![\"\"](\"https:\/\/research.sharqforum.org\/wp-content\/uploads\/2018\/02\/Mesut-O\u0308zcan-150x150.png\" "\\"\\"")
Mesut Ozcan<\/a> <\/i> 22 Aral\u0131k 2016<\/span><\/h6><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>Uzman G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc<\/a> \/ \/ Devlet & Devlet-D\u0131\u015f\u0131 Akt\u00f6rler<\/a><\/h6><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>\u00d6zet<\/span><\/strong>: Musul\u2019u kurtarma operasyonu, ileri d\u00fczeyde haz\u0131rl\u0131klar\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131 olmas\u0131, I\u015e\u0130D\u2019in direni\u015fi, hava ko\u015fullar\u0131 ve kentin i\u00e7inde bir sava\u015f y\u00fcr\u00fctmenin do\u011fal zorluklar\u0131 nedeniyle ertelemelerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131. Musul\u2019da k\u0131sa s\u00fcrede bir zafer kazanma umudu yava\u015f yava\u015f kayboluyor. I\u015e\u0130D tehdidinin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 yava\u015f ilerleyen bir s\u00fcre\u00e7 olacak ve dolay\u0131s\u0131yla m\u00fcltecilerin isk\u00e2n\u0131 sorunu i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131lmaz bir hale getirecektir. Operasyonun ba\u015far\u0131ya ula\u015fmas\u0131ndaki gecikme, Irak\u2019ta yeni bir siyasi dinamik olan Ha\u015fdi \u015eabi\u2019ye resmi bir stat\u00fc verilmesi karar\u0131n\u0131 peki\u015ftirmektedir. Ha\u015fdi \u015eabi\u2019ye resmi bir stat\u00fc sa\u011flanmas\u0131 karar\u0131n\u0131n, Irak\u2019\u0131n gelece\u011fine ili\u015fkin kapsaml\u0131 siyasi ve g\u00fcvenlik sonu\u00e7lar\u0131 olacakt\u0131r. Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin Irak g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7lerine ba\u015far\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde entegre edilmesi Irak g\u00fcvenli\u011fine katk\u0131 sa\u011flayabilirse de bunun ger\u00e7ekle\u015fmesinin \u00f6n\u00fcnde baz\u0131 siyasi ve pratik engeller bulunmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>2016 y\u0131l\u0131 Ekim ay\u0131nda ba\u015flam\u0131\u015f olan Musul operasyonu bir s\u00fcre yolunda gitmi\u015fti, ancak operasyona ili\u015fkin son haberler I\u015e\u0130D\u2019in direni\u015finin operasyonun ilerleyi\u015fini engellemekte oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Bunun birka\u00e7 nedeni vard\u0131r: kentlerde operasyon \u00f6zellikle zordur ve b\u00f6ylesi bir operasyon i\u00e7in yeterince haz\u0131rl\u0131k yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Ha\u015fdi \u015eabi\u2019ye resmi stat\u00fc kazand\u0131rma \u00e7abas\u0131, Musul operasyonundaki bu aksakl\u0131kla ili\u015fkili olarak yorumlanmal\u0131d\u0131r. Ger\u00e7ekle\u015ftirilen askeri operasyonlar\u0131n yan\u0131nda, Musul ve Irak\u2019\u0131n gelece\u011fine ili\u015fkin yasal ve siyasal eylemler bug\u00fcn Irak siyasetinin s\u0131cak konular\u0131d\u0131r. Bu noktada Musul operasyonunu ve operasyon sonras\u0131nda Irak\u2019a y\u00f6nelik olas\u0131 senaryolar\u0131 de\u011ferlendirmek \u00f6nemlidir.<\/p>\n
Operasyonun, I\u015e\u0130D\u2019in son kalesinin Obama\u2019n\u0131n g\u00f6rev s\u00fcresi sona ermeden \u00f6nce ortadan kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermek i\u00e7in ABD se\u00e7imlerinden \u00f6nce ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu genel kabul g\u00f6rmektedir. Obama y\u00f6netimi, m\u00fcmk\u00fcn mertebe Amerikan askeri birliklerini b\u00f6lgeye g\u00f6ndermekten ka\u00e7\u0131nmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f ve sava\u015f politikas\u0131n\u0131 hem devlet hem de devlet-alt\u0131 akt\u00f6rler gibi b\u00f6lgesel m\u00fcttefiklerle i\u015f birli\u011fi i\u00e7inde in\u015fa etmeyi hedeflemi\u015ftir. Bu operasyonda h\u0131zl\u0131 bir ba\u015far\u0131 elde etmek, bu politikan\u0131n gerek\u00e7esini de me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131r. Musul operasyonunda daha \u00f6nce elde edilen ba\u015far\u0131lara ra\u011fmen, son haberlere g\u00f6re, Musul\u2019u I\u015e\u0130D\u2019den kurtarmak art\u0131k aylar alacak gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir.[1]<\/a> I\u015e\u0130D, k\u0131rsal alanlardan farkl\u0131 olarak, kent i\u00e7inde inatla direnmektedir ve Irak g\u00fc\u00e7leri, kent i\u00e7indeki kayb\u0131 art\u0131ran tuzaklar nedeniyle yava\u015f ve dikkatli hareket etmektedir. Sivil zayiat verme korkusu sebebiyle uluslararas\u0131 koalisyondan gelen hava sald\u0131r\u0131 deste\u011findeki azalma da bu yava\u015flaman\u0131n bir nedenidir. Irak ordusunun kay\u0131plar\u0131 beklenildi\u011finden daha b\u00fcy\u00fckt\u00fcr ve bu da askerlerin moralini bozmaktad\u0131r. Hava ko\u015fullar\u0131 ve yakla\u015fan k\u0131\u015f mevsimi Irak ordusunun \u015fehrin i\u00e7inde ilerlemesinde gecikmelere yol a\u00e7maktad\u0131r.<\/p>\nI\u015e\u0130D \u015fehirde direnmenin yan\u0131nda, h\u00e2l\u00e2 d\u00fc\u015fmanlar\u0131na kar\u015f\u0131 asimetrik sald\u0131r\u0131lar ger\u00e7ekle\u015ftirebildi\u011fini g\u00f6stermek \u00fczere Irak\u2019\u0131n farkl\u0131 \u015fehirlerinde birka\u00e7 bombal\u0131 araba sald\u0131r\u0131s\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015ftir. Bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, sivilleri, onlar\u0131n Musul\u2019dan ve di\u011fer kentlerden ka\u00e7mas\u0131n\u0131 engelleyerek insan kalkan\u0131 olarak kullanmaktad\u0131r. \u015eehirden ka\u00e7ma te\u015febb\u00fcs\u00fcnde bulunan siviller I\u015e\u0130D\u2019in keskin ni\u015fanc\u0131lar\u0131n\u0131n hedefi olmaktad\u0131r. BM\u2019nin son tahminlerine g\u00f6re 120.000\u2019den fazla insan kenti terk etmi\u015ftir. Yerlerinden edilmi\u015f bu ki\u015filerin \u00e7o\u011funlu\u011fu BM taraf\u0131ndan in\u015fa edilen kamplara s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015flard\u0131r. S\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lar bu kamplara kabul edilmeden \u00f6nce, I\u015e\u0130D ile i\u015f birli\u011fi yap\u0131p yapmad\u0131klar\u0131n\u0131n kontrol edilmesi i\u00e7in, bir g\u00fcvenlik taramas\u0131ndan ge\u00e7mek zorundad\u0131r. Musul\u2019dan ka\u00e7anlara ek olarak, I\u015e\u0130D kontrol\u00fcndeki bir di\u011fer b\u00fcy\u00fck kent olan Telafer\u2019den ayr\u0131lanlar da vard\u0131r. Bu insanlar Suriye\u2019ye do\u011fru \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131 yolda \u00e7ok zor ko\u015fullarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalmaktad\u0131rlar.[2]<\/a><\/p>\nMusul i\u00e7indeki direni\u015fine ra\u011fmen, I\u015e\u0130D saflar\u0131nda fikir ayr\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131na dair haberler vard\u0131r. Bu iddialara g\u00f6re, baz\u0131 eski Baas Partisi \u00fcyeleri Irak yetkilileriyle ileti\u015fime ge\u00e7erek, kendilerine baz\u0131 g\u00fcvenceler sa\u011flanmas\u0131 halinde direnmeyi b\u0131rakacaklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektedir. Bu iddialar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, Avrupa \u00fclkeleri ve Rusya\u2019dan gelen I\u015e\u0130D \u00fcyelerinin yenilmeleri durumunda \u00fclkelerine d\u00f6nmelerinin ya da Irak veya Suriye\u2019de bir gelecekleri olmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131r\u0131m\u0131zda tutmal\u0131y\u0131z. Bu da onlar\u0131n sonuna kadar sava\u015fmak zorunda olduklar\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. Di\u011fer yandan I\u015e\u0130D\u2019in Irakl\u0131 \u00fcyeleri, geleceklerini garanti alt\u0131na alacak bir \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn var oldu\u011funa inan\u0131yor olabilirler. I\u015e\u0130D\u2019in olas\u0131 bir yenilgisinin ard\u0131ndan I\u015e\u0130D politikalar\u0131n\u0131 desteklemi\u015f olan a\u015firetler ile kar\u015f\u0131 olanlar aras\u0131nda baz\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu sorunlara ra\u011fmen, \u015fimdilik I\u015e\u0130D saflar\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir hiziple\u015fme yoktur.<\/p>\n
Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin Stat\u00fcs\u00fc<\/strong><\/span><\/p>\nMusul operasyonuna paralel olarak yeniden uyarlanacak hukuki tan\u0131mlamalar hem Irak hem de Suriye\u2019deki dinamikleri etkileyecektir. Irak Ordusu\u2019nun I\u015e\u0130D ile m\u00fccadelede ba\u015far\u0131s\u0131z olmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan kurulmu\u015f olan Ha\u015fdi \u015eabi (kelime anlam\u0131yla Halk Seferberlik G\u00fc\u00e7leri), Irak Parlamentosu\u2019nda kabul edilen bir kanun arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yasal bir stat\u00fc kazanm\u0131\u015ft\u0131r.[3]<\/a><\/p>\nI\u015e\u0130D\u2019in yenilgisinin ard\u0131ndan Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin stat\u00fcs\u00fcn\u00fcn ne olaca\u011f\u0131 Irak\u2019ta siyasi bir tart\u0131\u015fma konusu olmu\u015ftur. Baz\u0131lar\u0131 bu g\u00fcc\u00fcn I\u015e\u0130D\u2019in yenilgisinin ard\u0131ndan da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini \u00f6ne s\u00fcrerken, di\u011ferleri Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin di\u011fer Irak g\u00fcvenlik kurumlar\u0131yla birle\u015ftirilmesi gerekti\u011fini iddia etmi\u015ftir. Bu yasal de\u011fi\u015fimle birlikte, Ha\u015fdi \u015eabi do\u011frudan ba\u015fbakanl\u0131\u011f\u0131n kontrol\u00fcnde olan resmi bir silahl\u0131 kuvvete d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
Bu karar, bu birimlerin tasfiye edilece\u011fi beklentisinin aksine, dini ve siyasi liderlerin onay\u0131yla al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kuvvetlerin gelece\u011fine ili\u015fkin olarak Irak\u2019\u0131n dini fig\u00fcrleri aras\u0131nda bir uzla\u015fmazl\u0131k oldu\u011fu ve Sistani\u2019nin I\u015e\u0130D\u2019in yenilgisinden sonra Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin faaliyetlerinin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi y\u00f6n\u00fcndeki fetvas\u0131n\u0131n bir ihtiya\u00e7tan kaynaklanm\u0131\u015f oldu\u011fu s\u00f6ylenmektedir. Pek \u00e7ok ki\u015fiye g\u00f6re bu karar, \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde \u0130ran\u2019\u0131n Irak\u2019taki \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 korumak ve sa\u011flamla\u015ft\u0131rmak iste\u011finden kaynaklanmaktad\u0131r. Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin resmi stat\u00fc kazanmas\u0131yla birlikte yeni Amerika y\u00f6netimi, Irak ve \u0130ran\u2019a y\u00f6nelik politikalar\u0131n\u0131 d\u00fczenlerken bu gruplar\u0131 ve \u0130ran\u2019\u0131n bu grubun \u00fcyeleri \u00fczerindeki etkisini dikkate almak zorundad\u0131r.<\/p>\n
\u0130ran\u2019\u0131n Etkisi<\/strong><\/span><\/p>\nBir\u00e7ok ki\u015fiye g\u00f6re, Ha\u015fdi \u015eabi\u2019ye I\u015e\u0130D ile m\u00fccadeleye katk\u0131s\u0131 i\u00e7in verilen bu stat\u00fc \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde \u0130ran bask\u0131s\u0131n\u0131n bir sonucudur. Bu ba\u011flamda, Irak\u2019ta Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin gelece\u011fine dair siyasi fig\u00fcrlerle yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin yan\u0131nda Ha\u015fdi \u015eabi liderleri ve Irak\u2019taki dini otoriteler aras\u0131ndaki toplant\u0131 bu karar\u0131n verilmesinde \u00f6nemli bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin belkemi\u011fini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde Bedir Tugaylar\u0131 ve Mehdi Ordusu\u2019nun olu\u015fturdu\u011fu da bir ger\u00e7ektir. \u0130ran\u2019\u0131n y\u0131llard\u0131r bu g\u00fc\u00e7lere e\u011fitim ve te\u00e7hizat sa\u011flamadaki rol\u00fc herkes taraf\u0131ndan bilinmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla, Irak\u2019\u0131n silahl\u0131 kuvvetlerinin bir par\u00e7as\u0131 olsunlar ya da olmas\u0131nlar, \u0130ran\u2019\u0131n bu insanlar \u00fczerindeki etkisini g\u00f6rmezden gelemeyiz.[4]<\/a><\/p>\nHa\u015fdi \u015eabi \u00fcyeleri aras\u0131nda, itaat ettikleri dini otoritelere ili\u015fkin baz\u0131 ayr\u0131l\u0131klar bulundu\u011fu da bir ger\u00e7ektir. Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin baz\u0131 lider ve \u00fcyeleri Velayet-i Fakih\u2019i kabul ederken di\u011ferleri reddetmektedir. \u015eia\u2019n\u0131n \u0130sl\u00e2m\u00ee anlay\u0131\u015f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan, bunlar Necef\u2019ten daha \u00e7ok Kum\u2019a yak\u0131nd\u0131rlar. Bu ba\u011flamda, bu insanlar\u0131n muhtemelen yar\u0131s\u0131n\u0131n \u0130ran\u2019\u0131n dini lideri olan Hamaney\u2019in emirlerine uyaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Bu durumun devam etmesi halinde Irak\u2019taki Ha\u015fdi \u015eabi, \u0130ran\u2019daki Devrim Muhaf\u0131zlar\u0131\u2019na benzer bi\u00e7imde faaliyet g\u00f6stermeye dahi ba\u015flayabilir.<\/p>\n
Muhtemel Siyasi Etkiler<\/strong><\/span><\/p>\nIrak h\u00fck\u00fcmetinin, bahsi ge\u00e7en bu g\u00fc\u00e7leri kontrol\u00fc alt\u0131na alma amac\u0131 oldu\u011fu a\u00e7\u0131klamas\u0131na ra\u011fmen, Ha\u015fdi \u015eabi Kanunu\u2019nun uygulanmas\u0131na ili\u015fkin baz\u0131 sorunlar vard\u0131r. Ba\u015fbakan, bu g\u00fc\u00e7lerin tamamen kontrol\u00fcnde olmas\u0131 durumunda, siyasi ve askeri olarak g\u00fc\u00e7 kazanacakt\u0131r. Ancak bu insanlar di\u011fer otoritelerin emirlerine uymay\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrse, k\u0131sa bir s\u00fcre sonra devletten maa\u015f alan ve hukuki korumas\u0131 olan ancak kendi siyasi g\u00fcndemini takip eden bir militan grubun varl\u0131\u011f\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131z.<\/p>\n
Ha\u015fdi \u015eabi birimlerinin baz\u0131 liderlerinin siyasi emelleri Irak kamuoyunca bilinmektedir. Bu g\u00fc\u00e7lerin baz\u0131 liderleri gelece\u011fin ba\u015fbakanlar\u0131 olmay\u0131 istemektedir. Bu askeri birimler Irak\u2019taki farkl\u0131 siyasi kurumlar\u0131n da par\u00e7as\u0131d\u0131rlar. Mukteda es-Sadr\u2019\u0131n Ye\u015fil B\u00f6lge ve parlamentoda organize etti\u011fi protestolar buna \u00f6rnek g\u00f6sterilebilir. Irak silahl\u0131 g\u00fc\u00e7lerinin par\u00e7as\u0131 olmalar\u0131 i\u00e7in di\u011fer farkl\u0131 siyasi partilerle olan ili\u015fkilerinin sona ermesi gerekmektedir. Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin Irak siyasi sistemi i\u00e7indeki gelecekteki rol\u00fc \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde, bu hukuki de\u011fi\u015fimin ard\u0131ndan izleyecekleri tutuma g\u00f6re karara ba\u011flanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Bu gruplar\u0131 Irak g\u00fcvenlik sistemine d\u00e2hil etme s\u00fcreci kolay olmayacakt\u0131r. Bu militer gruplar i\u00e7inde askeri ge\u00e7mi\u015fi olmayan baz\u0131 liderler vard\u0131r. Bu ki\u015filere uygun pozisyonlar\u0131 sa\u011flamak da kolay olmayacakt\u0131r. Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin halk\u0131 temsil eden \u00fcyeleri i\u00e7in silahl\u0131 kuvvetlere kat\u0131lmak olduk\u00e7a olumlu bir geli\u015fme olacakt\u0131r. Bu ki\u015filer aras\u0131ndaki S\u00fcnn\u00ee g\u00fc\u00e7lerin pay\u0131 da Irak toplumunun farkl\u0131 kesimleri aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin gelece\u011fini etkileyecektir. Vilayetlerde silahl\u0131 muhaf\u0131zlar\u0131n olu\u015fturulmas\u0131 y\u0131llard\u0131r Irak siyasetinin g\u00fcndeminde olmu\u015f ancak farkl\u0131 etnik gruplar ve mezhepler aras\u0131ndaki anla\u015fmazl\u0131klar Irak parlamentosunu bu do\u011frultuda ilerlemekten al\u0131koymu\u015ftur.<\/p>\n
Musul operasyonu ve Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin pozisyonunda yap\u0131lan hukuki de\u011fi\u015fiklik Ba\u015fbakan \u0130badi\u2019ye b\u00fcy\u00fck bir cesaret vermi\u015ftir. Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin ba\u015far\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde Irak silahl\u0131 g\u00fc\u00e7lerine eklenmesi \u0130badi\u2019nin Irak siyasetindeki gelece\u011fini \u00e7ok daha sa\u011flama almas\u0131n\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r. Mevcut mevzuata g\u00f6re, Ha\u015fdi \u015eabi \u00fcyeleri Ba\u015fbakan\u2019a tabi olacaklard\u0131r. Bu da ne Savunma Bakan\u0131\u2019n\u0131n ne de Genel Kurmay Ba\u015fkan\u0131\u2019n\u0131n bu g\u00fc\u00e7ler \u00fczerinde do\u011frudan bir kontrol\u00fc olmayaca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. Bu d\u00fczenleme ba\u015fbakan\u0131 g\u00fc\u00e7lendirecek ancak di\u011fer bir yandan Irak silahl\u0131 kuvvetleri aras\u0131ndaki birli\u011fe zarar verecektir.<\/p>\n
