![\"\"](\"https:\/\/research.sharqforum.org\/wp-content\/uploads\/2018\/02\/Tamer-150x150.jpg\" "\\"\\"")
Tamer Badawi<\/a> <\/i> 11 Ekim 2021<\/span><\/h6><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>PDF \u0130ndir<\/span><\/a><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>Rapor<\/a> \/ BAE<\/a> \/ B\u00d6LGESEL D\u00dcZEN<\/a>, B\u00f6lgesel Politika<\/a><\/h6><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>(Bu metin \u0130ngilizce orijinal versiyonundan terc\u00fcme edilmi\u015ftir.)<\/em><\/strong><\/p>\n\u00d6zet<\/strong><\/p>\nT\u00fcrkiye, Birle\u015fik Arap Emirlikleri (BAE) ve K\u00f6rfez \u00fclkeleri 2003 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen ABD i\u015fgalinden bu yana Irak\u2019ta i\u015f birli\u011fi ve rekabet halindeler. Birle\u015fik Devletler (ABD), yeni bir siyasal d\u00fczen ve ekonomik yap\u0131 in\u015fa etmek i\u00e7in b\u00f6lgesel m\u00fcttefiklerine ba\u015fvurdu. Sava\u015f \u00f6ncesi siyasi ve ekonomik ba\u011flant\u0131lar T\u00fcrkiye ve BAE\u2019nin \u00fclkede, \u00f6zellikle de Irak K\u00fcrdistan B\u00f6lgesi\u2019nde (IKB) n\u00fcfuz elde etmesine yard\u0131mc\u0131 oldu. Irak\u2019taki yerel akt\u00f6rler \u00e7o\u011fu zaman ba\u015fta \u0130ran olmak \u00fczere di\u011fer \u00fclkeleri dengelemek i\u00e7in bu akt\u00f6rlerin her biriyle ili\u015fki kurma aray\u0131\u015f\u0131na girdi. T\u00fcrkiye ve BAE\u2019nin \u00e7at\u0131\u015fan b\u00f6lgesel ajandalar\u0131, zamanla, \u00f6zellikle de 2017 K\u00f6rfez krizinden sonra, Irak\u2019ta yay\u0131lma etkileri yaratarak \u00fclkedeki baz\u0131 ba\u015fl\u0131klar \u00fczerindeki i\u015f birli\u011fi olanaklar\u0131n\u0131 zedeledi.<\/p>\n
Bu makale Irak\u2019ta n\u00fcfuz aray\u0131\u015f\u0131nda olan di\u011fer \u00fclkelere k\u0131yasla Irak\u2019taki T\u00fcrkiye-BAE ili\u015fkilerinin siyasi m\u00fcdahalelerine ilaveten bir anlamda kal\u0131c\u0131l\u0131k sa\u011flayan (ve tam tersi) uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc i\u015f-odakl\u0131 bir yakla\u015f\u0131ma dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunuyor. T\u00fcrkiye ile BAE\u2019nin Irak\u2019taki ili\u015fkilerinin alt\u0131nda yatan dinamikler daha yo\u011fun ve geni\u015f \u00e7apl\u0131 parlama noktalar\u0131 olan T\u00fcrkiye veya K\u00f6rfez \u00fclkelerinin \u0130ran ile ili\u015fkilerine g\u00f6re daha kapal\u0131 ve yabanc\u0131 g\u00f6zlemciler i\u00e7in daha az g\u00f6r\u00fcn\u00fcr bir \u00f6zelli\u011fe sahip.<\/p>\n
Giri\u015f<\/strong><\/p>\nABD\u2019nin 2003 y\u0131l\u0131nda Irak\u2019\u0131 i\u015fgalinden bu yana T\u00fcrkiye ile Birle\u015fik Arap Emirlikleri (BAE)[i]<\/sup><\/a> Irak\u2019ta bir rekabet halinde olup \u00fclkenin de siyasetini etkiliyorlar. Suudi Arabistan ve \u00dcrd\u00fcn\u2019le birlikte bu iki \u00fclke Washington\u2019\u0131n i\u015fgal sonras\u0131 Irak\u2019\u0131n yeniden in\u015fas\u0131 ve siyasal d\u00fczeninin kurulmas\u0131 konusunda yard\u0131mlar\u0131 i\u00e7in de\u011fi\u015fen kapasitelerde i\u015f birli\u011fi yapt\u0131\u011f\u0131 Amerikan m\u00fcttefikleridir. Fakat 2017 y\u0131l\u0131ndaki K\u00f6rfez krizi Irak\u2019taki i\u015f birli\u011fi olanaklar\u0131n\u0131 olumsuz etkiledi. Ayn\u0131 zamanda ABD de zaman zaman Irak\u2019\u0131n kom\u015fular\u0131n\u0131n \u00fclkeye n\u00fcfuz etmede yo\u011funla\u015fan rekabetlerini s\u0131n\u0131rlad\u0131.