{"id":11764,"date":"2017-10-25T15:41:57","date_gmt":"2017-10-25T12:41:57","guid":{"rendered":"https:\/\/research.sharqforum.org\/?p=11764"},"modified":"2020-09-01T15:06:58","modified_gmt":"2020-09-01T12:06:58","slug":"deas-sonrasi-suriyeyi-bekleyen-meydan-okumalar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/2017\/10\/25\/deas-sonrasi-suriyeyi-bekleyen-meydan-okumalar\/","title":{"rendered":"DEA\u015e sonras\u0131 Suriye’yi bekleyen meydan okumalar"},"content":{"rendered":"

Arap Bahar\u0131<\/strong>‘n\u0131n tetikledi\u011fi halk hareketleri ve akabinde ba\u015flayan i\u00e7 sava\u015f s\u00fcrecinde b\u00fcy\u00fck bir y\u0131k\u0131ma maruz kalan Suriye<\/strong>\u2019de, siyasal g\u00fc\u00e7 ibresi rejim lideri Be\u015f\u015far Esed taraf\u0131na d\u00f6nm\u00fc\u015f durumda. Ulusal bir kriz olarak ba\u015flayan sava\u015fa, b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel g\u00fc\u00e7lerin m\u00fcdahaleleri, krize k\u0131sa bir zaman zarf\u0131nda b\u00f6lgesel ve uluslararas\u0131 bir h\u00fcviyet kazand\u0131rd\u0131. Zaman i\u00e7erisinde de Suriyeli akt\u00f6rlerin \u00fclkelerinin gelece\u011fi \u00fczerindeki etkisi azal\u0131rken, b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel g\u00fc\u00e7ler etkinliklerini artt\u0131rd\u0131.<\/p>\n

Sava\u015f\u0131n ilk d\u00f6nemlerinde \u00fclkenin b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc ele ge\u00e7iren muhalifler, zaman i\u00e7erisinde \u0130ran’\u0131n kara g\u00fcc\u00fc, Rusya\u2019n\u0131n da hava g\u00fcc\u00fcyle m\u00fcdahil olmas\u0131n\u0131n akabinde, kontrolleri alt\u0131na ald\u0131klar\u0131 b\u00f6lgeleri birer birer kaybettiler. Bunun yan\u0131s\u0131ra, muhalifler aras\u0131ndaki i\u00e7 \u00e7at\u0131\u015fmalar da muhalif unsurlar\u0131n ellerindeki b\u00f6lgeleri, rejime kaybetmelerindeki temel sebeplerden birisiydi. Bunlar\u0131n sonucu olarak g\u00fc\u00e7 ibresi zamanla rejim lehine d\u00f6nd\u00fc.<\/p>\n

M\u00fcttefikleri \u0130ran ve Rusya, Suriye rejimine istikrarl\u0131 bir \u015fekilde yard\u0131m etti. \u0130ran, sava\u015f\u0131n ba\u015f\u0131ndan beri aralar\u0131nda pek \u00e7ok \u00fcst d\u00fczey komutan\u0131n da bulundu\u011fu y\u00fczlerce askeri personelini ve milyarlarca dolar\u0131 Suriye\u2019de kaybetti. Rusya\u2019n\u0131n da, sahada az da olsa kay\u0131plar\u0131 mevcut. B\u00f6lgesel ve k\u00fcresel g\u00fc\u00e7ler, genel itibar\u0131yla Suriye\u2019de vekillerini kullan\u0131yorlar. \u0130ran bu konuda en g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde olan \u00fclke. ABD ise \u00fclkedeki etkinli\u011fini, belkemi\u011fini ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc PKK\u2019n\u0131n Suriye\u2019deki kolu YPG\u2019nin olu\u015fturdu\u011fu Suriye Demokratik G\u00fc\u00e7leri (SDG) ile geni\u015fletip derinle\u015ftirdi.<\/p>\n