Zaman Fakt\u00f6r\u00fc<\/strong><\/span><\/p>\nHa\u015fdi \u015eabi\u2019ye ili\u015fkin bu hukuki d\u00fczenlemenin zamanlamas\u0131na da \u00f6zellikle dikkat etmeliyiz. Irak ordusu d\u0131\u015f\u0131ndaki di\u011fer militer gruplar\u0131n oynad\u0131\u011f\u0131 rol, Musul operasyonun h\u0131z\u0131 ve Irak ordusunun kay\u0131plar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011falmas\u0131 nedeniyle artmaktad\u0131r. Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin baz\u0131 \u00fcyelerinin ge\u00e7mi\u015fte Felluce gibi yerlerde ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi insan haklar\u0131 ihlalleri nedeniyle bu gruplara ili\u015fkin ele\u015ftiriler bulunmaktad\u0131r. Bu nedenle, bu kuvvetlerin etnik ve mezhepsel hassasiyetlerin olduk\u00e7a y\u00fcksek oldu\u011fu Musul ve Telafer gibi kentlerin kurtar\u0131lmas\u0131na do\u011frudan d\u00e2hil olmamas\u0131na karar verilmi\u015ftir. Bu \u00e7er\u00e7evede I\u015e\u0130D kar\u015f\u0131t\u0131 uluslararas\u0131 koalisyon, bu gruplara hava sald\u0131r\u0131s\u0131 deste\u011fi sa\u011flamaktan ka\u00e7\u0131n\u0131rken, bu gruplar \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde I\u015e\u0130D\u2019in tedarik hatlar\u0131n\u0131 keserek k\u0131rsal alanlarda faaliyet g\u00f6stermektedir. Baz\u0131 Ha\u015fdi \u015eabi liderlerinin Musul ve Telafer\u2019e ili\u015fkin mezhep\u00e7i imalarda bulunan a\u00e7\u0131klamalar yapm\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131n bir sonucu olarak, yerel ve uluslararas\u0131 akt\u00f6rlerin \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131 neticesinde, Irak h\u00fck\u00fcmeti bu kuvvetlerin \u015fehir merkezlerine girmeyece\u011fini a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Bu teminatlara ra\u011fmen bu gruplar\u0131n Telafer\u2019e girmesini engelleyecek askeri g\u00fcvence bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n
\u00d6te yandan, parlamentoda yap\u0131lan son de\u011fi\u015fiklikle kazand\u0131\u011f\u0131 hukuki stat\u00fc, Irak ordusunun kay\u0131plar\u0131ndaki art\u0131\u015f ve Musul\u2019u kurtarma operasyonundaki gecikmeler nedeniyle Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin oynad\u0131\u011f\u0131 rol artabilir. Bu ko\u015fullar alt\u0131nda, bu birimler I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 Irak silahl\u0131 g\u00fc\u00e7lerinin bir par\u00e7as\u0131 olarak i\u015flev g\u00f6rebilir. B\u00f6ylelikle ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131 artt\u0131rabilir ve me\u015fruiyetlerini sa\u011flamla\u015ft\u0131rabilirler.<\/p>\n
Yukar\u0131da bahsedilen t\u00fcm bu fakt\u00f6rler g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulursa, Musul\u2019u kurtarma operasyonun planland\u0131\u011f\u0131ndan daha uzun s\u00fcrece\u011fini ve bunun da siyasi sonu\u00e7lar\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Irak Parlamentosu\u2019nun, Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin gelecekteki stat\u00fcs\u00fcne ili\u015fkin yeni karar\u0131 Irak siyasetinde yeni bir fakt\u00f6rd\u00fcr. Bu g\u00fc\u00e7ler Irak silahl\u0131 kuvvetlerinin yan\u0131nda I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 m\u00fccadelede \u00f6nemli bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r ve etkili bir paramiliter g\u00fc\u00e7 olu\u015fturmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu g\u00fc\u00e7lerin Irak g\u00fcvenlik sistemine entegrasyonunun zorlay\u0131c\u0131 siyasi sonu\u00e7lar\u0131 olacakt\u0131r. Ba\u015far\u0131l\u0131 bir birle\u015fme Irak g\u00fcvenli\u011fine katk\u0131 sa\u011flayacaksa da bu s\u00fcre\u00e7teki herhangi bir sorun Irak\u2019taki g\u00fcvenlik karma\u015fas\u0131n\u0131 artt\u0131racakt\u0131r. Sonu\u00e7 olarak baz\u0131 yerel ve uluslararas\u0131 akt\u00f6rlerin bu karma\u015fadan kazan\u00e7 sa\u011flamas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7acakt\u0131r.<\/p>\n
Referanslar<\/strong><\/span><\/p>\n[1]<\/a> \u2018The battle for Mosul stalls: ‘we are fighting the devil himself’, https:\/\/www.theguardian.com\/world\/2016\/dec\/05\/battle-for-mosul-stallsislamic-state-stronghold-iraq<\/a><\/p>\n[2]<\/a> \u2018Thousands of civilians flee towns around Mosul\u2019, http:\/\/www.cbc.ca\/amp\/1.3864039<\/a><\/p>\n[3]<\/a> Iraqi parliament votes to merge al-Hashd alShaabi with national army, http:\/\/www.iraqinews.com\/features\/iraqi-parliament-votes-merge-alhashd-al-shaabi-national-army\/<\/a><\/p>\n[4]<\/a> Baria Alamuddin, \u2018The dangers of legitimizing \u2018Al-Hashd Al-Shaabi\u2019, http:\/\/www.arabnews.com\/node\/1016496\/columns<\/a><\/p>\n <\/p>\n<\/div>
<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Musul\u2019u kurtarma operasyonu, ileri d\u00fczeyde haz\u0131rl\u0131klar\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131 olmas\u0131, I\u015e\u0130D\u2019in direni\u015fi, hava ko\u015fullar\u0131 ve kentin i\u00e7inde bir sava\u015f y\u00fcr\u00fctmenin do\u011fal zorluklar\u0131 nedeniyle ertelemelerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131.<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":10394,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mo_disable_npp":"","ngg_post_thumbnail":0},"categories":[361],"tags":[],"asf_pub_issue":[10307],"asf_pub_region":[10321],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10393"}],"collection":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10393"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10393\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24623,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10393\/revisions\/24623"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10394"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10393"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10393"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10393"},{"taxonomy":"asf_pub_issue","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_issue?post=10393"},{"taxonomy":"asf_pub_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_region?post=10393"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Uzman G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc<\/a> \/ \/ Devlet & Devlet-D\u0131\u015f\u0131 Akt\u00f6rler<\/a><\/h6><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>\u00d6zet<\/span><\/strong>: Musul\u2019u kurtarma operasyonu, ileri d\u00fczeyde haz\u0131rl\u0131klar\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131 olmas\u0131, I\u015e\u0130D\u2019in direni\u015fi, hava ko\u015fullar\u0131 ve kentin i\u00e7inde bir sava\u015f y\u00fcr\u00fctmenin do\u011fal zorluklar\u0131 nedeniyle ertelemelerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131. Musul\u2019da k\u0131sa s\u00fcrede bir zafer kazanma umudu yava\u015f yava\u015f kayboluyor. I\u015e\u0130D tehdidinin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 yava\u015f ilerleyen bir s\u00fcre\u00e7 olacak ve dolay\u0131s\u0131yla m\u00fcltecilerin isk\u00e2n\u0131 sorunu i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131lmaz bir hale getirecektir. Operasyonun ba\u015far\u0131ya ula\u015fmas\u0131ndaki gecikme, Irak\u2019ta yeni bir siyasi dinamik olan Ha\u015fdi \u015eabi\u2019ye resmi bir stat\u00fc verilmesi karar\u0131n\u0131 peki\u015ftirmektedir. Ha\u015fdi \u015eabi\u2019ye resmi bir stat\u00fc sa\u011flanmas\u0131 karar\u0131n\u0131n, Irak\u2019\u0131n gelece\u011fine ili\u015fkin kapsaml\u0131 siyasi ve g\u00fcvenlik sonu\u00e7lar\u0131 olacakt\u0131r. Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin Irak g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7lerine ba\u015far\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde entegre edilmesi Irak g\u00fcvenli\u011fine katk\u0131 sa\u011flayabilirse de bunun ger\u00e7ekle\u015fmesinin \u00f6n\u00fcnde baz\u0131 siyasi ve pratik engeller bulunmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>2016 y\u0131l\u0131 Ekim ay\u0131nda ba\u015flam\u0131\u015f olan Musul operasyonu bir s\u00fcre yolunda gitmi\u015fti, ancak operasyona ili\u015fkin son haberler I\u015e\u0130D\u2019in direni\u015finin operasyonun ilerleyi\u015fini engellemekte oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Bunun birka\u00e7 nedeni vard\u0131r: kentlerde operasyon \u00f6zellikle zordur ve b\u00f6ylesi bir operasyon i\u00e7in yeterince haz\u0131rl\u0131k yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Ha\u015fdi \u015eabi\u2019ye resmi stat\u00fc kazand\u0131rma \u00e7abas\u0131, Musul operasyonundaki bu aksakl\u0131kla ili\u015fkili olarak yorumlanmal\u0131d\u0131r. Ger\u00e7ekle\u015ftirilen askeri operasyonlar\u0131n yan\u0131nda, Musul ve Irak\u2019\u0131n gelece\u011fine ili\u015fkin yasal ve siyasal eylemler bug\u00fcn Irak siyasetinin s\u0131cak konular\u0131d\u0131r. Bu noktada Musul operasyonunu ve operasyon sonras\u0131nda Irak\u2019a y\u00f6nelik olas\u0131 senaryolar\u0131 de\u011ferlendirmek \u00f6nemlidir.<\/p>\n