<\/p>\nYirmi y\u0131ld\u0131r T\u00fcrkiye\u2019nin Irak ile ilgili iki \u00f6nemli kayg\u0131s\u0131 var: Birincisi, T\u00fcrkiye; ABD ve AB \u00fclkeleri taraf\u0131ndan ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc olarak kabul edilen bir silahl\u0131 \u00f6rg\u00fct olan K\u00fcrdistan \u0130\u015f\u00e7i Partisi (PKK) ile m\u00fccadele, ikincisi ise i\u015f f\u0131rsatlar\u0131n\u0131 geni\u015fletme. T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan Irak K\u00fcrdistan B\u00f6lgesi (IKB) ve Ninova vilayetinin co\u011frafi yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ile etnik ve mezhepsel yap\u0131s\u0131 bu iki b\u00f6lgeyi T\u00fcrkiye\u2019nin n\u00fcfuzunu icra etmek i\u00e7in bir ba\u015flama noktas\u0131 yapt\u0131. B\u00fcy\u00fck bir S\u00fcnni Arap az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n ve daha az \u00f6nemli say\u0131da T\u00fcrkmen n\u00fcfusun olmas\u0131, T\u00fcrkiye\u2019nin Irak\u2019\u0131n kuzeyinde n\u00fcfuzunu yerle\u015ftirmesi i\u00e7in zorunluluklar ve baz\u0131 gerek\u00e7eler do\u011furdu.<\/p>\n
BAE ve Suudi Arabistan a\u00e7\u0131s\u0131ndan ise Irak\u2019\u0131n g\u00fcney ve bat\u0131 vilayetlerindeki (mesela Basra, M\u00fcsenna, Zikar ve Anbar vilayetleri) s\u0131n\u0131r a\u015f\u0131r\u0131 kabile ba\u011flar\u0131, buralar\u0131n n\u00fcfuz tesis etmeye elveri\u015fli alanlar olmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131. Abu Dabi ve Riyad i\u00e7in \u0130ran\u2019\u0131n n\u00fcfuzuna kar\u015f\u0131 koymak kilit bir hedef olageldi. Ancak iki \u00fclke, bu hedefe ula\u015fma taktik ve politikalar\u0131nda farkl\u0131la\u015f\u0131p zaman zaman birbiriyle de kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya geldi. \u0130slam Devleti \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn (I\u015e\u0130D) yenilmesiyle, \u00f6zellikle de 2017\u2019de iki \u00fclke politikalar\u0131n\u0131 eskisinden daha uyumlu hale getirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
Bu n\u00fcfuz alanlar\u0131 aras\u0131ndaki ince co\u011frafi ve demografik bariyerler nihayetinde T\u00fcrkiye ile BAE\/Suudi Arabistan aras\u0131ndaki rekabeti s\u0131n\u0131rlamayacakt\u0131. Ne demografik ve etnik hatlar ne de jeopolitik gereklilikler uzun vadede bu \u00fclkelerin Irak\u2019taki n\u00fcfuz alanlar\u0131 aras\u0131ndaki muhayyel tamponlar\u0131 ayakta tutabildi. Bu durum a\u015fa\u011f\u0131daki d\u00f6rt sebep \u00fczerinden a\u00e7\u0131klanabilir:<\/p>\n
Birincisi<\/strong>, Irak\u2019\u0131n \u015eii \u00e7o\u011funluklu g\u00fcney kesimlerindeki Suudi Arabistan ve K\u00f6rfez \u00fclkelerine y\u00f6nelik ABD i\u015fgalinden sonra artan d\u00fc\u015fmanl\u0131k IKB\u2019yi yabanc\u0131 akt\u00f6rlerin n\u00fcfuz kurmas\u0131 i\u00e7in g\u00fcvenli bir liman haline getirdi. B\u00f6lgede iktidarda olan Irakl\u0131 K\u00fcrt partileri de \u0130ran ve T\u00fcrkiye\u2019ye kar\u015f\u0131 denge olu\u015fturmak amac\u0131yla K\u00f6rfez \u00fclkelerini politik ve iktisadi varl\u0131klar\u0131n\u0131 geni\u015fletmeye te\u015fvik etmeyi bir zorunluluk olarak g\u00f6rd\u00fc.[ii]<\/sup><\/a> Bu a\u00e7\u0131dan K\u00f6rfez akt\u00f6rleri ile Irakl\u0131 K\u00fcrt siyaset\u00e7iler aras\u0131ndaki sava\u015f \u00f6ncesi ba\u011flar sava\u015f sonras\u0131 ekonomik ve politik temaslar\u0131n artmas\u0131na zemin haz\u0131rlad\u0131.<\/p>\nCo\u011frafi a\u00e7\u0131dansa K\u00f6rfez \u00fclkelerinin \u015eii Arap \u00e7o\u011funluklu vilayetler yerine IKB ve S\u00fcnni Arap \u00e7o\u011funluklu vilayetlerde \u0130ran\u2019a (ve T\u00fcrkiye\u2019ye) kar\u015f\u0131 uzun vadede varl\u0131k g\u00f6stermeyi planlamak daha g\u00fcvenliydi. K\u00f6rfez\u2019in temaslar\u0131 I\u015e\u0130D\u2019in y\u00fckselmesiyle birlikte \u0130ran\u2019\u0131n artan n\u00fcfuzuna kar\u015f\u0131 olan yerinden edilmi\u015f bir\u00e7ok S\u00fcnni a\u015firetin s\u0131\u011f\u0131nd\u0131\u011f\u0131 IKB\u2019de daha da yo\u011funla\u015ft\u0131. Lakin I\u015e\u0130D\u2019in 2017\u2019de yenilmesiyle birlikte Irak\u2019ta S\u00fcnni Arap unsurlarla temas kurmak Abu Dabi ve Riyad\u2019\u0131n Irak politikalar\u0131n\u0131n bir ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olmaya evrildi. \u0130ran\u2019\u0131n n\u00fcfuzu artarken Tahran\u2019a daha \u00e7ok kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan Irakl\u0131 \u015eii siyaset\u00e7i ve se\u00e7menler de K\u00f6rfez \u00fclkeleriyle ba\u011flar\u0131n\u0131 k\u00f6kl\u00fcle\u015ftirmeye ilgi duymaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n
