t\u00fcr eylemler yayg\u0131nla\u015f\u0131rsa, bu, kolayl\u0131kla bir n\u00fcfus m\u00fchendisli\u011fi giri\u015fimi olarak yorumlanabilecektir.<\/p>\n Sosyo-Politik Fay Hatlar\u0131 ve Yeni Bir Anlat\u0131 \u0130htiyac\u0131<\/strong><\/span><\/p>\n I\u015e\u0130D sonras\u0131 Musul\u2019da, Arap ve K\u00fcrtler aras\u0131nda ve ayn\u0131 zamanda Ninova b\u00f6lgesi i\u00e7indeki farkl\u0131 S\u00fcnni gruplar aras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan eski gerilimlerle y\u00fczle\u015fmek durumunday\u0131z. Bu b\u00f6lgede olduk\u00e7a fazla say\u0131da K\u00fcrt vard\u0131r ve buradaki baz\u0131 topraklar\u0131n kaderine ili\u015fkin Ba\u011fdat ve Erbil aras\u0131nda anla\u015fmazl\u0131klar bulunmaktad\u0131r. Bu gerilim Ba\u011fdat ve Erbil aras\u0131ndaki mevcut gerginli\u011fe yenisini ekleyecektir. Buna ilaveten, Pe\u015fmerge taraf\u0131ndan kurtar\u0131lan, ancak \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde Araplar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 b\u00f6lgelerin kontrol\u00fc konusunda S\u00fcnni Araplar ve K\u00fcrtler aras\u0131nda da sorunlar olabilir. Buna da ek olarak, baz\u0131 K\u00fcrt fig\u00fcrler Musul\u2019da I\u015e\u0130D\u2019in yenilgiye u\u011framas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan \u201cge\u00e7mi\u015fte I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 m\u00fccadelede K\u00fcrt g\u00fc\u00e7lerinin \u00e7ok fazla fedak\u00e2rl\u0131kta bulundu\u011fu ve bu topraklar\u0131n sahiplerinin I\u015e\u0130D\u2019e destek verdi\u011fi gerek\u00e7esiyle\u201d Araplar\u0131n evlerine ve topraklar\u0131na el koymalar\u0131n\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131rmay\u0131 umabilir ya da Saddam d\u00f6nemi s\u00fcresince devam eden Arapla\u015ft\u0131rma politikas\u0131n\u0131n tersine \u00e7evrilmesi gerekti\u011fini iddia edebilir.[2]<\/a> S\u00fcnni Araplar aras\u0131ndaki \u00f6nderlik sorunu I\u015e\u0130D\u2019in yenilgisinin ard\u0131ndan ortaya \u00e7\u0131kacak temel sorunlardan biri olacakt\u0131r. I\u015e\u0130D\u2019in Irak\u2019ta \u00f6nemli bir akt\u00f6r olarak ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n ard\u0131ndaki nedenlere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, bunun arkas\u0131nda 2003 i\u015fgalinden sonra ortaya \u00e7\u0131kan liderlik bo\u015flu\u011fu oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. \u00d6nde gelen S\u00fcnni fig\u00fcrlere y\u00f6nelik tehditler, hukuki ve askeri \u00f6nlemler ve intiharlar, onlar\u0131 Ba\u011fdat\u2019taki g\u00f6revlerini b\u0131rakmaya ve memleketlerine s\u0131\u011f\u0131nmaya zorlam\u0131\u015ft\u0131r. Di\u011fer S\u00fcnni siyasi fig\u00fcrler ise hep beraber \u00fclkeden ayr\u0131lmak zorunda b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu gibi geli\u015fmeler I\u015e\u0130D\u2019e, Irak\u2019ta hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011fram\u0131\u015f S\u00fcnni n\u00fcfusun \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 temsil etti\u011fi iddias\u0131nda bulunmas\u0131 i\u00e7in verimli bir zemin olu\u015fturmu\u015ftur. I\u015e\u0130D sonras\u0131 d\u00f6nemde I\u015e\u0130D propagandas\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmak ve S\u00fcnni gruplar\u0131n rehabilitasyonuna yard\u0131mc\u0131 olmak i\u00e7in sadece siyasi liderli\u011fe de\u011fil ayn\u0131 zamanda yeni bir siyasal anlat\u0131ya da ihtiya\u00e7 vard\u0131r. I\u015e\u0130D sonras\u0131 Irak\u2019ta ba\u015far\u0131 i\u00e7in, I\u015e\u0130D\u2019in ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131ndan sonra Irak\u2019taki S\u00fcnni gruplar\u0131n demokratik siyasi temsili olduk\u00e7a \u00f6nemli olacakt\u0131r.