Operasyonun, I\u015e\u0130D\u2019in son kalesinin Obama\u2019n\u0131n g\u00f6rev s\u00fcresi sona ermeden \u00f6nce ortadan kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermek i\u00e7in ABD se\u00e7imlerinden \u00f6nce ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu genel kabul g\u00f6rmektedir. Obama y\u00f6netimi, m\u00fcmk\u00fcn mertebe Amerikan askeri birliklerini b\u00f6lgeye g\u00f6ndermekten ka\u00e7\u0131nmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f ve sava\u015f politikas\u0131n\u0131 hem devlet hem de devlet-alt\u0131 akt\u00f6rler gibi b\u00f6lgesel m\u00fcttefiklerle i\u015f birli\u011fi i\u00e7inde in\u015fa etmeyi hedeflemi\u015ftir. Bu operasyonda h\u0131zl\u0131 bir ba\u015far\u0131 elde etmek, bu politikan\u0131n gerek\u00e7esini de me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131r. Musul operasyonunda daha \u00f6nce elde edilen ba\u015far\u0131lara ra\u011fmen, son haberlere g\u00f6re, Musul\u2019u I\u015e\u0130D\u2019den kurtarmak art\u0131k aylar alacak gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir.[1]<\/a> I\u015e\u0130D, k\u0131rsal alanlardan farkl\u0131 olarak, kent i\u00e7inde inatla direnmektedir ve Irak g\u00fc\u00e7leri, kent i\u00e7indeki kayb\u0131 art\u0131ran tuzaklar nedeniyle yava\u015f ve dikkatli hareket etmektedir. Sivil zayiat verme korkusu sebebiyle uluslararas\u0131 koalisyondan gelen hava sald\u0131r\u0131 deste\u011findeki azalma da bu yava\u015flaman\u0131n bir nedenidir. Irak ordusunun kay\u0131plar\u0131 beklenildi\u011finden daha b\u00fcy\u00fckt\u00fcr ve bu da askerlerin moralini bozmaktad\u0131r. Hava ko\u015fullar\u0131 ve yakla\u015fan k\u0131\u015f mevsimi Irak ordusunun \u015fehrin i\u00e7inde ilerlemesinde gecikmelere yol a\u00e7maktad\u0131r.<\/p>\nI\u015e\u0130D \u015fehirde direnmenin yan\u0131nda, h\u00e2l\u00e2 d\u00fc\u015fmanlar\u0131na kar\u015f\u0131 asimetrik sald\u0131r\u0131lar ger\u00e7ekle\u015ftirebildi\u011fini g\u00f6stermek \u00fczere Irak\u2019\u0131n farkl\u0131 \u015fehirlerinde birka\u00e7 bombal\u0131 araba sald\u0131r\u0131s\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015ftir. Bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, sivilleri, onlar\u0131n Musul\u2019dan ve di\u011fer kentlerden ka\u00e7mas\u0131n\u0131 engelleyerek insan kalkan\u0131 olarak kullanmaktad\u0131r. \u015eehirden ka\u00e7ma te\u015febb\u00fcs\u00fcnde bulunan siviller I\u015e\u0130D\u2019in keskin ni\u015fanc\u0131lar\u0131n\u0131n hedefi olmaktad\u0131r. BM\u2019nin son tahminlerine g\u00f6re 120.000\u2019den fazla insan kenti terk etmi\u015ftir. Yerlerinden edilmi\u015f bu ki\u015filerin \u00e7o\u011funlu\u011fu BM taraf\u0131ndan in\u015fa edilen kamplara s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015flard\u0131r. S\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lar bu kamplara kabul edilmeden \u00f6nce, I\u015e\u0130D ile i\u015f birli\u011fi yap\u0131p yapmad\u0131klar\u0131n\u0131n kontrol edilmesi i\u00e7in, bir g\u00fcvenlik taramas\u0131ndan ge\u00e7mek zorundad\u0131r. Musul\u2019dan ka\u00e7anlara ek olarak, I\u015e\u0130D kontrol\u00fcndeki bir di\u011fer b\u00fcy\u00fck kent olan Telafer\u2019den ayr\u0131lanlar da vard\u0131r. Bu insanlar Suriye\u2019ye do\u011fru \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131 yolda \u00e7ok zor ko\u015fullarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalmaktad\u0131rlar.[2]<\/a><\/p>\nMusul i\u00e7indeki direni\u015fine ra\u011fmen, I\u015e\u0130D saflar\u0131nda fikir ayr\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131na dair haberler vard\u0131r. Bu iddialara g\u00f6re, baz\u0131 eski Baas Partisi \u00fcyeleri Irak yetkilileriyle ileti\u015fime ge\u00e7erek, kendilerine baz\u0131 g\u00fcvenceler sa\u011flanmas\u0131 halinde direnmeyi b\u0131rakacaklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektedir. Bu iddialar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, Avrupa \u00fclkeleri ve Rusya\u2019dan gelen I\u015e\u0130D \u00fcyelerinin yenilmeleri durumunda \u00fclkelerine d\u00f6nmelerinin ya da Irak veya Suriye\u2019de bir gelecekleri olmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131r\u0131m\u0131zda tutmal\u0131y\u0131z. Bu da onlar\u0131n sonuna kadar sava\u015fmak zorunda olduklar\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. Di\u011fer yandan I\u015e\u0130D\u2019in Irakl\u0131 \u00fcyeleri, geleceklerini garanti alt\u0131na alacak bir \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn var oldu\u011funa inan\u0131yor olabilirler. I\u015e\u0130D\u2019in olas\u0131 bir yenilgisinin ard\u0131ndan I\u015e\u0130D politikalar\u0131n\u0131 desteklemi\u015f olan a\u015firetler ile kar\u015f\u0131 olanlar aras\u0131nda baz\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu sorunlara ra\u011fmen, \u015fimdilik I\u015e\u0130D saflar\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir hiziple\u015fme yoktur.<\/p>\n
Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin Stat\u00fcs\u00fc<\/strong><\/span><\/p>\nMusul operasyonuna paralel olarak yeniden uyarlanacak hukuki tan\u0131mlamalar hem Irak hem de Suriye\u2019deki dinamikleri etkileyecektir. Irak Ordusu\u2019nun I\u015e\u0130D ile m\u00fccadelede ba\u015far\u0131s\u0131z olmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan kurulmu\u015f olan Ha\u015fdi \u015eabi (kelime anlam\u0131yla Halk Seferberlik G\u00fc\u00e7leri), Irak Parlamentosu\u2019nda kabul edilen bir kanun arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yasal bir stat\u00fc kazanm\u0131\u015ft\u0131r.[3]<\/a><\/p>\nI\u015e\u0130D\u2019in yenilgisinin ard\u0131ndan Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin stat\u00fcs\u00fcn\u00fcn ne olaca\u011f\u0131 Irak\u2019ta siyasi bir tart\u0131\u015fma konusu olmu\u015ftur. Baz\u0131lar\u0131 bu g\u00fcc\u00fcn I\u015e\u0130D\u2019in yenilgisinin ard\u0131ndan da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini \u00f6ne s\u00fcrerken, di\u011ferleri Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin di\u011fer Irak g\u00fcvenlik kurumlar\u0131yla birle\u015ftirilmesi gerekti\u011fini iddia etmi\u015ftir. Bu yasal de\u011fi\u015fimle birlikte, Ha\u015fdi \u015eabi do\u011frudan ba\u015fbakanl\u0131\u011f\u0131n kontrol\u00fcnde olan resmi bir silahl\u0131 kuvvete d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
Bu karar, bu birimlerin tasfiye edilece\u011fi beklentisinin aksine, dini ve siyasi liderlerin onay\u0131yla al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kuvvetlerin gelece\u011fine ili\u015fkin olarak Irak\u2019\u0131n dini fig\u00fcrleri aras\u0131nda bir uzla\u015fmazl\u0131k oldu\u011fu ve Sistani\u2019nin I\u015e\u0130D\u2019in yenilgisinden sonra Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin faaliyetlerinin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi y\u00f6n\u00fcndeki fetvas\u0131n\u0131n bir ihtiya\u00e7tan kaynaklanm\u0131\u015f oldu\u011fu s\u00f6ylenmektedir. Pek \u00e7ok ki\u015fiye g\u00f6re bu karar, \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde \u0130ran\u2019\u0131n Irak\u2019taki \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 korumak ve sa\u011flamla\u015ft\u0131rmak iste\u011finden kaynaklanmaktad\u0131r. Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin resmi stat\u00fc kazanmas\u0131yla birlikte yeni Amerika y\u00f6netimi, Irak ve \u0130ran\u2019a y\u00f6nelik politikalar\u0131n\u0131 d\u00fczenlerken bu gruplar\u0131 ve \u0130ran\u2019\u0131n bu grubun \u00fcyeleri \u00fczerindeki etkisini dikkate almak zorundad\u0131r.<\/p>\n