\u0130kincisi<\/strong>, Irak\u2019\u0131n \u015eii \u00e7o\u011funluklu g\u00fcneyinde T\u00fcrk diplomatik ve ticari varl\u0131\u011f\u0131na K\u00f6rfez devletlerininkine k\u0131yasla g\u00f6rece s\u0131cak yakla\u015f\u0131lmas\u0131 Ankara\u2019ya K\u00f6rfez \u00fclkelerine g\u00f6re daha g\u00f6r\u00fcn\u00fcr bir varl\u0131k kazand\u0131rd\u0131. Bunun \u00f6nde gelen \u00f6rneklerinden biri T\u00fcrkiye\u2019nin ABD i\u015fgalinden sonra Basra vilayetine ilgi duymas\u0131 oldu.<\/p>\nS\u00fcnni Arap b\u00f6lgelerinde Irak \u0130slami Partisi (I\u0130P) ile T\u00fcrkiye\u2019deki iktidar partisi Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi (AKP) aras\u0131ndaki g\u00f6reli ideolojik yak\u0131nl\u0131k, Ankara\u2019n\u0131n bu parti \u00fczerinden a\u015firetlerin yo\u011fun oldu\u011fu Anbar vilayetinde de dostlar edinmesine olanak tan\u0131d\u0131.<\/p>\n
\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc<\/strong>, I\u0130P\u2019nin yan\u0131 s\u0131ra T\u00fcrkiye ile Katar aras\u0131nda filizlenen ili\u015fki T\u00fcrkiye\u2019nin Katar\u2019\u0131n Irak\u2019\u0131n bat\u0131s\u0131ndaki Anbar\u2019daki a\u015firet ba\u011flant\u0131lar\u0131yla temas kurmas\u0131na (daha do\u011frusu Irakl\u0131 siyaset\u00e7ilerin bu iki \u00fclkeden birinin di\u011ferleriyle ili\u015fkilerini geli\u015ftirmek i\u00e7in m\u00fcttefik olmas\u0131na) imk\u00e2n sa\u011flad\u0131.<\/p>\nD\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc<\/strong>, Arap S\u00fcnniler T\u00fcrkiye, BAE, ilgili K\u00f6rfez \u00fclkeleri ve \u00dcrd\u00fcn aras\u0131nda her birinin bazen tek tarafl\u0131 bazen de \u00e7ok tarafl\u0131 olarak Arap S\u00fcnni topluluklara siyaseten n\u00fcfuz etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc bir kesi\u015fim noktas\u0131 haline geldi. Irak parlamento se\u00e7imlerinden \u00f6nce durum esasen b\u00f6yleydi.<\/p>\nBu makale T\u00fcrkiye ile BAE\u2019nin Irak\u2019ta nas\u0131l i\u015f birli\u011fi ve \u00e7at\u0131\u015fma i\u00e7ine girdi\u011fine odaklansa da hem Ankara hem de Abu Dabi Irak\u2019ta di\u011fer b\u00f6lgesel akt\u00f6rlerle birlikte hareket etti\u011fi i\u00e7in di\u011fer \u00fclkeleri de ele al\u0131yor. Bu makalenin Irak\u2019ta n\u00fcfuz sa\u011flamak i\u00e7in yar\u0131\u015fan o kadar devlet varken \u00fclkedeki T\u00fcrkiye-BAE ili\u015fkilerinin dinamiklerine odaklanmay\u0131 se\u00e7mesinin iki nedeni var:<\/p>\n
Birincisi<\/strong>, hem AKP\u2019li Cumhurba\u015fkan\u0131 Erdo\u011fan iktidar\u0131ndaki T\u00fcrkiye hem de Muhammed bin Zayid (MbZ) liderli\u011findeki BAE birka\u00e7 on y\u0131lda giderek birbiriyle \u00e7at\u0131\u015fan ajandalar geli\u015ftirdi ama 2017 ortalar\u0131na kadar Irak\u2019ta rekabet ve i\u015f birli\u011fi i\u00e7inde olmay\u0131 ba\u015fard\u0131. ABD ile ittifaklar\u0131, ortak \u00e7\u0131karlar\u0131 ve \u0130ran\u2019a y\u00f6nelik duyduklar\u0131 ortak kayg\u0131lar nedeniyle rekabetlerini s\u0131n\u0131rl\u0131 tutma e\u011filiminde oldular. Yine de 2017 K\u00f6rfez krizinin ard\u0131ndan Katar ve T\u00fcrkiye\u2019nin, art\u0131k BAE ve Suudi Arabistan ile birlikte \u0130ran\u2019\u0131n n\u00fcfuzunu s\u0131n\u0131rlamak i\u00e7in ortak hareket etme konusunda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir niyeti kalmad\u0131.