<\/p>\n Bir Hizip Olu\u015fma Tehdidi Var m\u0131?<\/strong><\/span><\/p>\n I\u015e\u0130D\u2019in propaganda, adam kazanma, b\u00f6lge kontrol\u00fc ve ekonomik g\u00fc\u00e7 anlam\u0131nda geri \u00e7ekilmesi nedeniyle, \u015fimdilik I\u015e\u0130D alt\u0131nda olan baz\u0131 gruplar\u0131n ba\u015fka alternatifler arad\u0131\u011f\u0131na dair haberler bulunmaktad\u0131r. I\u015e\u0130D\u2019in yenilgisinden sonra bu \u00f6rg\u00fctten kopan k\u00fc\u00e7\u00fck gruplar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 da bir di\u011fer olas\u0131 tehlikedir. Toprak kayb\u0131 ile I\u015e\u0130D\u2019in, b\u00f6lgede ve d\u00fcnyan\u0131n farkl\u0131 yerlerinde ter\u00f6r sald\u0131r\u0131lar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirece\u011fine dair genel bir kan\u0131 vard\u0131r. Bu sav, \u00f6zellikle, \u00f6rg\u00fcte kat\u0131lan uluslararas\u0131 ter\u00f6rist sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n geldikleri \u00fclkelere geri d\u00f6nmeleri halinde m\u00fcmk\u00fcn olabilir. Irak\u2019ta ve di\u011fer \u00fclkelerdeki kay\u0131plar\u0131n\u0131n intikam\u0131n\u0131 almaya \u00e7al\u0131\u015fma ihtimaline kar\u015f\u0131l\u0131k I\u015e\u0130D\u2019in ter\u00f6r tehdidiyle ba\u015f etmek i\u00e7in bir strateji olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n B\u00f6lgesel ve Uluslararas\u0131 Akt\u00f6rlerin Rol ve \u00c7\u0131karlar\u0131<\/strong><\/span><\/p>\n \u00dclke i\u00e7indeki akt\u00f6rlerin yan\u0131 s\u0131ra b\u00f6lgesel ve uluslararas\u0131 akt\u00f6rler de Musul operasyonun haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131nda olduk\u00e7a faal durumdalar. Operasyon; siyasi, g\u00fcvenlik ve insani sonu\u00e7lar\u0131 ile bu \u00fclkeler \u00fczerinde do\u011frudan etkili olacakt\u0131r. Irak ve Suriye\u2019deki \u00e7at\u0131\u015fmalar, d\u00e2hil olan her akt\u00f6r\u00fc bir payda\u015fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren b\u00f6lgesel ve uluslararas\u0131 iktidar m\u00fccadelesinin arenalar\u0131 haline gelmi\u015ftir. Bu nedenle, Musul operasyonun \u00f6ncesinde yurtd\u0131\u015f\u0131ndan gelen \u00e7ok yo\u011fun diplomatik ve askeri \u00e7abalar oldu\u011funu g\u00f6rmekteyiz.<\/p>\n Amerika\u2019n\u0131n bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan, Irak 2003 i\u015fgalinin ard\u0131ndan \u00f6nemli d\u0131\u015f politika \u00f6nceliklerinden biri olmu\u015ftur. Irak\u2019\u0131n mevcut durumu pe\u015fi s\u0131ra gelen ABD y\u00f6netimlerinin ald\u0131\u011f\u0131 politik tutumla olduk\u00e7a ili\u015fkilidir ve Irak konusuna ili\u015fkin politikalar ba\u015fkanl\u0131k tart\u0131\u015fmalar\u0131nda hararetle ele al\u0131nan konulardand\u0131r. Baz\u0131 yorumcular, Musul\u2019da I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 h\u00e2lihaz\u0131rda y\u00fcr\u00fct\u00fclen operasyonun zamanlamas\u0131n\u0131n Kas\u0131m\u2019da