{"id":27569,"date":"2021-03-12T14:02:38","date_gmt":"2021-03-12T11:02:38","guid":{"rendered":"https:\/\/research.sharqforum.org\/?p=27569"},"modified":"2021-03-31T12:38:28","modified_gmt":"2021-03-31T09:38:28","slug":"suriye-devriminin-10-yildonumu-gecikmis-bir-zaferin-otopsisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/2021\/03\/12\/suriye-devriminin-10-yildonumu-gecikmis-bir-zaferin-otopsisi\/","title":{"rendered":"Suriye Devrimi\u2019nin 10. Y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fc: Gecikmi\u015f Bir Zaferin Otopsisi"},"content":{"rendered":"

(Bu metin \u0130ngilizce orijinal versiyonundan terc\u00fcme edilmi\u015ftir.)<\/em><\/strong><\/p>\n

Bin Ali’nin Tunus’ta ve M\u00fcbarek’in M\u0131s\u0131r’da birdenbire ve dramatik bir \u015fekilde tahttan indirilmelerinin ard\u0131ndan, daha gen\u00e7 ve s\u00f6zde daha pop\u00fcler olan Be\u015far Esad, kendisinin benzer bir kaderi payla\u015fma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131na alenen kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131. Daha \u00f6nceki dengesiz\/istikrars\u0131z giri\u015fimlerine ra\u011fmen karanl\u0131k sularda gezinme ve uluslararas\u0131 toplumla \u00e7al\u0131\u015fma ili\u015fkilerini s\u00fcrd\u00fcrme yetene\u011finden emin olan o\u011ful Esad kendini g\u00fcvende ve hatas\u0131z g\u00f6r\u00fcyordu. Bu sahte g\u00fcvenlik duygusu, Suriye’nin en b\u00fcy\u00fck iki kenti olan \u015eam ve Halep’teki art arda on y\u0131ll\u0131k pozitif Gayri Safi Yurt \u0130\u00e7i H\u00e2s\u0131la\u2019n\u0131n (GSY\u0130H) b\u00fcy\u00fcmesi ve hane halk\u0131 gelirindeki \u00f6nemli bir art\u0131\u015fla da g\u00fc\u00e7lendirildi. Nitekim Esad ve bir\u00e7ok g\u00f6zlemci i\u00e7in Suriye, Arap ayaklanmalar\u0131ndan muaft\u0131.<\/p>\n

Uzaktan bak\u0131nca her \u015fey sakin g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu ancak Suriye de d\u00fcnyay\u0131 sarsan siyasi ve sosyal huzursuzlu\u011fun nedenleri ile kayn\u0131yordu. Zira Esad\u2019\u0131n Suriye’si modern tarihin en bask\u0131c\u0131 ve zalim rejimlerinden biri taraf\u0131ndan y\u00f6netiliyordu. Yanda\u015f kapitalizminin sald\u0131rgan y\u00fckseli\u015fi, ekonominin liberalle\u015fmesine e\u015flik etti ve kamu sekt\u00f6r\u00fc, yolsuzluk; himaye ve adam kay\u0131rmayla geni\u015f \u00e7apta istila edildi. 18 Mart 2011’de geni\u015f bir halk ayaklanmas\u0131n\u0131n patlak vermesi Suriye rejimini \u015fa\u015f\u0131rtm\u0131\u015f olabilir ancak Suriye halk\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 asl\u0131na bak\u0131l\u0131rsa 40 y\u0131ll\u0131k diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc ortadan kald\u0131rmak i\u00e7in herhangi bir bahane bekliyordu.<\/p>\n

Suriye devrimi, b\u00fcy\u00fck de\u011fi\u015fim umutlar\u0131yla haysiyet ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn geri kazan\u0131lmas\u0131 i\u00e7in bir \u00e7\u0131\u011fl\u0131k olarak ba\u015flad\u0131. Arap ayaklanmalar\u0131n\u0131n ama\u00e7lar\u0131na sad\u0131k kalan Suriye ayaklanmas\u0131, demokrasi; hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, servetin adil da\u011f\u0131l\u0131m\u0131, siyasi kat\u0131l\u0131m\/kapsay\u0131c\u0131l\u0131k ve ayr\u0131mc\u0131 olmayan etkili bir y\u00f6netim \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulundu. Eylemciler, evrensel de\u011ferlerin yeni bir Suriye’nin temeli olabilece\u011fine dair samimi bir inan\u00e7la, Suriye halk\u0131n\u0131 harekete ge\u00e7irmek ve uluslararas\u0131 toplumun deste\u011fini almak i\u00e7in bu de\u011ferleri benimsediler. Bunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda Esad rejimi buna a\u015f\u0131r\u0131 bir \u015fiddetle kar\u015f\u0131l\u0131k verdi ve mezhepsel b\u00f6l\u00fcnmeyi, ideolojik a\u015f\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve etnik gerginlikleri ate\u015flemek i\u00e7in her t\u00fcrl\u00fc hileyi denemekten \u00e7ekinmedi.<\/p>\n