<\/p>\n\u0130kincisi<\/strong>, iki \u00fclkenin Irak\u2019taki rekabeti ikisinin de b\u00f6lgesel ve uluslararas\u0131 cazibesi olan ekonomik modellere sahip birer ekonomik g\u00fc\u00e7 oda\u011f\u0131 olmas\u0131 nedeniyle benzersizdir. Mesela geni\u015f finansal kaynaklar\u0131na ra\u011fmen ne Suudi Arabistan ne de \u0130ran bu \u015fekilde tan\u0131mlanabilir. \u0130ki \u00fclkenin benzersiz ekonomik modelleri Irakl\u0131 akt\u00f6rlerin T\u00fcrk ve BAE\u2019li m\u00fcteahhitleri tercih etmesini sa\u011flayan bir yumu\u015fak g\u00fc\u00e7 bi\u00e7imidir. Bu da d\u0131\u015f-i\u00e7 \u00e7\u0131karlar\u0131n i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015fli\u011fi nedeniyle politik m\u00fcdahalelerine kal\u0131c\u0131l\u0131k kat\u0131yor.<\/p>\nBu makalede yazar\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi birka\u00e7 m\u00fclakat\u0131n yan\u0131nda \u00e7o\u011funlukla a\u00e7\u0131k kaynak verilerden yararlan\u0131ld\u0131. WikiLeaks\u2019ten temin edilen Amerikan diplomatik yaz\u0131\u015fmalar\u0131 a\u00e7\u0131k kaynak verilerin \u00fc\u00e7te birine tekab\u00fcl ediyor. Bu yaz\u0131\u015fmalar T\u00fcrkiye, BAE ve di\u011fer K\u00f6rfez akt\u00f6rlerinin ABD ile olan diyaloglar\u0131 \u00fczerinden Irak\u2019ta nas\u0131l hareket ettiklerini anlamak i\u00e7in bir pencere sunuyor. Amerikan yaz\u0131\u015fmalar\u0131 ekseriyetle 2005-2011 aras\u0131 d\u00f6nemi kaps\u0131yor. Irak siyasetinin i\u00e7inden \u00fc\u00e7 isimle Kas\u0131m 2020\u2019de yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fme yap\u0131ld\u0131. Fakat yazar ile muhataplar\u0131 aras\u0131nda ge\u00e7en konuyla ilgili plans\u0131z konu\u015fmalar da bu makalede sunulan n\u00fcanslar\u0131n baz\u0131lar\u0131na katk\u0131 sa\u011flad\u0131.<\/p>\n
Bu makalenin \u00f6nemli s\u0131n\u0131rlar\u0131ndan biri de T\u00fcrkiye ve BAE\u2019nin Irak\u2019taki politikalar\u0131n\u0131n ayr\u0131nt\u0131lar\u0131na sadece aral\u0131kl\u0131 olarak de\u011finmesidir. Bunun nedeni, makalenin kilit kaynaklar\u0131ndan olan WikiLeaks\u2019in iki \u00fclkenin bu g\u00fcne kadar geli\u015ftirdi\u011fi politikalar\u0131 anlamada hayati \u00f6nem arz eden I\u015e\u0130D\u2019in y\u0131k\u0131lmas\u0131 s\u00fcreci ve sonras\u0131ndaki d\u00f6nemlerinde Ankara ve Abu Dabi\u2019nin Ba\u011fdat politikalar\u0131n\u0131 kapsayan Amerikan yaz\u0131\u015fmalar\u0131na yer vermemesidir. \u0130kincisi de makalenin konunun hakkaniyet a\u00e7\u0131s\u0131ndan ayr\u0131 bir ara\u015ft\u0131rmay\u0131 gerektiren karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle IKB\u2019nin d\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar\u0131na kas\u0131tl\u0131 olarak geni\u015f yer vermemesidir.<\/p>\n
Bu makale iki b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fuyor: Birincisi<\/strong>, T\u00fcrkiye ile BAE\u2019nin (ve K\u00f6rfez ve \u00dcrd\u00fcn\u2019\u00fcn) Irak\u2019taki politik temaslar\u0131n\u0131 ve yak\u0131nla\u015fma ve ayr\u0131\u015fma noktalar\u0131n\u0131 ele al\u0131yor. \u00d6ncelikle bu akt\u00f6rlerin Amerika\u2019n\u0131n talepleri \u00fczerine Irak\u2019\u0131n Arap S\u00fcnnilerinin 2003 sonras\u0131 siyasal d\u00fczene kat\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaya nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011ferlendirip T\u00fcrkiye ile BAE\u2019nin Irakl\u0131 \u015eii \u0130slamc\u0131larla siyasi temaslar\u0131nda nas\u0131l farkl\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131na odaklan\u0131yorum. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak, T\u00fcrkiye, BAE ve di\u011ferlerinin Irak\u2019\u0131n baz\u0131 se\u00e7imlerinden \u00f6nce S\u00fcnnileri nas\u0131l \u00f6rg\u00fctlemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131kl\u0131yorum. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc ve be\u015finci alt b\u00f6l\u00fcmler ise s\u0131ras\u0131yla T\u00fcrkiye ile BAE\u2019nin Irak\u2019taki yerel ittifaklar\u0131n\u0131n gidi\u015fat\u0131n\u0131n \u00fclkenin i\u00e7 dinamiklerine nas\u0131l ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu ve 2017 K\u00f6rfez krizinden bu yana k\u0131z\u0131\u015fan b\u00f6lgesel d\u00fc\u015fmanl\u0131klar\u0131n T\u00fcrkiye ile BAE\u2019nin m\u00fcttefikleri aras\u0131ndaki i\u015f birli\u011fini nas\u0131l zedeledi\u011fini a\u00e7\u0131kl\u0131yorum.