Suriye’nin normalle\u015fmesi on y\u0131llar alabilir<\/span><\/strong><\/p>\n

\u00d6te tarafta ise muhalefet destek\u00e7isi \u00fclkelerin muhalif unsurlara deste\u011fi istikrarl\u0131 olarak devam etmedi veya bu \u00fclkeler sava\u015f s\u00fcresince farkl\u0131 politikalara y\u00f6nelmek mecburiyetinde kald\u0131lar. T\u00fcm bu geli\u015fmeler ve aradan ge\u00e7en uzun y\u0131llara ra\u011fmen, sava\u015f\u0131n daha uzun bir zaman s\u00fcrmesi, kuvvetle muhtemel g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. \u00dclkede y\u0131llard\u0131r s\u00fcren sava\u015f\u0131n sonland\u0131r\u0131lmas\u0131, g\u00fcvenlik ve istikrar\u0131n yeniden tesisi gibi konular, son derece \u00e7etrefilli.<\/p>\n

\u00dclkedeki devasa y\u0131k\u0131m g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda Suriye\u2019de hayat\u0131n normale d\u00f6nmesi i\u00e7in on y\u0131llara ihtiya\u00e7 duyuldu\u011fu rahatl\u0131kla s\u00f6ylenebilir. Rejimin elinin g\u00fcnden g\u00fcne g\u00fc\u00e7lendi\u011fi enkaz halindeki \u00fclkenin imar\u0131 ve hayat\u0131n yeniden ray\u0131na oturmas\u0131 uzun y\u0131llar alacak. Bunlarla beraber, Suriye\u2019de DEA\u015e’a kar\u015f\u0131 sava\u015f, sona yakla\u015f\u0131yor. En az\u0131ndan, \u00fclkede DEA\u015e’\u0131n teritoryal formu ortadan kalk\u0131yor. Her ne kadar bu, kriz sonras\u0131 d\u00f6nemi anlam\u0131na gelmese de, DEA\u015e sonras\u0131 d\u00f6nemin, uzun vadede de olsa post-kriz d\u00f6nemine do\u011fru evrilebilmesi i\u00e7in Suriyeli akt\u00f6rlerin kendilerine sormalar\u0131 gereken sorular mevcut. \u00dclkede DEA\u015e sonras\u0131 akt\u00f6rler kimler olacak? Suriye\u2019de \u00fcniter bir devlet ve merkeziyet\u00e7i bir h\u00fck\u00fcmet m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc? Devlet-d\u0131\u015f\u0131 silahl\u0131 akt\u00f6rler, \u00fclkenin siyasal sistemine d\u00e2hil edilebilecekler mi? Edilebileceklerse nas\u0131l d\u00e2hil edilecekler ve y\u00f6netimde ne oranda temsil edilecekler? \u00dclkedeki yabanc\u0131 sava\u015f\u00e7\u0131 sorunu nas\u0131l \u00e7\u00f6z\u00fclecek? Sava\u015f\u0131n meydana getirdi\u011fi travmay\u0131 \u00e7ok derinden ya\u015fayan Suriye halk\u0131 bir konsens\u00fcse ula\u015f\u0131p, ulusal bir kimlik olu\u015fturabilecek mi? \u0130lk etapta akla gelen sorular, bunlar.<\/p>\n

Suriye\u2019de \u00fcniter bir devlet m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?<\/strong><\/span><\/p>\n

Suriye\u2019de cereyan eden sava\u015f, \u00e7ok boyutlu ve bir hayli karma\u015f\u0131k. Sava\u015fan akt\u00f6rlerin farkl\u0131 ideolojileri, etkinlik alanlar\u0131 ve siyasal hedefleri mevcut. Bunun sonucu olarak \u00fclke, fiili olarak d\u00f6rt ana kampa b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f durumda. \u015eehirlerin birbirleriyle ba\u011flant\u0131s\u0131 kopmu\u015f durumda. Ek olarak, Suriye rejimi halka temel hizmetleri sa\u011flama konusunda zaafiyet i\u00e7inde. \u00d6te tarafta, farkl\u0131 gruplar\u0131n y\u00f6netti\u011fi alanlarda da durum ideal de\u011fil. Dolay\u0131s\u0131yla, ‘DEA\u015e sonras\u0131 Suriyesi’nde \u00fcniter bir devlet ve merkeziyet\u00e7i bir h\u00fck\u00fcmetin kurulmas\u0131 bir hayli zor g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Her ne kadar Astana g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinde, Suriye\u2019de merkeziyet\u00e7i bir h\u00fck\u00fcmet hedefi dillendirildiyse de bu birka\u00e7 a\u00e7\u0131dan m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. \u00d6ncelikle, rejimin DEA\u015e sonras\u0131 d\u00f6neminde Suriye\u2019nin b\u00fct\u00fcn\u00fcnde iktidar\u0131n\u0131 tesis edecek insan kapasitesi ve finansal g\u00fcc\u00fc yok.<\/p>\n