yap\u0131lacak ABD Ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7imleri ile ilgisi oldu\u011funa inanmaktad\u0131r. 2011 y\u0131l\u0131nda ABD g\u00fc\u00e7lerinin Irak\u2019tan \u00e7ekilmesinin ard\u0131ndan, I\u015e\u0130D\u2019in ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131ndan bile bahsedilmeksizin, Irak h\u00fck\u00fcmetinin \u00fclke genelinde g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flama konusundaki ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle en \u00e7ok su\u00e7lanan taraf Obama y\u00f6netimi olmu\u015ftur. Cumhuriyet\u00e7ilerin ba\u015fkan aday\u0131 Donald Trump Demokrat Parti h\u00fck\u00fcmetini ve Hillary Clinton\u2019\u0131, Irak\u2019ta I\u015e\u0130D\u2019in ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na olanak vermek ve hem Irak\u2019ta hem de Suriye\u2019de b\u00fcy\u00fck bir alan\u0131 kontrol alt\u0131na almas\u0131na imk\u00e2n sa\u011flamakla su\u00e7lamaktad\u0131r. Musul\u2019da I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 bir ba\u015far\u0131 Demokratlar\u0131n kampanyalar\u0131n\u0131 olumlu bir bi\u00e7imde destekleyecek ve yeni ABD Ba\u015fkan\u0131 i\u00e7in d\u0131\u015f politika konusunda ivme kazand\u0131racakt\u0131r. Amerika\u2019n\u0131n bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan, I\u015e\u0130D\u2019in Irak\u2019ta yenilmesi Suriye\u2019de yenilgiye u\u011frat\u0131lmas\u0131ndan \u00e7ok daha \u00f6nemlidir. Ayr\u0131ca baz\u0131lar\u0131, Suriye\u2019ye giden g\u00fczerg\u00e2h\u0131n baz\u0131 insanlar\u0131n Suriye\u2019ye ka\u00e7mas\u0131n\u0131 sa\u011flamak \u00fczere a\u00e7\u0131k b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011funu iddia etmektedir.<\/p>\n Rusya perspektifinden bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise, Rus y\u00f6netimi Musul operasyonun Suriye\u2019deki \u00e7at\u0131\u015fmaya y\u00f6nelik sonu\u00e7lar\u0131 ile \u00e7ok daha fazla ilgilidir. Irak h\u00fck\u00fcmeti ve Rusya aras\u0131nda istihbarat ve planlama konusunda s\u00fcregelen bir i\u015f birli\u011fi bulunuyorsa da Moskova\u2019n\u0131n temel endi\u015fesi operasyonun Suriye\u2019deki yans\u0131malar\u0131na ili\u015fkindir. I\u015e\u0130D ve Suriye rejimi aras\u0131ndaki m\u00fccadele ge\u00e7mi\u015fte s\u0131n\u0131rl\u0131ysa da Rusya D\u0131\u015f \u0130\u015fleri Bakan\u0131 Lavrov I\u015e\u0130D \u00fcyelerinin Musul\u2019dan Suriye\u2019ye ka\u00e7mas\u0131n\u0131n olas\u0131 oldu\u011funu ve b\u00f6yle bir senaryonun ger\u00e7ekle\u015fmesi durumunda olas\u0131 bir asker\u00ee harek\u00e2ta karar vereceklerini belirtmi\u015ftir.[3]<\/a> Suriye, Rusya\u2019n\u0131n ABD ile stat\u00fc i\u00e7in rekabet etti\u011fi bir alan oldu\u011fundan, Moskova Amerika\u2019n\u0131n niyetlerine \u015f\u00fcpheyle yakla\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n \u0130ran\u2019\u0131n bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan, I\u015e\u0130D\u2019in Musul\u2019da yenilmesi, bir orduyu ve ideolojik bir d\u00fc\u015fman\u0131 ortadan kald\u0131rma bak\u0131m\u0131ndan bir zafer anlam\u0131na gelecektir. Ayn\u0131 zamanda Irak\u2019taki \u015eii ve S\u00fcnni n\u00fcfus \u00fczerinde de psikolojik etkileri olacakt\u0131r. 2003 i\u015fgalinin ard\u0131ndan, Irak\u2019taki \u015eii gruplar Baas partisinin devlet