<\/p>\n\u0130kinci b\u00f6l\u00fcm ise T\u00fcrkiye ve BAE\u2019nin Irak\u2019ta ve \u00f6zellikle de K\u00fcrt \u00f6zerk b\u00f6lgesindeki ekonomik n\u00fcfuzunu kavramsalla\u015ft\u0131rmaya ayr\u0131ld\u0131. Bu b\u00f6l\u00fcmde ticari ili\u015fkilerinin m\u00fcdahalelerinin uzun vadedeki istikrar\u0131na nas\u0131l katk\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131kl\u0131yorum. B\u00f6l\u00fcm, T\u00fcrkiye ve BAE\u2019nin sava\u015f \u00f6ncesinde Irak\u2019la olan \u00f6zellikle enerji ve gayrimenkul sekt\u00f6rlerindeki ekonomik ili\u015fkilerinin, \u00f6nemini vurgulamakla ba\u015fl\u0131yor. \u00d6nce T\u00fcrkiye ile BAE aras\u0131nda IKB\u2019de ya\u015fanan ekonomik rekabeti genel hatlar\u0131yla de\u011ferlendiriyorum. Ard\u0131ndan Anbar ve sonras\u0131nda IKB\u2019ye \u00f6zel olarak odaklan\u0131p iki \u00fclkenin Irak\u2019\u0131n enerji sekt\u00f6r\u00fcndeki rekabetini ele al\u0131yorum. Son olarak da iki \u00fclkenin orta ve g\u00fcney Irak\u2019taki ekonomik faaliyetlerine odaklan\u0131yorum.<\/a><\/p>\n<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"T\u00fcrkiye, Birle\u015fik Arap Emirlikleri (BAE) ve K\u00f6rfez \u00fclkeleri 2003 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen ABD i\u015fgalinden bu yana Irak\u2019ta i\u015f birli\u011fi ve rekabet halindeler. Birle\u015fik Devletler (ABD), yeni bir siyasal d\u00fczen ve ekonomik yap\u0131 in\u015fa etmek i\u00e7in b\u00f6lgesel m\u00fcttefiklerine ba\u015fvurdu. Sava\u015f \u00f6ncesi siyasi ve ekonomik ba\u011flant\u0131lar T\u00fcrkiye ve BAE\u2019nin \u00fclkede, \u00f6zellikle de Irak K\u00fcrdistan B\u00f6lgesi\u2019nde (IKB) n\u00fcfuz elde etmesine yard\u0131mc\u0131 oldu<\/p>\n","protected":false},"author":55,"featured_media":28950,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mo_disable_npp":"","ngg_post_thumbnail":0},"categories":[363],"tags":[],"asf_pub_issue":[10313,10319],"asf_pub_region":[10321,17585,17601],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29328"}],"collection":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/55"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=29328"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29328\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":29392,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29328\/revisions\/29392"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/28950"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=29328"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=29328"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=29328"},{"taxonomy":"asf_pub_issue","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_issue?post=29328"},{"taxonomy":"asf_pub_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_region?post=29328"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Rapor<\/a> \/ BAE<\/a> \/ B\u00d6LGESEL D\u00dcZEN<\/a>, B\u00f6lgesel Politika<\/a><\/h6><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>(Bu metin \u0130ngilizce orijinal versiyonundan terc\u00fcme edilmi\u015ftir.)<\/em><\/strong><\/p>\n\u00d6zet<\/strong><\/p>\nT\u00fcrkiye, Birle\u015fik Arap Emirlikleri (BAE) ve K\u00f6rfez \u00fclkeleri 2003 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen ABD i\u015fgalinden bu yana Irak\u2019ta i\u015f birli\u011fi ve rekabet halindeler. Birle\u015fik Devletler (ABD), yeni bir siyasal d\u00fczen ve ekonomik yap\u0131 in\u015fa etmek i\u00e7in b\u00f6lgesel m\u00fcttefiklerine ba\u015fvurdu. Sava\u015f \u00f6ncesi siyasi ve ekonomik ba\u011flant\u0131lar T\u00fcrkiye ve BAE\u2019nin \u00fclkede, \u00f6zellikle de Irak K\u00fcrdistan B\u00f6lgesi\u2019nde (IKB) n\u00fcfuz elde etmesine yard\u0131mc\u0131 oldu. Irak\u2019taki yerel akt\u00f6rler \u00e7o\u011fu zaman ba\u015fta \u0130ran olmak \u00fczere di\u011fer \u00fclkeleri dengelemek i\u00e7in bu akt\u00f6rlerin her biriyle ili\u015fki kurma aray\u0131\u015f\u0131na girdi. T\u00fcrkiye ve BAE\u2019nin \u00e7at\u0131\u015fan b\u00f6lgesel ajandalar\u0131, zamanla, \u00f6zellikle de 2017 K\u00f6rfez krizinden sonra, Irak\u2019ta yay\u0131lma etkileri yaratarak \u00fclkedeki baz\u0131 ba\u015fl\u0131klar \u00fczerindeki i\u015f birli\u011fi olanaklar\u0131n\u0131 zedeledi.<\/p>\n