Buna ek olarak, Esed rejiminin kendisine destek veren silahl\u0131 g\u00fc\u00e7ler \u00fczerinde tam anlam\u0131yla kontrol\u00fc oldu\u011fu da s\u00f6ylenemez. \u00d6rne\u011fin sava\u015f d\u00f6neminde Suriye Arap Ordusu\u2019na destek ama\u00e7l\u0131 olu\u015fturulan ve \u0130ran\u2019la ba\u011flant\u0131l\u0131 milis ordusu Ulusal Savunma Kuvvetleri, zaman zaman Suriye ordusuyla \u00e7at\u0131\u015f\u0131yor. Ulusal Savunma Kuvvetleri\u2019ni y\u00f6netenler, etkin olduklar\u0131 alanlarda belli bir otonomiye ve karar alma mekanizmalar\u0131na sahipler. Esasen, Suriye rejimi de \u00fclkeyi tamamen kontrol etmenin bir hayli zor oldu\u011funun fark\u0131nda. Suriye D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Velid Muallim\u2019in, “DEA\u015e’la sava\u015f sonras\u0131nda K\u00fcrtlerle otonomiyi g\u00f6r\u00fc\u015febiliriz” \u015feklindeki a\u00e7\u0131klamas\u0131 bunu teyit eder mahiyette. Dahas\u0131, Arap Bahar\u0131 sonras\u0131 b\u00f6lgesel d\u00fczen aray\u0131\u015f\u0131nda g\u00fc\u00e7 payla\u015f\u0131m\u0131na dayal\u0131 adem-i merkeziyet\u00e7i yap\u0131lar\u0131n kurulmas\u0131 daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir trend haline geliyor. Bu sebeple DEA\u015e sonras\u0131 Suriyesi’nde farkl\u0131 akt\u00f6rlerin yer alaca\u011f\u0131 ve g\u00fc\u00e7 payla\u015f\u0131m\u0131na dayal\u0131 idari yap\u0131lar\u0131n kurulmas\u0131 daha olanakl\u0131 bir se\u00e7enekmi\u015f gibi, \u00f6n\u00fcm\u00fczde duruyor. Bu noktada bahsi ge\u00e7en idari yap\u0131lar\u0131n nas\u0131l kurulaca\u011f\u0131, hangi b\u00f6lgenin hangi akt\u00f6r taraf\u0131ndan idare edilece\u011fi, idarede hangi kriterlerin baz al\u0131naca\u011f\u0131 \u015fimdilik muamma. Bu d\u00f6nemde, demografik yap\u0131ya sad\u0131k kal\u0131nacak m\u0131 yoksa etnisite ve mezhebe dayal\u0131 yap\u0131lar m\u0131 kurulacak sorusu \u00fclkenin y\u00fczle\u015fmesi gereken bir soru olarak kar\u015f\u0131m\u0131zda duruyor.<\/p>\n

Devlet-d\u0131\u015f\u0131 silahl\u0131 akt\u00f6rlerin gelece\u011fi<\/strong><\/span><\/p>\n