Sonu\u00e7 ise 21. y\u00fczy\u0131l\u0131n en kanl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131yd\u0131: Yar\u0131m milyon sivil \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc, n\u00fcfusun yar\u0131s\u0131 zorla yerinden edildi ve \u00fclkenin altyap\u0131s\u0131 bir y\u0131k\u0131nt\u0131 haline geldi. Suriye devriminin bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l bir ayaklanmadan silahl\u0131 bir \u00e7at\u0131\u015fmaya d\u00f6n\u00fc\u015fmesi, Esad’\u0131n tasarlanm\u0131\u015f bask\u0131c\u0131 tepkisinin ve yabanc\u0131 akt\u00f6rlerin b\u00f6lgesel stat\u00fckoyu koruma veya de\u011fi\u015ftirme ama\u00e7l\u0131 m\u00fcdahalesinin de bir sonucu oldu. Esad’\u0131n \u00fclke \u00fczerindeki h\u00e2kimiyetini s\u00fcrd\u00fcrme e\u011filimi, onu Suriye s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n \u00f6tesinde y\u0131k\u0131m, karga\u015fa ve korku aray\u0131\u015f\u0131na y\u00f6neltti. Ancak bu \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n en a\u011f\u0131r bedelini masum ve silahs\u0131z siviller \u00f6dedi.<\/p>\n

\u00c7at\u0131\u015fma 10. y\u0131l\u0131na girerken Be\u015far Esad iktidarda kalmay\u0131 ba\u015fard\u0131. \u00d6zg\u00fcrl\u00fck m\u00fccadelesi, karma\u015f\u0131k bir b\u00f6lgesel ve uluslararas\u0131 g\u00fcvenlik anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ferek b\u00f6lgede dalgalanmalar\u0131 tetiklemekle kalmad\u0131, Suriye’nin kom\u015fu mahallesini de etkiledi ve hatta Avrupa’n\u0131n k\u0131y\u0131lar\u0131na kadar uzand\u0131. Bu yaz\u0131, Suriye devriminin geriye d\u00f6n\u00fck bir okumas\u0131n\u0131 ve bug\u00fcne kadar zaferini engelleyen ve uzatan ana nedenleri, sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 ve h\u00e2l\u00e2 olumlu bir de\u011fi\u015fim \u00fcmit eden Suriye halk\u0131na y\u00f6nelik bir dizi tavsiyeyi sunmaktad\u0131r.<\/p>\n

Birlik Olamamak<\/strong><\/p>\n

Suriye halk\u0131 siyasi hedeflerini ararken cesaret veya kararl\u0131l\u0131k eksikli\u011fi g\u00f6stermedi. Protestocular bir\u00e7ok kez sokaklara ak\u0131n ettiler ve \u015fehirlerin ana meydanlar\u0131yla b\u00f6lgelerini bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l bir \u015fekilde ellerinde tutmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar.  Haftalar ilerledik\u00e7e rejimin vah\u015feti artt\u0131; eylemciler ve s\u0131radan vatanda\u015flar g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7leri taraf\u0131ndan yakaland\u0131klar\u0131nda giderek daha fazla i\u015fkence ve \u00f6l\u00fcme maruz kal\u0131yorlard\u0131. E\u011fitim ve silah eksikli\u011fine ra\u011fmen baz\u0131 siviller devrimi korumak ve rejimin vatanda\u015flara y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131 engellemek i\u00e7in silaha sar\u0131ld\u0131lar. Benzer \u015fekilde, ailelerine y\u00f6nelik t\u00fcm tehlikelere ve tehditlere ra\u011fmen subaylar rejimin \u015fiddetini protesto etmek i\u00e7in hem ordudan hem de y\u00f6netimden ayr\u0131ld\u0131.<\/p>\n

Bununla birlikte, bu cesaret ve kararl\u0131l\u0131k g\u00f6sterisi g\u00fcvenilir ve yetenekli bir liderli\u011fin varl\u0131\u011f\u0131yla e\u015fle\u015fmedi. Mevcut ve geli\u015fmekte olan akt\u00f6rler, ideolojik farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n \u00fcstesinden gelemediler ve Esad’a kar\u015f\u0131 g\u00fcvenilir bir alternatif sunmak i\u00e7in \u00e7ok ihtiya\u00e7 duyulan bir birlik olu\u015fturamad\u0131lar. Ki\u015fisel \u00e7eki\u015fmeler taraf\u0131ndan t\u00fcketilen siyasi muhalefeti peki\u015ftirmeye y\u00f6nelik t\u00fcm giri\u015fimler, yeterli halk veya uluslararas\u0131 deste\u011fi toplayabilece\u011fi kapsay\u0131c\u0131 bir proje olu\u015fturmak konusunda yetersiz kald\u0131. Nitekim muhalefetin anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131, uluslararas\u0131 toplumun Suriye’deki eylemsizli\u011fini me\u015frula\u015ft\u0131rmas\u0131 i\u00e7in tekrarlanan bir tema ve bahane haline geldi.<\/p>\n

Benzer \u015fekilde, b\u00f6lgesel destek\u00e7iler taraf\u0131ndan \u00e7eli\u015fkili ama\u00e7lar\u0131 i\u00e7in te\u015fvik edilen silahl\u0131 akt\u00f6rler, tutarl\u0131 bir silahl\u0131 direni\u015f geli\u015ftirmek yerine elde ettikleri \u00f6zerkliklerini korumay\u0131 tercih ettiler. Yeni kurulan g\u00fc\u00e7ler taraf\u0131ndan desteklenen silahl\u0131 muhalefet ideolojik hedeflerine eri\u015fmek i\u00e7in kendini yetkilendirilmi\u015f hissetti. Gruplar hem Esad g\u00fc\u00e7lerine hem de di\u011fer muhalif gruplara kar\u015f\u0131 sava\u015f alan\u0131na girerken, kendi y\u00f6netim \u00fctopyalar\u0131n\u0131 dikte etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar ve siyasi ve sosyal kazan\u0131mlar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in bir karde\u015flik \u00e7abas\u0131na giri\u015ftiler. Suriye silahl\u0131 muhalefetinin birle\u015fememesi nihayetinde rejim g\u00fc\u00e7lerinin benimsedi\u011fi muhalefete yard\u0131m\u0131 olabilecek her \u015feyi yok etme stratejisine kar\u015f\u0131 koyamamas\u0131na ve 2014 y\u0131l\u0131nda \u00fclkenin yakla\u015f\u0131k %60’\u0131n\u0131 kontrol eden muhalefetin daha sonra topraklar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc kaybetmesine yol a\u00e7t\u0131.<\/p>\n