Bu makale Irak\u2019ta n\u00fcfuz aray\u0131\u015f\u0131nda olan di\u011fer \u00fclkelere k\u0131yasla Irak\u2019taki T\u00fcrkiye-BAE ili\u015fkilerinin siyasi m\u00fcdahalelerine ilaveten bir anlamda kal\u0131c\u0131l\u0131k sa\u011flayan (ve tam tersi) uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc i\u015f-odakl\u0131 bir yakla\u015f\u0131ma dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunuyor. T\u00fcrkiye ile BAE\u2019nin Irak\u2019taki ili\u015fkilerinin alt\u0131nda yatan dinamikler daha yo\u011fun ve geni\u015f \u00e7apl\u0131 parlama noktalar\u0131 olan T\u00fcrkiye veya K\u00f6rfez \u00fclkelerinin \u0130ran ile ili\u015fkilerine g\u00f6re daha kapal\u0131 ve yabanc\u0131 g\u00f6zlemciler i\u00e7in daha az g\u00f6r\u00fcn\u00fcr bir \u00f6zelli\u011fe sahip.<\/p>\n
Giri\u015f<\/strong><\/p>\nABD\u2019nin 2003 y\u0131l\u0131nda Irak\u2019\u0131 i\u015fgalinden bu yana T\u00fcrkiye ile Birle\u015fik Arap Emirlikleri (BAE)[i]<\/sup><\/a> Irak\u2019ta bir rekabet halinde olup \u00fclkenin de siyasetini etkiliyorlar. Suudi Arabistan ve \u00dcrd\u00fcn\u2019le birlikte bu iki \u00fclke Washington\u2019\u0131n i\u015fgal sonras\u0131 Irak\u2019\u0131n yeniden in\u015fas\u0131 ve siyasal d\u00fczeninin kurulmas\u0131 konusunda yard\u0131mlar\u0131 i\u00e7in de\u011fi\u015fen kapasitelerde i\u015f birli\u011fi yapt\u0131\u011f\u0131 Amerikan m\u00fcttefikleridir. Fakat 2017 y\u0131l\u0131ndaki K\u00f6rfez krizi Irak\u2019taki i\u015f birli\u011fi olanaklar\u0131n\u0131 olumsuz etkiledi. Ayn\u0131 zamanda ABD de zaman zaman Irak\u2019\u0131n kom\u015fular\u0131n\u0131n \u00fclkeye n\u00fcfuz etmede yo\u011funla\u015fan rekabetlerini s\u0131n\u0131rlad\u0131.<\/p>\nYirmi y\u0131ld\u0131r T\u00fcrkiye\u2019nin Irak ile ilgili iki \u00f6nemli kayg\u0131s\u0131 var: Birincisi, T\u00fcrkiye; ABD ve AB \u00fclkeleri taraf\u0131ndan ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc olarak kabul edilen bir silahl\u0131 \u00f6rg\u00fct olan K\u00fcrdistan \u0130\u015f\u00e7i Partisi (PKK) ile m\u00fccadele, ikincisi ise i\u015f f\u0131rsatlar\u0131n\u0131 geni\u015fletme. T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan Irak K\u00fcrdistan B\u00f6lgesi (IKB) ve Ninova vilayetinin co\u011frafi yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ile etnik ve mezhepsel yap\u0131s\u0131 bu iki b\u00f6lgeyi T\u00fcrkiye\u2019nin n\u00fcfuzunu icra etmek i\u00e7in bir ba\u015flama noktas\u0131 yapt\u0131. B\u00fcy\u00fck bir S\u00fcnni Arap az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n ve daha az \u00f6nemli say\u0131da T\u00fcrkmen n\u00fcfusun olmas\u0131, T\u00fcrkiye\u2019nin Irak\u2019\u0131n kuzeyinde n\u00fcfuzunu yerle\u015ftirmesi i\u00e7in zorunluluklar ve baz\u0131 gerek\u00e7eler do\u011furdu.<\/p>\n
BAE ve Suudi Arabistan a\u00e7\u0131s\u0131ndan ise Irak\u2019\u0131n g\u00fcney ve bat\u0131 vilayetlerindeki (mesela Basra, M\u00fcsenna, Zikar ve Anbar vilayetleri) s\u0131n\u0131r a\u015f\u0131r\u0131 kabile ba\u011flar\u0131, buralar\u0131n n\u00fcfuz tesis etmeye elveri\u015fli alanlar olmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131. Abu Dabi ve Riyad i\u00e7in \u0130ran\u2019\u0131n n\u00fcfuzuna kar\u015f\u0131 koymak kilit bir hedef olageldi. Ancak iki \u00fclke, bu hedefe ula\u015fma taktik ve politikalar\u0131nda farkl\u0131la\u015f\u0131p zaman zaman birbiriyle de kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya geldi. \u0130slam Devleti \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn (I\u015e\u0130D) yenilmesiyle, \u00f6zellikle de 2017\u2019de iki \u00fclke politikalar\u0131n\u0131 eskisinden daha uyumlu hale getirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