Ayn\u0131 \u015fekilde, Suriye\u2019nin \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6nemde kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalaca\u011f\u0131 en b\u00fcy\u00fck sorunlardan birisi de \u00fclkede, art\u0131k say\u0131lar\u0131n\u0131 bile kimsenin bilmedi\u011fi devlet-d\u0131\u015f\u0131 silahl\u0131 akt\u00f6rlerin siyasal sisteme entegrasyonu olacak. Bu akt\u00f6rlerden hangilerinin kontrol alt\u0131na al\u0131nabilece\u011fi, hangilerinin siyasal sisteme entegre edilebilece\u011fi, hangileri ile uzla\u015f\u0131lamayaca\u011f\u0131 ve elimine edilmesi gerekti\u011fi b\u00fcy\u00fck bir problem. Daha da somutla\u015ft\u0131rmak gerekirse, \u00d6zg\u00fcr Suriye Ordusu (\u00d6SO) gruplar\u0131 ile m\u00fczakere m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcn\u00fcrken, ulusa\u015f\u0131r\u0131 cihat ideolojisine sahip devlet-d\u0131\u015f\u0131 akt\u00f6rlerle ayn\u0131 masaya oturmak pek sahici durmuyor. DEA\u015e sonras\u0131 d\u00f6nemde kurulmas\u0131 muhtemel h\u00fck\u00fcmete hangi akt\u00f6rlerin entegre edilip hangilerinin edilemeyece\u011fi b\u00fcy\u00fck bir tart\u0131\u015fma konusu olacakt\u0131r. Bu d\u00f6nemde, devlet-d\u0131\u015f\u0131 silahl\u0131 akt\u00f6rlerin m\u00fczakere masas\u0131na oturmaya istekli olup olmamalar\u0131 temel k\u0131stas olacakt\u0131r. \u0130ran destekli \u015eii milisler ve SDG gibi devlet-d\u0131\u015f\u0131 silahl\u0131 akt\u00f6rlerin DEA\u015e sonras\u0131 d\u00f6nemde Suriye i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir meydan okuma olu\u015fturaca\u011f\u0131 muhakkak. Ba\u015far\u0131s\u0131z devlet fenomeniyle birlikte pek \u00e7ok \u00fclkenin me\u015fru \u015fiddet kullanma tekeli zay\u0131flad\u0131. Bu durum da \u00fclkelerin egemenli\u011fine zarar veriyor. Bunun sonucunda, b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7 aray\u0131\u015f\u0131nda devlet-d\u0131\u015f\u0131 silahl\u0131 akt\u00f6rler \u00e7ok \u00f6nemli hale geldi.<\/p>\n

Varl\u0131klar\u0131n\u0131 ve g\u00fc\u00e7lerini \u0130ran ya da ABD sayesinde bug\u00fcne kadar ta\u015f\u0131yabilmi\u015f olan mezk\u00fbr akt\u00f6rlerin, DEA\u015e sonras\u0131 d\u00f6nemdeki tav\u0131rlar\u0131 da haliyle dirsek temas\u0131nda olduklar\u0131 \u00fclkelerin politikalar\u0131 ve \u00e7\u0131karlar\u0131yla do\u011frudan ba\u011flant\u0131l\u0131 olacak.<\/p>\n

Yabanc\u0131 sava\u015f\u00e7\u0131lar sorunu<\/strong><\/span><\/p>\n

Bir di\u011fer \u00f6nemli problem de Suriye\u2019de say\u0131lar\u0131 on binlerle ifade edilen yabanc\u0131 sava\u015f\u00e7\u0131lar sorunu. Her ne kadar, Suriye\u2019deki yabanc\u0131 sava\u015f\u00e7\u0131lar i\u00e7in net bir say\u0131 verilemese de, ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 2016 y\u0131l\u0131nda say\u0131n\u0131n 40 binin \u00fczerine \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 tahmin ediyordu. Bahsi ge\u00e7en sava\u015f\u00e7\u0131lar temel olarak \u00fc\u00e7 kategoride ele al\u0131nabilir: S\u00fcnni sava\u015f\u00e7\u0131lar, \u015eii sava\u015f\u00e7\u0131lar ve Bat\u0131l\u0131 sek\u00fcler, sol g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc sava\u015f\u00e7\u0131lar.<\/p>\n

Bir tarafta, S\u00fcnni sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011fu DEA\u015e ve Heyet Tahrir \u015eam (HT\u015e) gibi radikal gruplar b\u00fcnyesinde sava\u015f\u0131rken, \u00f6te tarafta \u0130ran\u2019\u0131n aralar\u0131nda Afganistan ve Pakistan gibi \u00fclkelerin oldu\u011fu pek \u00e7ok \u00fclkeden mezhepsel motivasyonu son derece y\u00fcksek binlerce \u015eii yabanc\u0131 sava\u015f\u00e7\u0131y\u0131 \u2018\u015eii T\u00fcrbelerini\u2019 koruma s\u00f6ylemiyle Suriye\u2019de paral\u0131 asker haline getirdi\u011fi ve sava\u015f\u0131n en \u015fiddetli ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 alanlara g\u00f6nderdi\u011fi biliniyor. Bu \u015eii sava\u015f\u00e7\u0131lar rejimle beraber operasyonlara kat\u0131l\u0131yorlar.<\/p>\n