\u0130ran\u2019\u0131n Etkisi<\/strong><\/span><\/p>\nBir\u00e7ok ki\u015fiye g\u00f6re, Ha\u015fdi \u015eabi\u2019ye I\u015e\u0130D ile m\u00fccadeleye katk\u0131s\u0131 i\u00e7in verilen bu stat\u00fc \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde \u0130ran bask\u0131s\u0131n\u0131n bir sonucudur. Bu ba\u011flamda, Irak\u2019ta Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin gelece\u011fine dair siyasi fig\u00fcrlerle yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin yan\u0131nda Ha\u015fdi \u015eabi liderleri ve Irak\u2019taki dini otoriteler aras\u0131ndaki toplant\u0131 bu karar\u0131n verilmesinde \u00f6nemli bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin belkemi\u011fini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde Bedir Tugaylar\u0131 ve Mehdi Ordusu\u2019nun olu\u015fturdu\u011fu da bir ger\u00e7ektir. \u0130ran\u2019\u0131n y\u0131llard\u0131r bu g\u00fc\u00e7lere e\u011fitim ve te\u00e7hizat sa\u011flamadaki rol\u00fc herkes taraf\u0131ndan bilinmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla, Irak\u2019\u0131n silahl\u0131 kuvvetlerinin bir par\u00e7as\u0131 olsunlar ya da olmas\u0131nlar, \u0130ran\u2019\u0131n bu insanlar \u00fczerindeki etkisini g\u00f6rmezden gelemeyiz.[4]<\/a><\/p>\nHa\u015fdi \u015eabi \u00fcyeleri aras\u0131nda, itaat ettikleri dini otoritelere ili\u015fkin baz\u0131 ayr\u0131l\u0131klar bulundu\u011fu da bir ger\u00e7ektir. Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin baz\u0131 lider ve \u00fcyeleri Velayet-i Fakih\u2019i kabul ederken di\u011ferleri reddetmektedir. \u015eia\u2019n\u0131n \u0130sl\u00e2m\u00ee anlay\u0131\u015f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan, bunlar Necef\u2019ten daha \u00e7ok Kum\u2019a yak\u0131nd\u0131rlar. Bu ba\u011flamda, bu insanlar\u0131n muhtemelen yar\u0131s\u0131n\u0131n \u0130ran\u2019\u0131n dini lideri olan Hamaney\u2019in emirlerine uyaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Bu durumun devam etmesi halinde Irak\u2019taki Ha\u015fdi \u015eabi, \u0130ran\u2019daki Devrim Muhaf\u0131zlar\u0131\u2019na benzer bi\u00e7imde faaliyet g\u00f6stermeye dahi ba\u015flayabilir.<\/p>\n
Muhtemel Siyasi Etkiler<\/strong><\/span><\/p>\nIrak h\u00fck\u00fcmetinin, bahsi ge\u00e7en bu g\u00fc\u00e7leri kontrol\u00fc alt\u0131na alma amac\u0131 oldu\u011fu a\u00e7\u0131klamas\u0131na ra\u011fmen, Ha\u015fdi \u015eabi Kanunu\u2019nun uygulanmas\u0131na ili\u015fkin baz\u0131 sorunlar vard\u0131r. Ba\u015fbakan, bu g\u00fc\u00e7lerin tamamen kontrol\u00fcnde olmas\u0131 durumunda, siyasi ve askeri olarak g\u00fc\u00e7 kazanacakt\u0131r. Ancak bu insanlar di\u011fer otoritelerin emirlerine uymay\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrse, k\u0131sa bir s\u00fcre sonra devletten maa\u015f alan ve hukuki korumas\u0131 olan ancak kendi siyasi g\u00fcndemini takip eden bir militan grubun varl\u0131\u011f\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131z.<\/p>\n
Ha\u015fdi \u015eabi birimlerinin baz\u0131 liderlerinin siyasi emelleri Irak kamuoyunca bilinmektedir. Bu g\u00fc\u00e7lerin baz\u0131 liderleri gelece\u011fin ba\u015fbakanlar\u0131 olmay\u0131 istemektedir. Bu askeri birimler Irak\u2019taki farkl\u0131 siyasi kurumlar\u0131n da par\u00e7as\u0131d\u0131rlar. Mukteda es-Sadr\u2019\u0131n Ye\u015fil B\u00f6lge ve parlamentoda organize etti\u011fi protestolar buna \u00f6rnek g\u00f6sterilebilir. Irak silahl\u0131 g\u00fc\u00e7lerinin par\u00e7as\u0131 olmalar\u0131 i\u00e7in di\u011fer farkl\u0131 siyasi partilerle olan ili\u015fkilerinin sona ermesi gerekmektedir. Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin Irak siyasi sistemi i\u00e7indeki gelecekteki rol\u00fc \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde, bu hukuki de\u011fi\u015fimin ard\u0131ndan izleyecekleri tutuma g\u00f6re karara ba\u011flanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Bu gruplar\u0131 Irak g\u00fcvenlik sistemine d\u00e2hil etme s\u00fcreci kolay olmayacakt\u0131r. Bu militer gruplar i\u00e7inde askeri ge\u00e7mi\u015fi olmayan baz\u0131 liderler vard\u0131r. Bu ki\u015filere uygun pozisyonlar\u0131 sa\u011flamak da kolay olmayacakt\u0131r. Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin halk\u0131 temsil eden \u00fcyeleri i\u00e7in silahl\u0131 kuvvetlere kat\u0131lmak olduk\u00e7a olumlu bir geli\u015fme olacakt\u0131r. Bu ki\u015filer aras\u0131ndaki S\u00fcnn\u00ee g\u00fc\u00e7lerin pay\u0131 da Irak toplumunun farkl\u0131 kesimleri aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin gelece\u011fini etkileyecektir. Vilayetlerde silahl\u0131 muhaf\u0131zlar\u0131n olu\u015fturulmas\u0131 y\u0131llard\u0131r Irak siyasetinin g\u00fcndeminde olmu\u015f ancak farkl\u0131 etnik gruplar ve mezhepler aras\u0131ndaki anla\u015fmazl\u0131klar Irak parlamentosunu bu do\u011frultuda ilerlemekten al\u0131koymu\u015ftur.<\/p>\n
Musul operasyonu ve Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin pozisyonunda yap\u0131lan hukuki de\u011fi\u015fiklik Ba\u015fbakan \u0130badi\u2019ye b\u00fcy\u00fck bir cesaret vermi\u015ftir. Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin ba\u015far\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde Irak silahl\u0131 g\u00fc\u00e7lerine eklenmesi \u0130badi\u2019nin Irak siyasetindeki gelece\u011fini \u00e7ok daha sa\u011flama almas\u0131n\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r. Mevcut mevzuata g\u00f6re, Ha\u015fdi \u015eabi \u00fcyeleri Ba\u015fbakan\u2019a tabi olacaklard\u0131r. Bu da ne Savunma Bakan\u0131\u2019n\u0131n ne de Genel Kurmay Ba\u015fkan\u0131\u2019n\u0131n bu g\u00fc\u00e7ler \u00fczerinde do\u011frudan bir kontrol\u00fc olmayaca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. Bu d\u00fczenleme ba\u015fbakan\u0131 g\u00fc\u00e7lendirecek ancak di\u011fer bir yandan Irak silahl\u0131 kuvvetleri aras\u0131ndaki birli\u011fe zarar verecektir.<\/p>\n
Zaman Fakt\u00f6r\u00fc<\/strong><\/span><\/p>\nHa\u015fdi \u015eabi\u2019ye ili\u015fkin bu hukuki d\u00fczenlemenin zamanlamas\u0131na da \u00f6zellikle dikkat etmeliyiz. Irak ordusu d\u0131\u015f\u0131ndaki di\u011fer militer gruplar\u0131n oynad\u0131\u011f\u0131 rol, Musul operasyonun h\u0131z\u0131 ve Irak ordusunun kay\u0131plar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011falmas\u0131 nedeniyle artmaktad\u0131r. Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin baz\u0131 \u00fcyelerinin ge\u00e7mi\u015fte Felluce gibi yerlerde ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi insan haklar\u0131 ihlalleri nedeniyle bu gruplara ili\u015fkin ele\u015ftiriler bulunmaktad\u0131r. Bu nedenle, bu kuvvetlerin etnik ve mezhepsel hassasiyetlerin olduk\u00e7a y\u00fcksek oldu\u011fu Musul ve Telafer gibi kentlerin kurtar\u0131lmas\u0131na do\u011frudan d\u00e2hil olmamas\u0131na karar verilmi\u015ftir. Bu \u00e7er\u00e7evede I\u015e\u0130D kar\u015f\u0131t\u0131 uluslararas\u0131 koalisyon, bu gruplara hava sald\u0131r\u0131s\u0131 deste\u011fi sa\u011flamaktan ka\u00e7\u0131n\u0131rken, bu gruplar \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde I\u015e\u0130D\u2019in tedarik hatlar\u0131n\u0131 keserek k\u0131rsal alanlarda faaliyet g\u00f6stermektedir. Baz\u0131 Ha\u015fdi \u015eabi liderlerinin Musul ve Telafer\u2019e ili\u015fkin mezhep\u00e7i imalarda bulunan a\u00e7\u0131klamalar yapm\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131n bir sonucu olarak, yerel ve uluslararas\u0131 akt\u00f6rlerin \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131 neticesinde, Irak h\u00fck\u00fcmeti bu kuvvetlerin \u015fehir merkezlerine girmeyece\u011fini a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Bu teminatlara ra\u011fmen bu gruplar\u0131n Telafer\u2019e girmesini engelleyecek askeri g\u00fcvence bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n
\u00d6te yandan, parlamentoda yap\u0131lan son de\u011fi\u015fiklikle kazand\u0131\u011f\u0131 hukuki stat\u00fc, Irak ordusunun kay\u0131plar\u0131ndaki art\u0131\u015f ve Musul\u2019u kurtarma operasyonundaki gecikmeler nedeniyle Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin oynad\u0131\u011f\u0131 rol artabilir. Bu ko\u015fullar alt\u0131nda, bu birimler I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 Irak silahl\u0131 g\u00fc\u00e7lerinin bir par\u00e7as\u0131 olarak i\u015flev g\u00f6rebilir. B\u00f6ylelikle ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131 artt\u0131rabilir ve me\u015fruiyetlerini sa\u011flamla\u015ft\u0131rabilirler.<\/p>\n