Bu n\u00fcfuz alanlar\u0131 aras\u0131ndaki ince co\u011frafi ve demografik bariyerler nihayetinde T\u00fcrkiye ile BAE\/Suudi Arabistan aras\u0131ndaki rekabeti s\u0131n\u0131rlamayacakt\u0131. Ne demografik ve etnik hatlar ne de jeopolitik gereklilikler uzun vadede bu \u00fclkelerin Irak\u2019taki n\u00fcfuz alanlar\u0131 aras\u0131ndaki muhayyel tamponlar\u0131 ayakta tutabildi. Bu durum a\u015fa\u011f\u0131daki d\u00f6rt sebep \u00fczerinden a\u00e7\u0131klanabilir:<\/p>\n
Birincisi<\/strong>, Irak\u2019\u0131n \u015eii \u00e7o\u011funluklu g\u00fcney kesimlerindeki Suudi Arabistan ve K\u00f6rfez \u00fclkelerine y\u00f6nelik ABD i\u015fgalinden sonra artan d\u00fc\u015fmanl\u0131k IKB\u2019yi yabanc\u0131 akt\u00f6rlerin n\u00fcfuz kurmas\u0131 i\u00e7in g\u00fcvenli bir liman haline getirdi. B\u00f6lgede iktidarda olan Irakl\u0131 K\u00fcrt partileri de \u0130ran ve T\u00fcrkiye\u2019ye kar\u015f\u0131 denge olu\u015fturmak amac\u0131yla K\u00f6rfez \u00fclkelerini politik ve iktisadi varl\u0131klar\u0131n\u0131 geni\u015fletmeye te\u015fvik etmeyi bir zorunluluk olarak g\u00f6rd\u00fc.[ii]<\/sup><\/a> Bu a\u00e7\u0131dan K\u00f6rfez akt\u00f6rleri ile Irakl\u0131 K\u00fcrt siyaset\u00e7iler aras\u0131ndaki sava\u015f \u00f6ncesi ba\u011flar sava\u015f sonras\u0131 ekonomik ve politik temaslar\u0131n artmas\u0131na zemin haz\u0131rlad\u0131.<\/p>\nCo\u011frafi a\u00e7\u0131dansa K\u00f6rfez \u00fclkelerinin \u015eii Arap \u00e7o\u011funluklu vilayetler yerine IKB ve S\u00fcnni Arap \u00e7o\u011funluklu vilayetlerde \u0130ran\u2019a (ve T\u00fcrkiye\u2019ye) kar\u015f\u0131 uzun vadede varl\u0131k g\u00f6stermeyi planlamak daha g\u00fcvenliydi. K\u00f6rfez\u2019in temaslar\u0131 I\u015e\u0130D\u2019in y\u00fckselmesiyle birlikte \u0130ran\u2019\u0131n artan n\u00fcfuzuna kar\u015f\u0131 olan yerinden edilmi\u015f bir\u00e7ok S\u00fcnni a\u015firetin s\u0131\u011f\u0131nd\u0131\u011f\u0131 IKB\u2019de daha da yo\u011funla\u015ft\u0131. Lakin I\u015e\u0130D\u2019in 2017\u2019de yenilmesiyle birlikte Irak\u2019ta S\u00fcnni Arap unsurlarla temas kurmak Abu Dabi ve Riyad\u2019\u0131n Irak politikalar\u0131n\u0131n bir ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olmaya evrildi. \u0130ran\u2019\u0131n n\u00fcfuzu artarken Tahran\u2019a daha \u00e7ok kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan Irakl\u0131 \u015eii siyaset\u00e7i ve se\u00e7menler de K\u00f6rfez \u00fclkeleriyle ba\u011flar\u0131n\u0131 k\u00f6kl\u00fcle\u015ftirmeye ilgi duymaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n
\u0130kincisi<\/strong>, Irak\u2019\u0131n \u015eii \u00e7o\u011funluklu g\u00fcneyinde T\u00fcrk diplomatik ve ticari varl\u0131\u011f\u0131na K\u00f6rfez devletlerininkine k\u0131yasla g\u00f6rece s\u0131cak yakla\u015f\u0131lmas\u0131 Ankara\u2019ya K\u00f6rfez \u00fclkelerine g\u00f6re daha g\u00f6r\u00fcn\u00fcr bir varl\u0131k kazand\u0131rd\u0131. Bunun \u00f6nde gelen \u00f6rneklerinden biri T\u00fcrkiye\u2019nin ABD i\u015fgalinden sonra Basra vilayetine ilgi duymas\u0131 oldu.<\/p>\nS\u00fcnni Arap b\u00f6lgelerinde Irak \u0130slami Partisi (I\u0130P) ile T\u00fcrkiye\u2019deki iktidar partisi Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi (AKP) aras\u0131ndaki g\u00f6reli ideolojik yak\u0131nl\u0131k, Ankara\u2019n\u0131n bu parti \u00fczerinden a\u015firetlerin yo\u011fun oldu\u011fu Anbar vilayetinde de dostlar edinmesine olanak tan\u0131d\u0131.<\/p>\n