Her ne kadar, uluslararas\u0131 medya genel itibar\u0131yla, muhalif gruplar b\u00fcnyesinde bulunan yabanc\u0131 sava\u015f\u00e7\u0131lara odaklansa da, rejim saf\u0131nda sava\u015fan \u015eii sava\u015f\u00e7\u0131lar g\u00f6z ard\u0131 edilmemelidir. Bunlara ek olarak, Suriye sahas\u0131nda \u00e7o\u011fu SDG saflar\u0131nda sava\u015fan y\u00fczlerce Bat\u0131l\u0131, sek\u00fcler, ve \u00e7o\u011funlukla sol g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc yabanc\u0131 sava\u015f\u00e7\u0131 da mevcut.<\/p>\n

Uluslararas\u0131 toplum \u015eii sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n \u0130ran kontrol\u00fcnde olmas\u0131 sebebiyle \u00fclkelerine rahatl\u0131kla g\u00f6nderilebileceklerini d\u00fc\u015f\u00fcnse de, mezk\u00fbr \u015eii sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6nemde t\u00fcm d\u00fcnya i\u00e7in potansiyel bir tehdit oldu\u011fu unutulmamal\u0131. Zira bu ki\u015filer iyi te\u00e7hizatland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve iyi e\u011fitilmi\u015f ki\u015filer. Ayn\u0131 zamanda Suriye\u2019de elde ettiklerini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri bir zafer duygusuna da sahipler. \u0130ran\u2019\u0131n \u015eii milisleri, kriz sonras\u0131nda Suriye siyasi arenas\u0131nda etkin bir noktaya getirip n\u00fcfuzunu artt\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fmak isteyebilece\u011fi de vurgulanmal\u0131.<\/p>\n

Yerel dinamikleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmayan ve halk aras\u0131nda nefrete sebebiyet veren yabanc\u0131 sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n pek \u00e7o\u011fu \u00fclkelerine d\u00f6nd\u00fckleri takdirde hapis cezas\u0131 ve toplumdan d\u0131\u015flanma gibi problemlerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelecekler. Ancak, kriz sonras\u0131nda Suriye\u2019de de kalabilecek gibi g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyorlar. Dolay\u0131s\u0131yla, bu ki\u015filerin pek \u00e7o\u011fu i\u00e7in sava\u015fmak tek se\u00e7enek gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Bu problem daha \u00f6nce Bosna Hersek, \u00c7e\u00e7enistan ve Afganistan gibi \u00e7at\u0131\u015fma alanlar\u0131nda da ya\u015fand\u0131 ve yabanc\u0131 sava\u015f\u00e7\u0131lar b\u00fcy\u00fck oranda \u00e7at\u0131\u015fma alanlar\u0131n\u0131 terk etmek zorunda kald\u0131lar. \u00d6rnek olarak Afganistan\u2019dan ayr\u0131lmayan\/ayr\u0131lamayan yabanc\u0131 sava\u015f\u00e7\u0131lar, da\u011flar\u0131 kendilerine s\u0131\u011f\u0131nak edindiler. Suriye \u00f6rne\u011finde ise durum bir hayli karma\u015f\u0131k. Suriyeli muhalifler, \u015fu an kendilerini bile korumakta zorlan\u0131yorlar. Yabanc\u0131 sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 korumalar\u0131 ise daha da zor. Daha da k\u00f6t\u00fcs\u00fc, bu sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131n aileleri de Suriye\u2019de ve bu durumu daha da karma\u015f\u0131k ve k\u0131r\u0131lgan hale getiriyor. Bu sebeple, b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla DEA\u015e sonras\u0131 d\u00f6nemde, yabanc\u0131 sava\u015f\u00e7\u0131lar \u00fclkeyi terk etmeye zorlanacaklar. Burada vurgulanmas\u0131 gereken bir nokta da \u015fu; yabanc\u0131 sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n sadece Suriye\u2019nin de\u011fil ayn\u0131 zamanda uluslararas\u0131 toplumun \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnmesi gereken bir problem. Suriye bu problemin sonu\u00e7lar\u0131yla u\u011fra\u015f\u0131yor sadece. Bu problemin nereye do\u011fru evrilece\u011fi sorusu, Suriyeli akt\u00f6rlerin ba\u015f\u0131n\u0131 a\u011fr\u0131tacak en \u00f6ncelikli sorulardan biri haline gelmi\u015f durumda.<\/p>\n