Par\u00e7alanm\u0131\u015f muhalefet cephesi sadece kendi hareket etme kapasitesini engellemekle kalmad\u0131, ayn\u0131 zamanda yurtd\u0131\u015f\u0131 kaynakl\u0131 a\u015f\u0131r\u0131 cihat\u00e7\u0131 gruplar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 da te\u015fvik etti. Bo\u015fluktan yararlanan El Kaide ve Irak \u0130slam Devleti devrime s\u0131zd\u0131 ve d\u00fcnya \u00e7ap\u0131ndaki destek\u00e7ilerini yeni bi\u00e7imleriyle kendilerine kat\u0131lmalar\u0131 i\u00e7in bir araya getirdi. Bu gruplar \u00fcst\u00fcn mali ve \u00f6rg\u00fctsel kapasitelerden yararlanarak Suriye’nin do\u011fusunda g\u00fcvenli s\u0131\u011f\u0131naklar kurdu ve ana ak\u0131m muhalefeti kovalad\u0131. Sonralar\u0131 ise Bat\u0131 Irak’\u0131 i\u015fgal edip 2014’te halifelik ilan etti. Cihat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n Suriye sahnesindeki y\u00fckseli\u015fi, Suriye devriminin \u00f6zg\u00fcrl\u00fck anlat\u0131m\u0131n\u0131 \u00e7arp\u0131tt\u0131 ve s\u00f6ylemini onar\u0131lamaz bir \u015fekilde de\u011fi\u015ftirdi.<\/p>\n

Ancak kaos, cihat\u00e7\u0131lara da fayda sa\u011flamad\u0131. Ayn\u0131 zamanda T\u00fcrkiye’de zay\u0131flam\u0131\u015f olan K\u00fcrdistan \u0130\u015f\u00e7i Partisi’ni (PKK) Suriye’de yeniden canlanmaya te\u015fvik etti. Rejimin r\u0131zas\u0131yla, PKK’n\u0131n Suriye’deki kolu Demokratik Birlik Partisi (PYD) Kuzeydo\u011fu Suriye’nin kontrol\u00fcn\u00fc ele ge\u00e7irdi ve siyasi ortam\u0131 daha da karma\u015f\u0131k h\u00e2le getiren ba\u015fka bir y\u00f6netim kurdu. PYD\u2019nin g\u00fcney s\u0131n\u0131rlar\u0131ndaki h\u0131zl\u0131 toprak kazan\u0131m\u0131 T\u00fcrkiye\u2019de dalga etkisi yaratarak PKK ile bar\u0131\u015f s\u00fcrecini etkin bir \u015fekilde sona erdirdi ve nihayetinde T\u00fcrk ordusunu \u00e7at\u0131\u015fmaya m\u00fcdahale etmeye sevk etti.<\/p>\n

Uluslararas\u0131 Ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar<\/strong><\/p>\n

Irak fiyaskosunun ard\u0131ndan Orta Do\u011fu’dan \u00e7ekilme, Amerika Birle\u015fik Devletleri’nin (ABD) siyasi s\u00f6yleminin \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131 h\u00e2line geldi. Bat\u0131, Libya’n\u0131n aksine Suriye’de pasif bir rol \u00fcstlendi. Bir g\u00fcvenlik bo\u015flu\u011fuyla u\u011fra\u015fmaktan korkan ABD\u2019nin ilk stratejisi, \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 \u00fclke s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde s\u0131n\u0131rlamak ve \u015eam\u2019da h\u0131zl\u0131 ve dramatik bir rejim d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc \u00f6nlemekten ibaretti. Washington, Paris, Londra ve Berlin devrime siyasi desteklerini dile getirdiler ve Esad’\u0131n ayr\u0131lmas\u0131n\u0131 bir\u00e7ok kez talep ettiler ancak hi\u00e7bir zaman do\u011frudan g\u00f6revden al\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131lar. Bat\u0131 deste\u011fi, \u00e7o\u011funlukla muhalefete s\u0131n\u0131rl\u0131 bir mali yard\u0131mdan ve \u015eam’\u0131 a\u015f\u0131r\u0131 g\u00fc\u00e7 kullanmaktan cayd\u0131rmak umuduyla \u201ck\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7izgiler\u201d \u00e7ekmekten ibaretti.<\/p>\n

Esad’\u0131n 2013 y\u0131l\u0131nda Do\u011fu Guta’da kimyasal silah kullanmas\u0131na Obama’n\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131k vermemesi bu stratejinin ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi. Suriye konusunda iddial\u0131 bir duru\u015fun olmay\u0131\u015f\u0131, \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n geli\u015fmesi \u00fczerinde muazzam sonu\u00e7lar do\u011furdu. Obama’n\u0131n eylemsizli\u011fi, kimyasal silahlar kar\u015f\u0131s\u0131nda bile hi\u00e7bir k\u00fcresel g\u00fcc\u00fcn Esad’a m\u00fcdahale etmeyece\u011fine dair g\u00fc\u00e7l\u00fc bir i\u015faret olarak alg\u0131land\u0131. Sonu\u00e7 olarak Esad ve m\u00fcttefikleri daha da k\u00fcstahla\u015ft\u0131 ve a\u015f\u0131r\u0131l\u0131k yanl\u0131lar\u0131, otoritelerini geni\u015fletmek ve savunmak i\u00e7in halk\u0131n ma\u011fduriyetini kulland\u0131.<\/p>\n