sisteminden tasfiyesi nedeniyle olduk\u00e7a avantajl\u0131 konumlar elde etmi\u015flerdir. \u015eiiler k\u0131sa bir s\u00fcrede b\u00fcrokratik ve askeri pozisyonlar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc doldurmu\u015ftur. Saddam\u2019\u0131n yarg\u0131lan\u0131p, idam edilmesini bir avuntu olarak g\u00f6rm\u00fc\u015flerdir. Di\u011fer taraftan bu geli\u015fme, S\u00fcnni n\u00fcfusun baz\u0131 kesimlerince gayet olumsuz bir durum olarak yorumlanm\u0131\u015f ve El Kaide\u2019nin ekme\u011fine ya\u011f s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u0130ran\u2019\u0131n yard\u0131m\u0131yla devlet kurumlar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funu \u015eiiler kontrol etse de \u00fclkedeki i\u00e7 sava\u015f bu kazan\u0131mlar\u0131 olduk\u00e7a k\u0131r\u0131lgan hale getirmi\u015ftir. 2014 y\u0131l\u0131 Haziran ay\u0131nda Musul\u2019un I\u015e\u0130D\u2019in eline ge\u00e7mesi ve I\u015e\u0130D\u2019in Ba\u011fdat\u2019a do\u011fru ilerlemesi Irak\u2019taki \u015eii gruplar i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir \u015fok olmu\u015ftur. 2003 sonras\u0131 Irak\u2019taki kazan\u0131mlar\u0131n\u0131n tehlikeye girmesinden korkmaktad\u0131rlar. Ayn\u0131 \u015fey \u0130ran i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Bu durumdan faydalanan \u0130ran, I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 m\u00fccadeleyle Irak\u2019taki etkisini ve varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Halk\u0131n seferberlik \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131na cevap veren Ha\u015fdi \u015eabi birimleri g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flamada giderek daha \u00f6nemli bir rol oynamaktad\u0131r. Irak\u2019taki bu alternatif g\u00fc\u00e7 yap\u0131s\u0131 pek \u00e7ok ki\u015finin g\u00f6z\u00fcnde I\u015e\u0130D tehdidi nedeniyle me\u015fruiyet kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu gruplar\u0131n e\u011fitiminde ve silahland\u0131r\u0131lmas\u0131nda \u0130ran \u00f6nemli bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r ve bu gruplar\u0131n \u00fcyeleri Irak\u2019\u0131n farkl\u0131 kentlerindeki alaylar\u0131nda \u0130ran\u2019\u0131n dini liderlerinin foto\u011fraflar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131rlar.[4]<\/a><\/p>\n \u0130ran, Irak\u2019\u0131n g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7lerini silahland\u0131rma ve baz\u0131 birimlerini e\u011fitme ihtiyac\u0131ndan avantaj sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 zamanda baz\u0131 \u0130ran subaylar\u0131 \u201cdan\u0131\u015fman\u201d olarak operasyonlarda yer almaktad\u0131r. I\u015e\u0130D\u2019den kurtar\u0131lan Diyala gibi baz\u0131 b\u00f6lgelerde, S\u00fcnni n\u00fcfusun k\u00f6k\u00fcn\u00fcn yayg\u0131n bir bi\u00e7imde kaz\u0131nmas\u0131 ve demografik m\u00fchendislik s\u00f6z konusudur. Diyala\u2019daki demografik yap\u0131daki de\u011fi\u015fimler ve siyasi atmosfer \u0130ran\u2019\u0131n Irak\u2019taki emellerinin \u00f6nemli bir g\u00f6stergesi olarak g\u00f6r\u00fclmektedir. \u0130ran ve Ba\u011fdat aras\u0131ndaki kara ba\u011flant\u0131s\u0131, art\u0131k onlar i\u00e7in herhangi bir olas\u0131 sorundan temizlenmi\u015ftir. Benzer \u00f6rnekler Felluce\u2019de de ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu olaylara tan\u0131kl\u0131k ettikten ve Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin Asaib Ehli’l Hakk grubunun lideri Kays el-Hazali gibi liderlerinin a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131 dinledikten sonra, benzer bir senaryonun Musul\u2019da da olabilece\u011fine ili\u015fkin yayg\u0131n bir \u015f\u00fcphe ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.