Yukar\u0131da bahsedilen t\u00fcm bu fakt\u00f6rler g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulursa, Musul\u2019u kurtarma operasyonun planland\u0131\u011f\u0131ndan daha uzun s\u00fcrece\u011fini ve bunun da siyasi sonu\u00e7lar\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Irak Parlamentosu\u2019nun, Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin gelecekteki stat\u00fcs\u00fcne ili\u015fkin yeni karar\u0131 Irak siyasetinde yeni bir fakt\u00f6rd\u00fcr. Bu g\u00fc\u00e7ler Irak silahl\u0131 kuvvetlerinin yan\u0131nda I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 m\u00fccadelede \u00f6nemli bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r ve etkili bir paramiliter g\u00fc\u00e7 olu\u015fturmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu g\u00fc\u00e7lerin Irak g\u00fcvenlik sistemine entegrasyonunun zorlay\u0131c\u0131 siyasi sonu\u00e7lar\u0131 olacakt\u0131r. Ba\u015far\u0131l\u0131 bir birle\u015fme Irak g\u00fcvenli\u011fine katk\u0131 sa\u011flayacaksa da bu s\u00fcre\u00e7teki herhangi bir sorun Irak\u2019taki g\u00fcvenlik karma\u015fas\u0131n\u0131 artt\u0131racakt\u0131r. Sonu\u00e7 olarak baz\u0131 yerel ve uluslararas\u0131 akt\u00f6rlerin bu karma\u015fadan kazan\u00e7 sa\u011flamas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7acakt\u0131r.<\/p>\n
Referanslar<\/strong><\/span><\/p>\n[1]<\/a> \u2018The battle for Mosul stalls: ‘we are fighting the devil himself’, https:\/\/www.theguardian.com\/world\/2016\/dec\/05\/battle-for-mosul-stallsislamic-state-stronghold-iraq<\/a><\/p>\n[2]<\/a> \u2018Thousands of civilians flee towns around Mosul\u2019, http:\/\/www.cbc.ca\/amp\/1.3864039<\/a><\/p>\n[3]<\/a> Iraqi parliament votes to merge al-Hashd alShaabi with national army, http:\/\/www.iraqinews.com\/features\/iraqi-parliament-votes-merge-alhashd-al-shaabi-national-army\/<\/a><\/p>\n[4]<\/a> Baria Alamuddin, \u2018The dangers of legitimizing \u2018Al-Hashd Al-Shaabi\u2019, http:\/\/www.arabnews.com\/node\/1016496\/columns<\/a><\/p>\n <\/p>\n<\/div>
<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Musul\u2019u kurtarma operasyonu, ileri d\u00fczeyde haz\u0131rl\u0131klar\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131 olmas\u0131, I\u015e\u0130D\u2019in direni\u015fi, hava ko\u015fullar\u0131 ve kentin i\u00e7inde bir sava\u015f y\u00fcr\u00fctmenin do\u011fal zorluklar\u0131 nedeniyle ertelemelerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131.<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":10394,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mo_disable_npp":"","ngg_post_thumbnail":0},"categories":[361],"tags":[],"asf_pub_issue":[10307],"asf_pub_region":[10321],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10393"}],"collection":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10393"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10393\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24623,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10393\/revisions\/24623"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10394"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10393"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10393"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10393"},{"taxonomy":"asf_pub_issue","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_issue?post=10393"},{"taxonomy":"asf_pub_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_region?post=10393"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\u00d6zet<\/span><\/strong>: Musul\u2019u kurtarma operasyonu, ileri d\u00fczeyde haz\u0131rl\u0131klar\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131 olmas\u0131, I\u015e\u0130D\u2019in direni\u015fi, hava ko\u015fullar\u0131 ve kentin i\u00e7inde bir sava\u015f y\u00fcr\u00fctmenin do\u011fal zorluklar\u0131 nedeniyle ertelemelerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131. Musul\u2019da k\u0131sa s\u00fcrede bir zafer kazanma umudu yava\u015f yava\u015f kayboluyor. I\u015e\u0130D tehdidinin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 yava\u015f ilerleyen bir s\u00fcre\u00e7 olacak ve dolay\u0131s\u0131yla m\u00fcltecilerin isk\u00e2n\u0131 sorunu i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131lmaz bir hale getirecektir. Operasyonun ba\u015far\u0131ya ula\u015fmas\u0131ndaki gecikme, Irak\u2019ta yeni bir siyasi dinamik olan Ha\u015fdi \u015eabi\u2019ye resmi bir stat\u00fc verilmesi karar\u0131n\u0131 peki\u015ftirmektedir. Ha\u015fdi \u015eabi\u2019ye resmi bir stat\u00fc sa\u011flanmas\u0131 karar\u0131n\u0131n, Irak\u2019\u0131n gelece\u011fine ili\u015fkin kapsaml\u0131 siyasi ve g\u00fcvenlik sonu\u00e7lar\u0131 olacakt\u0131r. Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin Irak g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7lerine ba\u015far\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde entegre edilmesi Irak g\u00fcvenli\u011fine katk\u0131 sa\u011flayabilirse de bunun ger\u00e7ekle\u015fmesinin \u00f6n\u00fcnde baz\u0131 siyasi ve pratik engeller bulunmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n<\/div> 2016 y\u0131l\u0131 Ekim ay\u0131nda ba\u015flam\u0131\u015f olan Musul operasyonu bir s\u00fcre yolunda gitmi\u015fti, ancak operasyona ili\u015fkin son haberler I\u015e\u0130D\u2019in direni\u015finin operasyonun ilerleyi\u015fini engellemekte oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Bunun birka\u00e7 nedeni vard\u0131r: kentlerde operasyon \u00f6zellikle zordur ve b\u00f6ylesi bir operasyon i\u00e7in yeterince haz\u0131rl\u0131k yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Ha\u015fdi \u015eabi\u2019ye resmi stat\u00fc kazand\u0131rma \u00e7abas\u0131, Musul operasyonundaki bu aksakl\u0131kla ili\u015fkili olarak yorumlanmal\u0131d\u0131r. Ger\u00e7ekle\u015ftirilen askeri operasyonlar\u0131n yan\u0131nda, Musul ve Irak\u2019\u0131n gelece\u011fine ili\u015fkin yasal ve siyasal eylemler bug\u00fcn Irak siyasetinin s\u0131cak konular\u0131d\u0131r. Bu noktada Musul operasyonunu ve operasyon sonras\u0131nda Irak\u2019a y\u00f6nelik olas\u0131 senaryolar\u0131 de\u011ferlendirmek \u00f6nemlidir.<\/p>\n Operasyonun, I\u015e\u0130D\u2019in son kalesinin Obama\u2019n\u0131n g\u00f6rev s\u00fcresi sona ermeden \u00f6nce ortadan kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermek i\u00e7in ABD se\u00e7imlerinden \u00f6nce ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu genel kabul g\u00f6rmektedir. Obama y\u00f6netimi, m\u00fcmk\u00fcn mertebe Amerikan askeri birliklerini b\u00f6lgeye g\u00f6ndermekten ka\u00e7\u0131nmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f ve sava\u015f politikas\u0131n\u0131 hem devlet hem de devlet-alt\u0131 akt\u00f6rler gibi b\u00f6lgesel m\u00fcttefiklerle i\u015f birli\u011fi i\u00e7inde in\u015fa etmeyi hedeflemi\u015ftir. Bu operasyonda h\u0131zl\u0131 bir ba\u015far\u0131 elde etmek, bu politikan\u0131n gerek\u00e7esini de me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131r. Musul operasyonunda daha \u00f6nce elde edilen ba\u015far\u0131lara ra\u011fmen, son haberlere g\u00f6re, Musul\u2019u I\u015e\u0130D\u2019den kurtarmak art\u0131k aylar alacak gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir.[1]<\/a> I\u015e\u0130D, k\u0131rsal alanlardan farkl\u0131 olarak, kent i\u00e7inde inatla direnmektedir ve Irak g\u00fc\u00e7leri, kent i\u00e7indeki kayb\u0131 art\u0131ran tuzaklar nedeniyle yava\u015f ve dikkatli hareket etmektedir. Sivil zayiat verme korkusu sebebiyle uluslararas\u0131 koalisyondan gelen hava sald\u0131r\u0131 deste\u011findeki azalma da bu yava\u015flaman\u0131n bir nedenidir. Irak ordusunun kay\u0131plar\u0131 beklenildi\u011finden daha b\u00fcy\u00fckt\u00fcr ve bu da askerlerin moralini bozmaktad\u0131r. Hava ko\u015fullar\u0131 ve yakla\u015fan k\u0131\u015f mevsimi Irak ordusunun \u015fehrin i\u00e7inde ilerlemesinde gecikmelere yol a\u00e7maktad\u0131r.<\/p>\n I\u015e\u0130D \u015fehirde direnmenin yan\u0131nda, h\u00e2l\u00e2 d\u00fc\u015fmanlar\u0131na kar\u015f\u0131 asimetrik sald\u0131r\u0131lar ger\u00e7ekle\u015ftirebildi\u011fini g\u00f6stermek \u00fczere Irak\u2019\u0131n farkl\u0131 \u015fehirlerinde birka\u00e7 bombal\u0131 araba sald\u0131r\u0131s\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015ftir. Bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, sivilleri, onlar\u0131n Musul\u2019dan ve di\u011fer kentlerden ka\u00e7mas\u0131n\u0131 engelleyerek insan kalkan\u0131 olarak kullanmaktad\u0131r. \u015eehirden ka\u00e7ma te\u015febb\u00fcs\u00fcnde bulunan siviller I\u015e\u0130D\u2019in keskin ni\u015fanc\u0131lar\u0131n\u0131n hedefi olmaktad\u0131r. BM\u2019nin son tahminlerine g\u00f6re 120.000\u2019den fazla insan kenti terk etmi\u015ftir. Yerlerinden edilmi\u015f bu ki\u015filerin \u00e7o\u011funlu\u011fu BM taraf\u0131ndan in\u015fa edilen kamplara s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015flard\u0131r. S\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lar bu kamplara kabul edilmeden \u00f6nce, I\u015e\u0130D ile i\u015f birli\u011fi yap\u0131p yapmad\u0131klar\u0131n\u0131n kontrol edilmesi i\u00e7in, bir g\u00fcvenlik taramas\u0131ndan ge\u00e7mek zorundad\u0131r. Musul\u2019dan ka\u00e7anlara ek olarak, I\u015e\u0130D kontrol\u00fcndeki bir di\u011fer b\u00fcy\u00fck kent olan Telafer\u2019den ayr\u0131lanlar da vard\u0131r. Bu insanlar Suriye\u2019ye do\u011fru \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131 yolda \u00e7ok zor ko\u015fullarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalmaktad\u0131rlar.