Irak \u015eam \u0130slam Devleti\u2019nin (I\u015e\u0130D) yeni kurulan halifeli\u011fi, ABD’nin Irak’taki \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 tehdit etti ve \u00f6rg\u00fct Avrupa ba\u015fkentlerine ve Amerikan topraklar\u0131na \u00f6l\u00fcmc\u00fcl sald\u0131r\u0131lar ger\u00e7ekle\u015ftirdi. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k olarak Washington, bu grupla m\u00fccadele etmek i\u00e7in uluslararas\u0131 bir koalisyon kurup, \u00f6nceki politikas\u0131ndan farkl\u0131 bir yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n oldu\u011fu i\u015faretini verdi ve yaln\u0131zca I\u015e\u0130D’in ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131na odakland\u0131. \u00d6nceliklerin bu \u015fekilde yeniden ayarlanmas\u0131, ABD’nin I\u015e\u0130D ile m\u00fccadeleye kat\u0131l\u0131m\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u0130ran’\u0131n b\u00f6lgesel rol\u00fcne daha fazla tolerans g\u00f6stermesine neden oldu. Ayr\u0131ca, ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fc kovalamak i\u00e7in koalisyonla ortak olmaya g\u00f6n\u00fcll\u00fc olan PYD’nin \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde g\u00fc\u00e7lenmesi de sa\u011flanm\u0131\u015f oldu.<\/p>\n

Obama y\u00f6netimi alt\u0131nda ABD’nin politika de\u011fi\u015fikli\u011fi, \u0130ran n\u00fckleer anla\u015fmas\u0131 olan Kapsaml\u0131 Ortak Eylem Plan\u0131’n\u0131n (KOEP) imzalanmas\u0131yla birle\u015fti\u011finde, geleneksel m\u00fcttefikleri taraf\u0131ndan ihanete u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hisseden ve b\u00f6lgesel siyasi ve g\u00fcvenlik d\u00fczenini \u015fekillendirmede daha belirleyici bir \u0130ran rol\u00fc riski alt\u0131nda olan Arap K\u00f6rfezi monar\u015filerini k\u0131zd\u0131rd\u0131. Benzer \u015fekilde, ABD’nin PYD’ye verdi\u011fi destek de T\u00fcrkiye’yi uzakla\u015ft\u0131rd\u0131 ve Washington’un g\u00fcvenlik kayg\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 duyars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 telafi etmek i\u00e7in Ankara’y\u0131 Rusya ile bir g\u00fcvenlik anla\u015fmas\u0131 aray\u0131\u015f\u0131na y\u00f6neltti. ABD politikas\u0131ndaki uyum eksikli\u011fi\/tutars\u0131zl\u0131\u011f\u0131, geleneksel ittifaklar\u0131 bozdu ve b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7ler taraf\u0131ndan y\u00f6netilen ve yerel g\u00fc\u00e7ler taraf\u0131ndan k\u00f6r\u00fcklenen bir vek\u00e2let sava\u015f\u0131n\u0131n yolunu a\u00e7t\u0131.<\/p>\n

B\u00f6lgesel \u00c7eki\u015fmeler ve Rekabet<\/strong><\/p>\n

Suriye’nin artan istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131na tepki olarak, b\u00f6lgesel akt\u00f6rler \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n siyasi ve g\u00fcvenlik neticelerinden do\u011frudan endi\u015fe ediyorlard\u0131. Devam eden olaylardan do\u011frudan etkilenen \u0130ran, T\u00fcrkiye ve Arap K\u00f6rfezi \u00fclkeleri, yokluklar\u0131n\u0131n jeopolitik sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemeyecek kadar maliyetli h\u00e2le gelmesiyle sava\u015ftaki ayak izlerini art\u0131rmak zorunda hissettiler. Devrimci g\u00fc\u00e7lerin destek\u00e7ileri olarak T\u00fcrkiye ve Katar i\u00e7in Suriye ayaklanmas\u0131, Arap ayaklanmalar\u0131 sonras\u0131 pop\u00fclist yeni bir d\u00fczen yaratma ve y\u00f6netme f\u0131rsat\u0131n\u0131 temsil ediyordu. Suudi Arabistan liderli\u011findeki petrol zengini Arap monar\u015filerine gelince, \u00e7at\u0131\u015fmaya m\u00fcdahaleleri Suriye’nin \u0130ran \u201ckoridorunun\u201d bir par\u00e7as\u0131 h\u00e2line gelmesini engellemek ve \u0130ran’\u0131n Akdeniz b\u00f6lgesine yay\u0131lan g\u00fc\u00e7 projeksiyonunu devirmek \u00fczerine kuruluydu. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k Tahran, Suriye ayaklanmas\u0131n\u0131 b\u00f6lgesel varl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in do\u011frudan bir tehdit olarak de\u011ferlendirdi ve muhalefeti ABD ve di\u011fer Bat\u0131l\u0131 g\u00fc\u00e7lerin ajanlar\u0131 ve b\u00f6lgesel rakiplerinin ma\u015falar\u0131 olarak tan\u0131mlad\u0131.<\/p>\n