[5]<\/a><\/p>\n T\u00fcrkiye taraf\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, Musul operasyonu hem Irak hem de Suriye\u2019deki sonu\u00e7lar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan yak\u0131ndan takip edilmelidir. Irak\u2019ta, Musul halk\u0131 ve S\u00fcnni gruplar, T\u00fcrkiye\u2019nin onlar\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 korumada ve \u0130ran\u2019\u0131n etkisine e\u015fit kuvvetle kar\u015f\u0131 koymada bir rol oynamas\u0131n\u0131 beklemektedir. Ancak \u0130ran ve T\u00fcrkiye\u2019nin Irak \u00fczerindeki etkisinin do\u011fas\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, iki \u00fclke olduk\u00e7a farkl\u0131d\u0131r ve T\u00fcrkiye\u2019nin oynayaca\u011f\u0131 rol beklenilenden farkl\u0131 olacakt\u0131r. I\u015e\u0130D\u2019in yenilmesi ve Irak\u2019ta istikrarl\u0131, temsilci bir h\u00fck\u00fcmetin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 T\u00fcrkiye\u2019nin g\u00fcvenlik ve ekonomik \u00e7\u0131karlar\u0131 i\u00e7in kritiktir. Musul\u2019da etnik ve mezhepsel dengenin korunmas\u0131 Irak\u2019\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan elzemdir ve T\u00fcrkiye\u2019nin \u00f6nceli\u011fi bu t\u00fcr bir etnik ve dini temizli\u011fi \u00f6nlemektir. T\u00fcrkiye, bu operasyonun Diyala ve Felluce gibi son bulmas\u0131ndan ve b\u00fcy\u00fck bir m\u00fclteci ak\u0131n\u0131 olu\u015fturmas\u0131ndan endi\u015fe etmektedir. Felluce\u2019de I\u015e\u0130D\u2019in yenilgisinden k\u0131sa bir s\u00fcre sonra 600 kadar erkek, \u015eii militanlarca tutuklanm\u0131\u015f ve BM \u0130nsan Haklar\u0131 Y\u00fcksek Komiseri Irakl\u0131 yetkililerden bu insanlar\u0131n serbest b\u0131rak\u0131lmalar\u0131 i\u00e7in harekete ge\u00e7melerini istemi\u015ftir.[6]<\/a> T\u00fcrkiye h\u00e2lihaz\u0131rda binlerce Irakl\u0131ya ev sahipli\u011fi yapmaktad\u0131r ve bu say\u0131n\u0131n artmas\u0131n\u0131 istememektedir.<\/p>\n Musul\u2019un yan\u0131 s\u0131ra, kentin bat\u0131s\u0131nda yer alan Telafer kenti de T\u00fcrkmen n\u00fcfusu nedeniyle T\u00fcrkiye i\u00e7in \u00f6zel bir \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Telafer\u2019deki T\u00fcrkmen n\u00fcfus S\u00fcnni ve \u015eii olmak \u00fczere ikiye ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve I\u015e\u0130D\u2019in Telafer\u2019i kontrol\u00fc alt\u0131na almas\u0131 ve baz\u0131 S\u00fcnnilerin bu d\u00f6nemde g\u00f6rev almas\u0131 I\u015e\u0130D sonras\u0131 Telafer i\u00e7in \u00f6nemli bir endi\u015fe kayna\u011f\u0131d\u0131r. I\u015e\u0130D \u00fcyelerinin Musul\u2019dan ayr\u0131larak Telafer\u2019e s\u0131\u011f\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bir senaryoda kent kaosa teslim olabilir. Ha\u015fdi \u015eabi \u00fcyelerinin kar\u015f\u0131 intikam sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131n aslen \u015fehirden gelebilece\u011fi korkusunun