Ulusal bir kimlik in\u015fa etme sorunu<\/span><\/strong><\/p>\n

\u00dclkenin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 devasa y\u0131k\u0131m de\u011ferlendirildi\u011finde Suriye\u2019de, halk\u0131n bir konsens\u00fcse ula\u015f\u0131p, ulusal bir kimlik alt\u0131nda yani \u2018Suriyeli\u2019 \u00fcst kimli\u011fi alt\u0131nda birle\u015fmesi de bir hayli \u00e7etrefilli bir konu. Daha \u00f6nce b\u00f6lgesel kimliklerin \u00f6n planda oldu\u011fu Suriye\u2019de, DEA\u015e sonras\u0131 d\u00f6nemde bu kimliklere etnik ve mezhepsel kimliklerin eklenmesi de kuvvetle muhtemel g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Bunun sebepleri \u015funlar: \u00d6ncelikle, s\u0131n\u0131rlar sava\u015f alan\u0131nda olan gruplarca korunacak. \u0130kincisi, \u00fclkede ya\u015fanan bunca y\u0131k\u0131m\u0131n toplumsal haf\u0131zada yer buldu\u011fu ve halk\u0131n farkl\u0131 kesimleri aras\u0131nda d\u00fc\u015fmanl\u0131klar\u0131 k\u00f6r\u00fckledi\u011fi, tansiyonu y\u00fckseltti\u011fi bir realite. Ya\u015fanan ac\u0131lar unutturulamasa bile en az\u0131ndan biraz hafiflettirilebilir mi? Bunun sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in sava\u015ftan zarar g\u00f6ren halka nas\u0131l rehabilitasyon program\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor? Bu tarz sorulara Suriyeli akt\u00f6rlerin nas\u0131l cevaplar\u0131 oldu\u011fu \u015fimdilik belirsiz.<\/p>\n

Yerle bir olan Suriye\u2019de sava\u015f sonras\u0131 d\u00f6nemde g\u00fcndeme gelecek temel problemlerden birisi de \u00fclkenin yeniden in\u015fas\u0131. \u00dclkenin yeniden in\u015fas\u0131 i\u00e7in 300 milyar dolar civar\u0131nda bir paraya ihtiya\u00e7 duyuldu\u011fu tahmin ediliyor. Bu kadar b\u00fcy\u00fck miktarda bir paray\u0131 hangi \u00fclkelerin kar\u015f\u0131layabilece\u011fi belirsiz. Suriyeli akt\u00f6rlerin bu paray\u0131 bulup bulamayaca\u011f\u0131 bir hayli tart\u0131\u015fmal\u0131. Fon bulabildikleri takdirde bile ba\u015fka sorular kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor: Kriz sonras\u0131nda \u00fclkeye aktar\u0131lmas\u0131 muhtemel olan fonlar\u0131n ne \u015fekilde aktar\u0131laca\u011f\u0131 cevaplanmay\u0131 bekleyen bir soru. Fonlar hangi kanallar ile aktar\u0131lacak? Fonlar do\u011frudan Suriye rejimine mi aktar\u0131lacak? Fonlar hangi ko\u015fullar alt\u0131nda aktar\u0131lacak? Bir ge\u00e7i\u015f h\u00fck\u00fcmeti ko\u015fuluyla m\u0131 bu aktar\u0131m ger\u00e7ekle\u015ftirilecek? Yoksa taraflar aras\u0131nda yap\u0131lacak bir politik uzla\u015f\u0131 \u00fczerine mi fonlar aktar\u0131lacak? Aktar\u0131lacak bu fonlar, rejiminin g\u00fcc\u00fcn\u00fc b\u00fcy\u00fck oranda att\u0131rmaz m\u0131? Bu minvaldeki sorular ilk etapta sorulabilir. Bu noktada, \u00fclkedeki y\u0131k\u0131m\u0131n temel akt\u00f6r\u00fc Suriye rejiminin \u00fclkeyi in\u015fa edecek tek akt\u00f6r olmas\u0131n\u0131n engellenmesi b\u00fcy\u00fck ehemmiyet arz ediyor. Bunun yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u015f\u00f6yle bir y\u00f6ntem izlenebilir; h\u00e2lihaz\u0131rdaki yerel meclislere, ekonomik \u00f6zerklik verilebilir ve bu yasal bir zemine oturtulabilirse, bir nebze olsun \u00e7\u00f6z\u00fcm sa\u011flanabilir. Bu \u015fekilde fonlar\u0131n en az\u0131ndan bir k\u0131sm\u0131n\u0131n \u015eam \u00fczerinden de\u011fil de do\u011frudan bu meclislere aktar\u0131lmas\u0131 \u00f6nem arz ediyor. Bu fonlar\u0131 de\u011ferlendirecek akt\u00f6rler ve de\u011ferlendirme alanlar\u0131, kurulacak bir mekanizma ile fonlar\u0131 sa\u011flayan \u00fclkeler taraf\u0131ndan denetlenebilir. Suriyeli akt\u00f6rler, bunlar\u0131 m\u00fczakere masas\u0131na getirebilirlerse, \u00fclkenin imar\u0131 problemi bir nebze de olsa \u00e7\u00f6z\u00fclebilir.<\/p>\n