Nitekim daha evvel ad\u0131 ge\u00e7en t\u00fcm b\u00f6lgesel akt\u00f6rler \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n sonucunu \u015fu veya bu bi\u00e7imde \u015fekillendirmi\u015ftir. Bu akt\u00f6rlerin b\u00f6ylesi bir rol oynayabilme yetenekleri, Suriye’nin \u00e7eki\u015fmelerle dolu kutupla\u015fm\u0131\u015f bir b\u00f6lgedeki stratejik de\u011feri ve jeopolitik kavram\u0131 ile k\u0131smen a\u00e7\u0131klanabilir. Bununla birlikte, karma\u015f\u0131k Suriye demografisi ve dindar- \u201claik\u201d, S\u00fcnni -Alevi ve Arap- K\u00fcrt gibi etnik ve dinsel kimlikler aras\u0131nda sosyal \u00e7atlaklar olmasayd\u0131 b\u00f6yle bir etki m\u00fcmk\u00fcn olmazd\u0131. Bu b\u00f6l\u00fcnmeler genellikle, var olan ve yeni ortaya \u00e7\u0131kan b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7ler taraf\u0131ndan ustaca manip\u00fcle edildi.<\/p>\n

Suriye \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 iki ana kampla ba\u015flad\u0131: Muhalefeti destekleyen T\u00fcrkiye, Suudi Arabistan ve Katar ile rejimi destekleyen \u0130ran ve onun Irak ile L\u00fcbnan’daki yerel m\u00fcttefikleri. Askeri operasyonlar yo\u011funla\u015ft\u0131k\u00e7a, bu durum yabanc\u0131 akt\u00f6rler aras\u0131nda yeni ittifaklar ve uyumlar yaratan, onlar\u0131n m\u00fcdahalelerinin ve hedeflerinin niteli\u011fini de\u011fi\u015ftiren yeni dinamikler ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. En \u00f6nemli olay, 3 Temmuz 2013’teki M\u0131s\u0131r darbesiydi. Suriye ile do\u011frudan ilgili olmasa da bu olay Orta Do\u011fu’da Suudi ve Birle\u015fik Arap Emirlikleri liderli\u011findeki bir kar\u015f\u0131 devrimin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131n sinyallerini verdi. Arap K\u00f6rfezi monar\u015fileri Suriye \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 \u0130ran’a kar\u015f\u0131 koymak i\u00e7in kulland\u0131lar ancak b\u00f6lgeyi de\u011fi\u015ftirmeyi vaat eden demokratikle\u015fme dalgas\u0131na kar\u015f\u0131 da \u00e7ok temkinli davrand\u0131lar. Bu korkular, T\u00fcrkiye ve Katar’\u0131n devrimci hareketlerle daha uyumlu g\u00f6r\u00fcnmesiyle artt\u0131 ve bu da Riyad’\u0131n Arap S\u00fcnni devletlerinin liderli\u011fini tehdit etti. Suudi Arabistan ve Birle\u015fik Arap Emirlikleri, Suriye’de olas\u0131 bir muhalefet zaferini \u00f6ng\u00f6rd\u00fc ve desteklerini muhalefeti kutupla\u015ft\u0131ran ve Esad’a kar\u015f\u0131 birle\u015fik duru\u015fu zay\u0131flatan uygun gruplara y\u00f6nlendirdi.<\/p>\n

Esad’\u0131n Sad\u0131k M\u00fcttefikleri<\/strong><\/p>\n

Esad, muhalefetin \u00fcstesinden gelmek i\u00e7in \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131ndan itibaren d\u0131\u015f yard\u0131ma g\u00fcvenme konusunda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir arzu sergiledi. Rejim, sahadaki kay\u0131plar\u0131n\u0131 telafi etmek i\u00e7in d\u0131\u015far\u0131dan askeri ve istihbari yard\u0131m ald\u0131 ve sonunda yabanc\u0131 birliklerin kendi kuvvetleriyle birlikte sava\u015fmas\u0131na izin verdi. Raporlar, Esad’\u0131n 2011’in ba\u015flar\u0131nda, rejime mali yard\u0131m sa\u011flamak ve esas olarak rejim g\u00fc\u00e7lerini protestolar\u0131 kontrol alt\u0131na alma konusunda e\u011fitmek i\u00e7in dan\u0131\u015fmanl\u0131k rol\u00fcnde \u0130ran’dan teknik yard\u0131m talep etti\u011fini \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n

\u0130ran’\u0131n Be\u015far Esad’\u0131 iktidarda tutma \u00e7abalar\u0131, 2013 y\u0131l\u0131nda Suriye muhalefetinin \u00fclkenin kuzey ve orta b\u00f6lgelerindeki h\u0131zl\u0131 ilerlemesinden sonra \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde artt\u0131. Muhalefetin zaferini \u00f6nlemek i\u00e7in \u0130ran Devrim Muhaf\u0131zlar\u0131 Ordusu’nun (IRGC) y\u00fczlerce uzman\u0131 ve ekipman\u0131 Suriye’ye konu\u015fland\u0131r\u0131ld\u0131. \u0130ran, L\u00fcbnanl\u0131; Irakl\u0131, Afganistanl\u0131 ve Pakistanl\u0131 militanlar\u0131 Suriye’ye ta\u015f\u0131d\u0131 ve rejime sad\u0131k Suriyeli gruplar\u0131n olu\u015fumunu te\u015fvik etti. Trump\u2019\u0131n se\u00e7ilmesi ve ABD\u2019nin Tahran\u2019a y\u00f6nelik politikas\u0131n\u0131n yeni h\u00e2li de \u0130ran\u2019\u0131n Esad\u2019\u0131 destekleme yetene\u011fine katk\u0131 sundu. Mali a\u00e7\u0131dan yeni yapt\u0131r\u0131mlar \u0130ran Devrim Muhaf\u0131zlar\u0131 Ordusu’nun Suriye’deki askeri harcamalar\u0131 s\u00fcrd\u00fcrme kapasitesini engelledi ve Kas\u0131m S\u00fcleymani suikast\u0131 da \u0130ran destekli milisleri \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde sarst\u0131. Bununla birlikte Tahran, t\u00fcm zorluklara ra\u011fmen rejime sad\u0131k kald\u0131 ve deste\u011fini s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc ki bu destek olmasayd\u0131 Esad \u015fimdiye kadar hayatta kalamazd\u0131.<\/p>\n