oldu\u011fu kent I\u015e\u0130D\u2019den kurtar\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n T\u00fcrkiye \u0130\u00e7in G\u00fcvenlik Riskleri<\/strong><\/span><\/p>\n Musul operasyonunun T\u00fcrkiye i\u00e7in insani sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n yan\u0131nda \u00f6nemli g\u00fcvenlik sonu\u00e7lar\u0131 da bulunmaktad\u0131r. PKK \u00fcyelerinin Musul\u2019un bat\u0131s\u0131ndaki Sincar\u2019da bulunu\u015fu ve I\u015e\u0130D sonras\u0131 s\u00fcrece dair senaryodaki olas\u0131 rolleri T\u00fcrkiye i\u00e7in endi\u015fe kayna\u011f\u0131d\u0131r. PKK, Musul operasyonu sayesinde, Irak\u2019\u0131n bu b\u00f6lgesinde kontrol\u00fc alt\u0131nda bulunan alan\u0131 geni\u015fletmeyi deneyebilir. Buras\u0131 da\u011fl\u0131k bir aland\u0131r ve T\u00fcrkiye s\u0131n\u0131r\u0131na Kandil\u2019den daha yak\u0131nd\u0131r. Bu b\u00f6lge ve Suriye\u2019de PKK\u2019nin kontrol\u00fc alt\u0131nda olan alanlar aras\u0131ndaki b\u00f6lgesel s\u00fcreklilik T\u00fcrkiye i\u00e7in artan bir g\u00fcvenlik tehdididir. Bu tehdidi ortadan kald\u0131rmak i\u00e7in, T\u00fcrkiye hem Pe\u015fmerge\u2019yi desteklemekte hem de Ba\u015fika\u2019da Musul\u2019un yerel halk\u0131n\u0131 e\u011fitmektedir. Burada ama\u00e7, bir yandan I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 m\u00fccadelelerinde yerel Musul halk\u0131n\u0131 desteklemek ve bir yandan da PKK\u2019ye kar\u015f\u0131 bir cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k olu\u015fturmakt\u0131r. Ba\u015fika kamp\u0131 bu ama\u00e7lara katk\u0131 sa\u011flasa da Ankara ve Ba\u011fdat h\u00fck\u00fcmetleri aras\u0131nda diplomatik bir soruna da yol a\u00e7maktad\u0131r. Irak Ba\u015fbakan\u0131 \u0130badi\u2019nin, daha \u00f6nce I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 destek talebinde bulunmas\u0131na kar\u015f\u0131n, \u0130ran ve ABD\u2019den gelen bask\u0131n\u0131n, b\u00f6lgede T\u00fcrklerin bulunmas\u0131na y\u00f6nelik itirazlar\u0131n\u0131 dile getirmesine yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131na inan\u0131lmaktad\u0131r. Irak Ba\u015fbakan\u0131\u2019n\u0131n tutumunu, Irak parlamentosundaki ve kendi partisi i\u00e7indeki g\u00fc\u00e7 m\u00fccadeleleri ve sab\u0131k Irak Ba\u015fbakan\u0131 Maliki\u2019nin Irak siyasi \u00e7evrelerinde sesini y\u00fckseltmesi etkilemektedir.<\/p>\n Uzun zamand\u0131r beklenen Musul operasyonu ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 bir zaferin yakla\u015fmakta oldu\u011fu konusunda bir uzla\u015f\u0131 vard\u0131r. Ancak operasyonun s\u00fcresi ve I\u015e\u0130D sonras\u0131 Musul, payda\u015f akt\u00f6rlerin aras\u0131nda tart\u0131\u015fma konusudur. Baz\u0131 zorluklara ra\u011fmen Musul\u2019un I\u015e\u0130D\u2019den kurtar\u0131lmas\u0131 neredeyse kesindir. Irakl\u0131 akt\u00f6rler aras\u0131nda I\u015e\u0130D sonras\u0131 anla\u015fma hakk\u0131nda bir mutabakat bulunmay\u0131\u015f\u0131 ve b\u00f6lgesel ve uluslararas\u0131 akt\u00f6rler aras\u0131ndaki fikir ayr\u0131l\u0131klar\u0131 bize Irak\u2019\u0131n sorunlar\u0131na y\u00f6nelik herhangi bir ivedi \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn ger\u00e7ekle\u015fmeyece\u011fini s\u00f6ylemektedir. Ortak d\u00fc\u015fman\u0131n ortadan kalkmas\u0131yla eski sorunlar yeniden ortaya \u00e7\u0131kacak ve yak\u0131n bir gelecekte yeniden bu sorunlara \u00e7are bulma aray\u0131\u015f\u0131na ba\u015flayaca\u011f\u0131z. Irakl\u0131 akt\u00f6rler ve b\u00f6lgesel oyuncular aras\u0131nda bir uzla\u015f\u0131 sa\u011flanmadan Irak\u2019taki istikrars\u0131zl\u0131k sona ermeyecektir.