[2]<\/a><\/p>\n Musul i\u00e7indeki direni\u015fine ra\u011fmen, I\u015e\u0130D saflar\u0131nda fikir ayr\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131na dair haberler vard\u0131r. Bu iddialara g\u00f6re, baz\u0131 eski Baas Partisi \u00fcyeleri Irak yetkilileriyle ileti\u015fime ge\u00e7erek, kendilerine baz\u0131 g\u00fcvenceler sa\u011flanmas\u0131 halinde direnmeyi b\u0131rakacaklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektedir. Bu iddialar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, Avrupa \u00fclkeleri ve Rusya\u2019dan gelen I\u015e\u0130D \u00fcyelerinin yenilmeleri durumunda \u00fclkelerine d\u00f6nmelerinin ya da Irak veya Suriye\u2019de bir gelecekleri olmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131r\u0131m\u0131zda tutmal\u0131y\u0131z. Bu da onlar\u0131n sonuna kadar sava\u015fmak zorunda olduklar\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. Di\u011fer yandan I\u015e\u0130D\u2019in Irakl\u0131 \u00fcyeleri, geleceklerini garanti alt\u0131na alacak bir \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn var oldu\u011funa inan\u0131yor olabilirler. I\u015e\u0130D\u2019in olas\u0131 bir yenilgisinin ard\u0131ndan I\u015e\u0130D politikalar\u0131n\u0131 desteklemi\u015f olan a\u015firetler ile kar\u015f\u0131 olanlar aras\u0131nda baz\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu sorunlara ra\u011fmen, \u015fimdilik I\u015e\u0130D saflar\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir hiziple\u015fme yoktur.<\/p>\n Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin Stat\u00fcs\u00fc<\/strong><\/span><\/p>\n Musul operasyonuna paralel olarak yeniden uyarlanacak hukuki tan\u0131mlamalar hem Irak hem de Suriye\u2019deki dinamikleri etkileyecektir. Irak Ordusu\u2019nun I\u015e\u0130D ile m\u00fccadelede ba\u015far\u0131s\u0131z olmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan kurulmu\u015f olan Ha\u015fdi \u015eabi (kelime anlam\u0131yla Halk Seferberlik G\u00fc\u00e7leri), Irak Parlamentosu\u2019nda kabul edilen bir kanun arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yasal bir stat\u00fc kazanm\u0131\u015ft\u0131r.[3]<\/a><\/p>\n I\u015e\u0130D\u2019in yenilgisinin ard\u0131ndan Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin stat\u00fcs\u00fcn\u00fcn ne olaca\u011f\u0131 Irak\u2019ta siyasi bir tart\u0131\u015fma konusu olmu\u015ftur. Baz\u0131lar\u0131 bu g\u00fcc\u00fcn I\u015e\u0130D\u2019in yenilgisinin ard\u0131ndan da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini \u00f6ne s\u00fcrerken, di\u011ferleri Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin di\u011fer Irak g\u00fcvenlik kurumlar\u0131yla birle\u015ftirilmesi gerekti\u011fini iddia etmi\u015ftir. Bu yasal de\u011fi\u015fimle birlikte, Ha\u015fdi \u015eabi do\u011frudan ba\u015fbakanl\u0131\u011f\u0131n kontrol\u00fcnde olan resmi bir silahl\u0131 kuvvete d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n Bu karar, bu birimlerin tasfiye edilece\u011fi beklentisinin aksine, dini ve siyasi liderlerin onay\u0131yla al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kuvvetlerin gelece\u011fine ili\u015fkin olarak Irak\u2019\u0131n dini fig\u00fcrleri aras\u0131nda bir uzla\u015fmazl\u0131k oldu\u011fu ve Sistani\u2019nin I\u015e\u0130D\u2019in yenilgisinden sonra Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin faaliyetlerinin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi y\u00f6n\u00fcndeki fetvas\u0131n\u0131n bir ihtiya\u00e7tan kaynaklanm\u0131\u015f oldu\u011fu s\u00f6ylenmektedir. Pek \u00e7ok ki\u015fiye g\u00f6re bu karar, \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde \u0130ran\u2019\u0131n Irak\u2019taki \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 korumak ve sa\u011flamla\u015ft\u0131rmak iste\u011finden kaynaklanmaktad\u0131r. Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin resmi stat\u00fc kazanmas\u0131yla birlikte yeni Amerika y\u00f6netimi, Irak ve \u0130ran\u2019a y\u00f6nelik politikalar\u0131n\u0131 d\u00fczenlerken bu gruplar\u0131 ve \u0130ran\u2019\u0131n bu grubun \u00fcyeleri \u00fczerindeki etkisini dikkate almak zorundad\u0131r.<\/p>\n \u0130ran\u2019\u0131n Etkisi<\/strong><\/span><\/p>\n Bir\u00e7ok ki\u015fiye g\u00f6re, Ha\u015fdi \u015eabi\u2019ye I\u015e\u0130D ile m\u00fccadeleye katk\u0131s\u0131 i\u00e7in verilen bu stat\u00fc \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde \u0130ran bask\u0131s\u0131n\u0131n bir sonucudur. Bu ba\u011flamda, Irak\u2019ta Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin gelece\u011fine dair siyasi fig\u00fcrlerle yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin yan\u0131nda Ha\u015fdi \u015eabi liderleri ve Irak\u2019taki dini otoriteler aras\u0131ndaki toplant\u0131 bu karar\u0131n verilmesinde \u00f6nemli bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin belkemi\u011fini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde Bedir Tugaylar\u0131 ve Mehdi Ordusu\u2019nun olu\u015fturdu\u011fu da bir ger\u00e7ektir. \u0130ran\u2019\u0131n y\u0131llard\u0131r bu g\u00fc\u00e7lere e\u011fitim ve te\u00e7hizat sa\u011flamadaki rol\u00fc herkes taraf\u0131ndan bilinmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla, Irak\u2019\u0131n silahl\u0131 kuvvetlerinin bir par\u00e7as\u0131 olsunlar ya da olmas\u0131nlar, \u0130ran\u2019\u0131n bu insanlar \u00fczerindeki etkisini g\u00f6rmezden gelemeyiz.[4]<\/a><\/p>\n Ha\u015fdi \u015eabi \u00fcyeleri aras\u0131nda, itaat ettikleri dini otoritelere ili\u015fkin baz\u0131 ayr\u0131l\u0131klar bulundu\u011fu da bir ger\u00e7ektir. Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin baz\u0131 lider ve \u00fcyeleri Velayet-i Fakih\u2019i kabul ederken di\u011ferleri reddetmektedir. \u015eia\u2019n\u0131n \u0130sl\u00e2m\u00ee anlay\u0131\u015f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan, bunlar Necef\u2019ten daha \u00e7ok Kum\u2019a yak\u0131nd\u0131rlar. Bu ba\u011flamda, bu insanlar\u0131n muhtemelen yar\u0131s\u0131n\u0131n \u0130ran\u2019\u0131n dini lideri olan Hamaney\u2019in emirlerine uyaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Bu durumun devam etmesi halinde Irak\u2019taki Ha\u015fdi \u015eabi, \u0130ran\u2019daki Devrim Muhaf\u0131zlar\u0131\u2019na benzer bi\u00e7imde faaliyet g\u00f6stermeye dahi ba\u015flayabilir.<\/p>\n Muhtemel Siyasi Etkiler<\/strong><\/span><\/p>\n Irak h\u00fck\u00fcmetinin, bahsi ge\u00e7en bu g\u00fc\u00e7leri kontrol\u00fc alt\u0131na alma amac\u0131 oldu\u011fu a\u00e7\u0131klamas\u0131na ra\u011fmen, Ha\u015fdi \u015eabi Kanunu\u2019nun uygulanmas\u0131na ili\u015fkin baz\u0131 sorunlar vard\u0131r. Ba\u015fbakan, bu g\u00fc\u00e7lerin tamamen kontrol\u00fcnde olmas\u0131 durumunda, siyasi ve askeri olarak g\u00fc\u00e7 kazanacakt\u0131r. Ancak bu insanlar di\u011fer otoritelerin emirlerine uymay\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrse, k\u0131sa bir s\u00fcre sonra devletten maa\u015f alan ve hukuki korumas\u0131 olan ancak kendi siyasi g\u00fcndemini takip eden bir militan grubun varl\u0131\u011f\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131z.<\/p>\n Ha\u015fdi \u015eabi birimlerinin baz\u0131 liderlerinin siyasi emelleri Irak kamuoyunca bilinmektedir. Bu g\u00fc\u00e7lerin baz\u0131 liderleri gelece\u011fin ba\u015fbakanlar\u0131 olmay\u0131 istemektedir. Bu askeri birimler Irak\u2019taki farkl\u0131 siyasi kurumlar\u0131n da par\u00e7as\u0131d\u0131rlar. Mukteda es-Sadr\u2019\u0131n Ye\u015fil B\u00f6lge ve parlamentoda organize etti\u011fi protestolar buna \u00f6rnek g\u00f6sterilebilir. Irak silahl\u0131 g\u00fc\u00e7lerinin par\u00e7as\u0131 olmalar\u0131 i\u00e7in di\u011fer farkl\u0131 siyasi partilerle olan ili\u015fkilerinin sona ermesi gerekmektedir. Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin Irak siyasi sistemi i\u00e7indeki gelecekteki rol\u00fc \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde, bu hukuki de\u011fi\u015fimin ard\u0131ndan izleyecekleri tutuma g\u00f6re karara ba\u011flanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Bu gruplar\u0131 Irak g\u00fcvenlik sistemine d\u00e2hil etme s\u00fcreci kolay olmayacakt\u0131r. Bu militer gruplar i\u00e7inde askeri ge\u00e7mi\u015fi olmayan baz\u0131 liderler vard\u0131r. Bu ki\u015filere uygun pozisyonlar\u0131 sa\u011flamak da kolay olmayacakt\u0131r. Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin halk\u0131 temsil eden \u00fcyeleri i\u00e7in silahl\u0131 kuvvetlere kat\u0131lmak olduk\u00e7a olumlu bir geli\u015fme olacakt\u0131r. Bu ki\u015filer aras\u0131ndaki S\u00fcnn\u00ee g\u00fc\u00e7lerin pay\u0131 da Irak toplumunun farkl\u0131 kesimleri aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin gelece\u011fini etkileyecektir. Vilayetlerde silahl\u0131 muhaf\u0131zlar\u0131n olu\u015fturulmas\u0131 y\u0131llard\u0131r Irak siyasetinin g\u00fcndeminde olmu\u015f ancak farkl\u0131 etnik gruplar ve mezhepler aras\u0131ndaki anla\u015fmazl\u0131klar Irak parlamentosunu bu do\u011frultuda ilerlemekten al\u0131koymu\u015ftur.<\/p>\n Musul operasyonu ve Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin pozisyonunda yap\u0131lan hukuki de\u011fi\u015fiklik Ba\u015fbakan \u0130badi\u2019ye b\u00fcy\u00fck bir cesaret vermi\u015ftir. Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin ba\u015far\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde Irak silahl\u0131 g\u00fc\u00e7lerine eklenmesi \u0130badi\u2019nin Irak siyasetindeki gelece\u011fini \u00e7ok daha sa\u011flama almas\u0131n\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r. Mevcut mevzuata g\u00f6re, Ha\u015fdi \u015eabi \u00fcyeleri Ba\u015fbakan\u2019a tabi olacaklard\u0131r. Bu da ne Savunma Bakan\u0131\u2019n\u0131n ne de Genel Kurmay Ba\u015fkan\u0131\u2019n\u0131n bu g\u00fc\u00e7ler \u00fczerinde do\u011frudan bir kontrol\u00fc olmayaca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. Bu d\u00fczenleme ba\u015fbakan\u0131 g\u00fc\u00e7lendirecek ancak di\u011fer bir yandan Irak silahl\u0131 kuvvetleri aras\u0131ndaki birli\u011fe zarar verecektir.<\/p>\n Zaman Fakt\u00f6r\u00fc<\/strong><\/span><\/p>\n Ha\u015fdi \u015eabi\u2019ye ili\u015fkin bu hukuki d\u00fczenlemenin zamanlamas\u0131na da \u00f6zellikle dikkat etmeliyiz. Irak ordusu d\u0131\u015f\u0131ndaki di\u011fer militer gruplar\u0131n oynad\u0131\u011f\u0131 rol, Musul operasyonun h\u0131z\u0131 ve Irak ordusunun kay\u0131plar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011falmas\u0131 nedeniyle artmaktad\u0131r. Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin baz\u0131 \u00fcyelerinin ge\u00e7mi\u015fte Felluce gibi yerlerde ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi insan haklar\u0131 ihlalleri nedeniyle bu gruplara ili\u015fkin ele\u015ftiriler bulunmaktad\u0131r. Bu nedenle, bu kuvvetlerin etnik ve mezhepsel hassasiyetlerin olduk\u00e7a y\u00fcksek oldu\u011fu Musul ve Telafer gibi kentlerin kurtar\u0131lmas\u0131na do\u011frudan d\u00e2hil olmamas\u0131na karar verilmi\u015ftir. Bu \u00e7er\u00e7evede I\u015e\u0130D kar\u015f\u0131t\u0131 uluslararas\u0131 koalisyon, bu gruplara hava sald\u0131r\u0131s\u0131 deste\u011fi sa\u011flamaktan ka\u00e7\u0131n\u0131rken, bu gruplar \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde I\u015e\u0130D\u2019in tedarik hatlar\u0131n\u0131 keserek k\u0131rsal alanlarda faaliyet g\u00f6stermektedir. Baz\u0131 Ha\u015fdi \u015eabi liderlerinin Musul ve Telafer\u2019e ili\u015fkin mezhep\u00e7i imalarda bulunan a\u00e7\u0131klamalar yapm\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131n bir sonucu olarak, yerel ve uluslararas\u0131 akt\u00f6rlerin \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131 neticesinde, Irak h\u00fck\u00fcmeti bu kuvvetlerin \u015fehir merkezlerine girmeyece\u011fini a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Bu teminatlara ra\u011fmen bu gruplar\u0131n Telafer\u2019e girmesini engelleyecek askeri g\u00fcvence bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n \u00d6te yandan, parlamentoda yap\u0131lan son de\u011fi\u015fiklikle kazand\u0131\u011f\u0131 hukuki stat\u00fc, Irak ordusunun kay\u0131plar\u0131ndaki art\u0131\u015f ve Musul\u2019u kurtarma operasyonundaki gecikmeler nedeniyle Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin oynad\u0131\u011f\u0131 rol artabilir. Bu ko\u015fullar alt\u0131nda, bu birimler I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 Irak silahl\u0131 g\u00fc\u00e7lerinin bir par\u00e7as\u0131 olarak i\u015flev g\u00f6rebilir. B\u00f6ylelikle ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131 artt\u0131rabilir ve me\u015fruiyetlerini sa\u011flamla\u015ft\u0131rabilirler.<\/p>\n Yukar\u0131da bahsedilen t\u00fcm bu fakt\u00f6rler g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulursa, Musul\u2019u kurtarma operasyonun planland\u0131\u011f\u0131ndan daha uzun s\u00fcrece\u011fini ve bunun da siyasi sonu\u00e7lar\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Irak Parlamentosu\u2019nun, Ha\u015fdi \u015eabi\u2019nin gelecekteki stat\u00fcs\u00fcne ili\u015fkin yeni karar\u0131 Irak siyasetinde yeni bir fakt\u00f6rd\u00fcr. Bu g\u00fc\u00e7ler Irak silahl\u0131 kuvvetlerinin yan\u0131nda I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 m\u00fccadelede \u00f6nemli bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r ve etkili bir paramiliter g\u00fc\u00e7 olu\u015fturmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu g\u00fc\u00e7lerin Irak g\u00fcvenlik sistemine entegrasyonunun zorlay\u0131c\u0131 siyasi sonu\u00e7lar\u0131 olacakt\u0131r. Ba\u015far\u0131l\u0131 bir birle\u015fme Irak g\u00fcvenli\u011fine katk\u0131 sa\u011flayacaksa da bu s\u00fcre\u00e7teki herhangi bir sorun Irak\u2019taki g\u00fcvenlik karma\u015fas\u0131n\u0131 artt\u0131racakt\u0131r. Sonu\u00e7 olarak baz\u0131 yerel ve uluslararas\u0131 akt\u00f6rlerin bu karma\u015fadan kazan\u00e7 sa\u011flamas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7acakt\u0131r.<\/p>\n Referanslar<\/strong><\/span><\/p>\n [1]<\/a> \u2018The battle for Mosul stalls: ‘we are fighting the devil himself’, https:\/\/www.theguardian.com\/world\/2016\/dec\/05\/battle-for-mosul-stallsislamic-state-stronghold-iraq<\/a><\/p>\n [2]<\/a> \u2018Thousands of civilians flee towns around Mosul\u2019, http:\/\/www.cbc.ca\/amp\/1.3864039<\/a><\/p>\n [3]<\/a> Iraqi parliament votes to merge al-Hashd alShaabi with national army, http:\/\/www.iraqinews.com\/features\/iraqi-parliament-votes-merge-alhashd-al-shaabi-national-army\/<\/a><\/p>\n [4]<\/a> Baria Alamuddin, \u2018The dangers of legitimizing \u2018Al-Hashd Al-Shaabi\u2019, http:\/\/www.arabnews.com\/node\/1016496\/columns<\/a><\/p>\n <\/p>\n<\/div> Musul\u2019u kurtarma operasyonu, ileri d\u00fczeyde haz\u0131rl\u0131klar\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131 olmas\u0131, I\u015e\u0130D\u2019in direni\u015fi, hava ko\u015fullar\u0131 ve kentin i\u00e7inde bir sava\u015f y\u00fcr\u00fctmenin do\u011fal zorluklar\u0131 nedeniyle ertelemelerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131.<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":10394,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mo_disable_npp":"","ngg_post_thumbnail":0},"categories":[361],"tags":[],"asf_pub_issue":[10307],"asf_pub_region":[10321],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10393"}],"collection":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10393"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10393\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24623,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10393\/revisions\/24623"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10394"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10393"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10393"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10393"},{"taxonomy":"asf_pub_issue","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_issue?post=10393"},{"taxonomy":"asf_pub_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_region?post=10393"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}