Bu destek seviyesi, Rusya’n\u0131n havac\u0131l\u0131k ve askeri uzmanlar\u0131n\u0131n Suriye ordusu ve \u0130ran destekli milisler aras\u0131ndaki kay\u0131plar\u0131 telafi etmek i\u00e7in devreye girdi\u011fi Eyl\u00fcl 2015’te artt\u0131 ve bu da onlar\u0131n dayanmalar\u0131na ve sonunda muhalefetin askeri kazan\u0131mlar\u0131n\u0131 tersine \u00e7evirmelerine olanak tan\u0131d\u0131. Rusya\u2019n\u0131n Esad\u2019a verdi\u011fi ilk diplomatik destek, NATO’nun Libya’daki “ihanet” alg\u0131s\u0131ndan sonra, uluslararas\u0131 stat\u00fcs\u00fcn\u00fc koruma ihtiyac\u0131ndan kaynaklan\u0131yordu. Daha \u00f6nce Esad’\u0131n d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc \u00f6nlemekle u\u011fra\u015fan Putin, \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 Rusya’n\u0131n Orta Do\u011fu’daki rol\u00fcn\u00fc g\u00fc\u00e7lendirmek i\u00e7in bir f\u0131rsat olarak g\u00f6rd\u00fc ve 2015’ten itibaren Suriye rejimine olan deste\u011fini art\u0131rd\u0131.<\/p>\n

Rusya’n\u0131n m\u00fcdahalesi Suriye \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131nda bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 te\u015fkil etmi\u015f ve teorik olarak rejimin de\u011fi\u015fimine yabanc\u0131lar\u0131n d\u00e2hil olma olas\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 sona erdirmi\u015ftir. Moskova’n\u0131n Esad’a olan ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 onu rakiplerine kar\u015f\u0131 daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir konuma getirmi\u015ftir. Suriye rejiminin \u015fu anki hedefi, otoritesini ulusal olarak yeniden peki\u015ftirmek ve uluslararas\u0131 alanda Esad’\u0131n itibar\u0131n\u0131n iade edilmesini sa\u011flamakt\u0131r. Moskova \u015f\u00fcphesiz, Esad\u2019\u0131n \u00e7abalar\u0131n\u0131 yayg\u0131nla\u015ft\u0131rmada \u015fimdiye kadar \u00f6nemli bir rol oynad\u0131.<\/p>\n

Diplomasi ve askeri g\u00fcc\u00fcn bir kar\u0131\u015f\u0131m\u0131n\u0131 kullanan Rusya, kendisini ABD’nin geri \u00e7ekilmesi ve tepkisizli\u011finin g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte daha g\u00fcvenilir bir ikamesi olarak g\u00f6sterdi. Washington’un jeopolitik ve g\u00fcvenlik hedeflerine olan ilgisizli\u011finden rahats\u0131z olan ABD’nin Orta Do\u011fu’daki geleneksel m\u00fcttefikleri, Suriye’deki endi\u015felerini gidermek i\u00e7in y\u00f6nlerini Moskova’ya \u00e7evirdi. Rus liderli\u011fi bu hedefe ula\u015fmak i\u00e7in Suriye sorunundaki y\u00fck payla\u015f\u0131m\u0131 ve Rusya’n\u0131n b\u00f6lgedeki yeni rol\u00fcn\u00fcn tan\u0131nmas\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda baz\u0131 b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7lerin Suriye’deki taleplerini kar\u015f\u0131lamaya a\u00e7\u0131k g\u00f6r\u00fcnmektedir. Moskova\u2019n\u0131n ba\u015fkalar\u0131n\u0131 Suriye\u2019nin siyasi ve g\u00fcvenli\u011fine y\u00f6nelik yeni d\u00fczenine d\u00e2hil etme politikas\u0131, b\u00f6lge ba\u015fkentlerinin Esad\u2019a dair yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131 yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irmelerine de yol a\u00e7\u0131yor. Gelinen noktada Rusya her zamankinden daha fazla Suriye’de m\u00fczakere edilecek g\u00fc\u00e7 gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n