\u00d6zetle, DEA\u015e sonras\u0131nda \u00fclkeyi y\u00f6netmeye talip Suriyeli akt\u00f6rlerin yan\u0131s\u0131ra b\u00f6lgesel ve uluslararas\u0131 akt\u00f6rlerin \u00fczerine kafa yormas\u0131 gereken temel problemler ve sorular bunlar. \u015eu unutulmamal\u0131 ki, Suriye DEA\u015e sonras\u0131 d\u00f6nemde \u00e7ok k\u0131r\u0131lgan bir \u00fclke olmaya devam edecek. Devlet yap\u0131s\u0131n\u0131n \u00e7ok zay\u0131f oldu\u011fu ve n\u00fcfusun yeterince desteklenemedi\u011fi, bu sebeple de halk\u0131n kendi sivil toplumunu olu\u015fturma \u015fans\u0131 bulamad\u0131\u011f\u0131 \u00fclkede, bahsedilen sorunlar\u0131n \u00fczerine gidilmedi\u011fi m\u00fcddet\u00e7e de Suriye radikal \u00f6rg\u00fctlerin ortaya \u00e7\u0131kabilece\u011fi verimli bir alan olmaya devam edecektir. Bunun engellenebilmesi ad\u0131na, ‘DEA\u015e sonras\u0131 Suriyesi’ni bekleyen temel meydan okumalara, Suriyeli akt\u00f6rlerin, karar al\u0131c\u0131lar\u0131n sahici \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00fcretmesi gerekiyor.<\/p>\n

Bu yaz\u0131 ilk olarak Anadolu Ajans\u0131’nda<\/a> yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Arap Bahar\u0131‘n\u0131n tetikledi\u011fi halk hareketleri ve akabinde ba\u015flayan i\u00e7 sava\u015f s\u00fcrecinde b\u00fcy\u00fck bir y\u0131k\u0131ma maruz kalan Suriye\u2019de, siyasal g\u00fc\u00e7 ibresi rejim lideri Be\u015f\u015far Esed taraf\u0131na d\u00f6nm\u00fc\u015f durumda. Ulusal bir kriz olarak ba\u015flayan sava\u015fa, b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel […]<\/p>\n","protected":false},"author":57,"featured_media":11765,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mo_disable_npp":"","ngg_post_thumbnail":0},"categories":[241,14655],"tags":[],"asf_pub_issue":[],"asf_pub_region":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11764"}],"collection":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/57"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11764"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11764\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25189,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11764\/revisions\/25189"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11765"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11764"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11764"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11764"},{"taxonomy":"asf_pub_issue","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_issue?post=11764"},{"taxonomy":"asf_pub_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_region?post=11764"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}