<\/p>\n Referanslar<\/strong><\/span><\/p>\n [1]<\/a> Ali Mamouri. \u201cIraqi Ministers Fall Like Dominoes as Maliki’s Bloc Targets Abadi.\u201d Al Monitor. 29 Eyl\u00fcl 2016. http:\/\/www.al-monitor.com\/pulse\/originals\/2016\/09\/maliki-abadi-barzani-iraq-ispmu-iran-us.html<\/a><\/p>\n [2]<\/a> Coles ve Kalin. \u201cIn fight against Islamic State, Kurds expand their territory.\u201d Reuters. 10 Ekim 2016 http:\/\/www.reuters.com\/investigates\/special-report\/mideast-crisis-kurdsland\/<\/a><\/p>\n [3]<\/a> \u201cRusya’dan Musul operasyonu a\u00e7\u0131klamas\u0131.\u201d NTV Haber. 19 Ekim 2016. http:\/\/www.ntv.com.tr\/dunya\/rusyadan-musul-operasyonu-aciklamasi,lj-cF1gzLkanx4HIpUgHAw<\/a><\/p>\n [4]<\/a> Al Monitor. Pules Images. 2016 http:\/\/www.al-monitor.com\/pulse\/files\/live\/sites\/almonitor\/files\/images\/almpics\/2016\/01\/RTR4VNOL.jpg<\/a>,https:\/\/www.google.com.tr\/search?safe=active&hl=tr&tbm=isch&q=army&oq=&gs_l=#safe=off&hl=tr&tbm=isch&q=Iraq+Popular+Mobilization+Unit+Khamanei&imgrc=zdW0-GtLuceqoM%3A<\/a><\/p>\n [5]<\/a> Iraq at War. \u201cShia militia leader vows ‘revenge for Hussein’ in Mosul battle.\u201d Middle East Eye. 12 Ekim 2016. http:\/\/www.middleeasteye.net\/news\/shia-militia-leader-describes-campaign-liberate-mosul-revenge-hussein-1867945098<\/a><\/p>\n [6]<\/a> \u201cZeid condemns ISIL atrocities in Iraq, urges release of hundreds abducted after fleeing Fallujah.\u201d Birle\u015fmi\u015f Milletler Y\u00fcksek Komiserli\u011fi \u0130nsan Haklar\u0131 B\u00fcrosu. 5 Temmuz 2016. http:\/\/www.ohchr.org\/EN\/NewsEvents\/Pages\/DisplayNews.aspx?NewsID=20237&LangID=E<\/a><\/p>\n <\/p>\n<\/div> Musul\u2019u I\u015e\u0130D\u2019den kurtarma harek\u00e2t\u0131 17 Ekim\u2019de ba\u015flad\u0131. Genel olarak bu operasyonun ba\u015far\u0131l\u0131 olaca\u011f\u0131na inan\u0131l\u0131yorsa da operasyonun s\u00fcresi ve kentin gelece\u011fine ili\u015fkin baz\u0131 sorunlar g\u00fcndemini h\u00e2l\u00e2 korumaktad\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":10391,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mo_disable_npp":"","ngg_post_thumbnail":0},"categories":[361],"tags":[],"asf_pub_issue":[10307],"asf_pub_region":[10321],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10389"}],"collection":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10389"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10389\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24630,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10389\/revisions\/24630"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10391"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10389"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10389"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10389"},{"taxonomy":"asf_pub_issue","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_issue?post=10389"},{"taxonomy":"asf_pub_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_region?post=10389"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}