Etkisi Zay\u0131flam\u0131\u015f Diplomasi<\/strong><\/p>\n

\u00c7at\u0131\u015fman\u0131n sivillerin hayat\u0131 ve b\u00f6lge g\u00fcvenli\u011fi \u00fczerindeki etkisi fark edilince, devrimin patlak vermesinden sadece birka\u00e7 hafta sonra Arap Birli\u011fi ve BM’nin m\u00fcdahalesi s\u00f6z konusu oldu. BM G\u00fcvenlik Konseyi, 2011 y\u0131l\u0131ndan bu yana ate\u015fkesleri uygulamak, siyasi m\u00fczakereler i\u00e7in bir \u00e7er\u00e7eve belirlemek, \u015fiddet eylemlerini k\u0131namak ve s\u0131n\u0131r \u00f6tesi insani yard\u0131ma izin vermek i\u00e7in 42 karar \u00e7\u0131kard\u0131. Rusya ve \u00c7in 16 konsey karar\u0131n\u0131 veto etti ve Esad’\u0131 su\u00e7lar\u0131ndan sorumlu tutmaya y\u00f6nelik t\u00fcm giri\u015fimleri engelledi. Kabul edilen 26 kararda, BM kurulu\u015flar\u0131na sadece muhalefetin kontrol\u00fcndeki s\u0131n\u0131r kap\u0131lar\u0131ndan yard\u0131m ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in ge\u00e7ici istisnalar\u0131n verilmesi sa\u011fland\u0131.<\/p>\n

2011’den bu yana, Suriye’deki arabuluculuk Cenevre’deki BM destekli g\u00f6r\u00fc\u015fmeler ile Rusya, T\u00fcrkiye ve \u0130ran’\u0131n sponsorlu\u011fundaki Astana S\u00fcreci olmak \u00fczere iki ana giri\u015fim taraf\u0131ndan \u015fekillendirildi. Cenevre ve Astana’da tekrarlanan toplant\u0131larda bar\u0131\u015f s\u00fcreci \u015feklen g\u00fcndemde tutulurken, siyasi \u00e7\u00f6z\u00fcm i\u00e7in \u00f6nemli bir ilerleme kaydedilmedi. Kofi Annan, Lakhdar Ibrahimi, Staffan de Mistura ve Geir Otto Pedersen gibi tecr\u00fcbeli diplomatlar, \u015eam’\u0131 ve Suriye muhalefetini \u00e7at\u0131\u015fmaya son vermeye ikna etmek i\u00e7in art arda g\u00f6revler \u00fcstlendiler. Ancak buradaki tart\u0131\u015fmalarda, temel konularla ciddi bir \u015fekilde ilgilenmek yerine, formaliteler ve politik tav\u0131rlarla me\u015fgul olundu.<\/p>\n

Muhalefet daha makul oldu\u011funu kan\u0131tlasa da Esad, bedeli ne olursa olsun g\u00fc\u00e7 kullanma konusundaki kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve tak\u0131nt\u0131s\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. Nitekim Suriye rejimi, bu t\u00fcr m\u00fczakereleri Suriye muhalefetinin tan\u0131nmas\u0131 olarak alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 sona erdirmek ad\u0131na ciddi ve g\u00fcvenilir bir m\u00fczakereye giri\u015fme konusunda b\u00fcy\u00fck bir isteksizlik g\u00f6stermi\u015ftir. Dahas\u0131, \u015eam hi\u00e7bir zaman m\u00fczakerenin bir ge\u00e7i\u015f h\u00fck\u00fcmeti kurmak olan birincil hedefini uygulamam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Esad, iktidar\u0131n\u0131n baki olmas\u0131n\u0131n Suriye devletinin tart\u0131\u015fmas\u0131z ve b\u00f6l\u00fcnmemi\u015f kontrol\u00fcn\u00fc s\u00fcrd\u00fcrmeye ba\u011fl\u0131 oldu\u011funa inanmaktad\u0131r. Esad, b\u00f6ylesi bir kontrol\u00fcn uluslararas\u0131 toplumu al\u00e7ak politika, g\u00fcvenlik d\u00fczenlemeleri ve ekonomik konularda onunla etkile\u015fime girmeye zorlayaca\u011f\u0131na ve sonu\u00e7 itibar\u0131yla bunun uluslararas\u0131 arenada itibar\u0131n\u0131n iade edilmesini sa\u011flayaca\u011f\u0131na inan\u0131yor. Rejim, herhangi bir siyasi \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc me\u015fruiyetine ve nihayetinde do\u011frudan varl\u0131\u011f\u0131na y\u00f6nelik bir tehdit olarak alg\u0131lamaktad\u0131r.<\/p>\n

Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, ABD ve AB \u00fclkeleri kararl\u0131 m\u00fcdahale eksikli\u011fini rejime yapt\u0131r\u0131m uygulayarak telafi ettiler. Mevcut yapt\u0131r\u0131mlar, Suriyeli yetkililerle \u00e7al\u0131\u015fan bireylere, teknokratlara ve i\u015f a\u011flar\u0131na odaklanmaktad\u0131r. Yapt\u0131r\u0131mlarla rejimde davran\u0131\u015f de\u011fi\u015fikli\u011fi ba\u015flatmak ama\u00e7lanmaktad\u0131r. \u00d6te yandan, rejimin ekonomiyi kontrol etme kapasitesi son derece sa\u011flam kal\u0131rken yapt\u0131r\u0131mlar daha fazla sivili yoksulluk s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n alt\u0131na itmi\u015ftir.<\/p>\n

H\u0131zl\u0131 \u00c7\u00f6z\u00fcm Yok<\/strong><\/p>\n

Suriye halk\u0131n\u0131n Esad rejiminin bask\u0131s\u0131na kar\u015f\u0131, temsili ve se\u00e7ilmi\u015f bir h\u00fck\u00fcmet talep etmek i\u00e7in sokaklara d\u00f6k\u00fclmesinin \u00fczerinden on y\u0131l ge\u00e7ti. Suriye \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131ndan do\u011fan uzun vadeli siyaset, g\u00fcvenlik ve ekonomi alanlar\u0131nda g\u00f6r\u00fclen krizin nedenleri aras\u0131nda; benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f rejim \u015fiddeti, beceriksiz ve \u00f6rg\u00fctlenmemi\u015f bir muhalefet, a\u015f\u0131r\u0131l\u0131k yanl\u0131lar\u0131n\u0131n y\u00fckseli\u015fi, uluslararas\u0131 toplumun m\u00fcdahale edememesi ve b\u00f6lgesel \u00e7eki\u015fmeler yatmaktad\u0131r.<\/p>\n

Esad’a g\u00fcvenilir bir alternatif olu\u015fturma aray\u0131\u015f\u0131, g\u00fcvenlik tehditleri nedeniyle bir dizi ge\u00e7ici ve \u00e7eli\u015fkili d\u00fczenlemeye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. \u00c7at\u0131\u015fmalar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmesine y\u00f6nelik siyasi \u00e7er\u00e7eve, m\u00fcltecilerin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc, ter\u00f6r \u00f6rg\u00fctlerine kar\u015f\u0131 m\u00fccadele ve yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 \u015fart ko\u015fan teknik g\u00f6r\u00fc\u015fmelere indirgenmi\u015ftir.<\/p>\n

Suriye halk\u0131n\u0131n \u00f6ncelikli endi\u015feleri de de\u011fi\u015fmi\u015ftir. Mevcut ihtiya\u00e7lar\u0131; normalle\u015fmeyi yeniden tesis etmek, ge\u00e7im kaynaklar\u0131n\u0131 geri kazanmak ve kan d\u00f6k\u00fclmesini durdurmakt\u0131r ancak ne pahas\u0131na olursa olsun de\u011fil. \u0130stikrars\u0131z uluslararas\u0131 destek y\u00fcz\u00fcnden anlaml\u0131 siyasi de\u011fi\u015fim ertelenebilir, ancak Suriye devrimini motive eden nedenler h\u00e2l\u00e2 ayakta ve belki daha da a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131. S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir, bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l bir \u00e7\u00f6z\u00fcm olu\u015fturman\u0131n tek garantisi, nihayetinde her ikisi de Esad’\u0131n ayr\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektiren adil bir ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemine ve makul bir y\u00f6netime ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Bu arada Suriye halk\u0131, \u015fu anki ac\u0131lar\u0131n\u0131 ve ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 gidermek i\u00e7in ivedi ve ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir m\u00fcdahaleyi hak ediyor. \u00c7at\u0131\u015fmalarda son zamanlarda ya\u015fanan d\u00fc\u015f\u00fc\u015f, T\u00fcrkiye ve \u0130ran’\u0131n yan\u0131 s\u0131ra hem ABD hem de Rusya’y\u0131 da i\u00e7eren ve desteklenen s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir ate\u015fkese d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmelidir. B\u00f6yle bir anla\u015fmay\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmek i\u00e7in, fiili yetki devri, yerel topluluklar\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flarken yabanc\u0131 akt\u00f6rlerin Suriye’deki \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 koruyan ger\u00e7ek\u00e7i bir adem-i merkeziyet\u00e7i y\u00f6netim yap\u0131s\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmelidir.<\/p>\n

Son olarak, rejim kontrol\u00fcndeki b\u00f6lgelerde ya\u015fayan Suriye halk\u0131n\u0131n korkun\u00e7 ekonomik durumu, ac\u0131lar\u0131n\u0131 hafifletmek i\u00e7in toplu bir uluslararas\u0131 tepkiyi gerekli k\u0131l\u0131yor. Ancak ABD ve AB, yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 kald\u0131rarak Esad’a yeni ya\u015fam deste\u011fi sunmak yerine, BM’yi Suriye’de daha kal\u0131c\u0131 bir rol \u00fcstlenmeye zorlamal\u0131. BM yard\u0131m\u0131, rejimin sava\u015f makinesi taraf\u0131ndan evlerinden \u00e7\u0131kmaya zorlanan kad\u0131nlar, \u00e7ocuklar ve \u00fclke i\u00e7inde yerinden edilmi\u015f milyonlarca ki\u015fi d\u00e2hil olmak \u00fczere yaln\u0131zca en savunmas\u0131z bireylere fayda sa\u011flamal\u0131d\u0131r. Suriye batakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n h\u0131zl\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc yok ancak Esad\u2019\u0131n bu zafiyeti kendisini rehabilite etmek i\u00e7in kullanmas\u0131na m\u00fcsaade edilmemelidir.<\/p>\n<\/div>

<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bin Ali’nin Tunus’ta ve M\u00fcbarek’in M\u0131s\u0131r’da birdenbire ve dramatik bir \u015fekilde tahttan indirilmelerinin ard\u0131ndan, daha gen\u00e7 ve s\u00f6zde daha pop\u00fcler olan Be\u015far Esad, kendisinin benzer bir kaderi payla\u015fma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131na alenen kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131<\/p>\n","protected":false},"author":61,"featured_media":27524,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mo_disable_npp":"","ngg_post_thumbnail":0},"categories":[364],"tags":[],"asf_pub_issue":[],"asf_pub_region":[10321,17580],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27569"}],"collection":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/61"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=27569"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27569\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":27614,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27569\/revisions\/27614"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/27524"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=27569"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=27569"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=27569"},{"taxonomy":"asf_pub_issue","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_issue?post=27569"},{"taxonomy":"asf_pub_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_region?post=27569"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}