\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc<\/strong>, I\u0130P\u2019nin yan\u0131 s\u0131ra T\u00fcrkiye ile Katar aras\u0131nda filizlenen ili\u015fki T\u00fcrkiye\u2019nin Katar\u2019\u0131n Irak\u2019\u0131n bat\u0131s\u0131ndaki Anbar\u2019daki a\u015firet ba\u011flant\u0131lar\u0131yla temas kurmas\u0131na (daha do\u011frusu Irakl\u0131 siyaset\u00e7ilerin bu iki \u00fclkeden birinin di\u011ferleriyle ili\u015fkilerini geli\u015ftirmek i\u00e7in m\u00fcttefik olmas\u0131na) imk\u00e2n sa\u011flad\u0131.<\/p>\nD\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc<\/strong>, Arap S\u00fcnniler T\u00fcrkiye, BAE, ilgili K\u00f6rfez \u00fclkeleri ve \u00dcrd\u00fcn aras\u0131nda her birinin bazen tek tarafl\u0131 bazen de \u00e7ok tarafl\u0131 olarak Arap S\u00fcnni topluluklara siyaseten n\u00fcfuz etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc bir kesi\u015fim noktas\u0131 haline geldi. Irak parlamento se\u00e7imlerinden \u00f6nce durum esasen b\u00f6yleydi.<\/p>\nBu makale T\u00fcrkiye ile BAE\u2019nin Irak\u2019ta nas\u0131l i\u015f birli\u011fi ve \u00e7at\u0131\u015fma i\u00e7ine girdi\u011fine odaklansa da hem Ankara hem de Abu Dabi Irak\u2019ta di\u011fer b\u00f6lgesel akt\u00f6rlerle birlikte hareket etti\u011fi i\u00e7in di\u011fer \u00fclkeleri de ele al\u0131yor. Bu makalenin Irak\u2019ta n\u00fcfuz sa\u011flamak i\u00e7in yar\u0131\u015fan o kadar devlet varken \u00fclkedeki T\u00fcrkiye-BAE ili\u015fkilerinin dinamiklerine odaklanmay\u0131 se\u00e7mesinin iki nedeni var:<\/p>\n
Birincisi<\/strong>, hem AKP\u2019li Cumhurba\u015fkan\u0131 Erdo\u011fan iktidar\u0131ndaki T\u00fcrkiye hem de Muhammed bin Zayid (MbZ) liderli\u011findeki BAE birka\u00e7 on y\u0131lda giderek birbiriyle \u00e7at\u0131\u015fan ajandalar geli\u015ftirdi ama 2017 ortalar\u0131na kadar Irak\u2019ta rekabet ve i\u015f birli\u011fi i\u00e7inde olmay\u0131 ba\u015fard\u0131. ABD ile ittifaklar\u0131, ortak \u00e7\u0131karlar\u0131 ve \u0130ran\u2019a y\u00f6nelik duyduklar\u0131 ortak kayg\u0131lar nedeniyle rekabetlerini s\u0131n\u0131rl\u0131 tutma e\u011filiminde oldular. Yine de 2017 K\u00f6rfez krizinin ard\u0131ndan Katar ve T\u00fcrkiye\u2019nin, art\u0131k BAE ve Suudi Arabistan ile birlikte \u0130ran\u2019\u0131n n\u00fcfuzunu s\u0131n\u0131rlamak i\u00e7in ortak hareket etme konusunda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir niyeti kalmad\u0131.<\/p>\n\u0130kincisi<\/strong>, iki \u00fclkenin Irak\u2019taki rekabeti ikisinin de b\u00f6lgesel ve uluslararas\u0131 cazibesi olan ekonomik modellere sahip birer ekonomik g\u00fc\u00e7 oda\u011f\u0131 olmas\u0131 nedeniyle benzersizdir. Mesela geni\u015f finansal kaynaklar\u0131na ra\u011fmen ne Suudi Arabistan ne de \u0130ran bu \u015fekilde tan\u0131mlanabilir. \u0130ki \u00fclkenin benzersiz ekonomik modelleri Irakl\u0131 akt\u00f6rlerin T\u00fcrk ve BAE\u2019li m\u00fcteahhitleri tercih etmesini sa\u011flayan bir yumu\u015fak g\u00fc\u00e7 bi\u00e7imidir. Bu da d\u0131\u015f-i\u00e7 \u00e7\u0131karlar\u0131n i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015fli\u011fi nedeniyle politik m\u00fcdahalelerine kal\u0131c\u0131l\u0131k kat\u0131yor.<\/p>\nBu makalede yazar\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi birka\u00e7 m\u00fclakat\u0131n yan\u0131nda \u00e7o\u011funlukla a\u00e7\u0131k kaynak verilerden yararlan\u0131ld\u0131. WikiLeaks\u2019ten temin edilen Amerikan diplomatik yaz\u0131\u015fmalar\u0131 a\u00e7\u0131k kaynak verilerin \u00fc\u00e7te birine tekab\u00fcl ediyor. Bu yaz\u0131\u015fmalar T\u00fcrkiye, BAE ve di\u011fer K\u00f6rfez akt\u00f6rlerinin ABD ile olan diyaloglar\u0131 \u00fczerinden Irak\u2019ta nas\u0131l hareket ettiklerini anlamak i\u00e7in bir pencere sunuyor. Amerikan yaz\u0131\u015fmalar\u0131 ekseriyetle 2005-2011 aras\u0131 d\u00f6nemi kaps\u0131yor. Irak siyasetinin i\u00e7inden \u00fc\u00e7 isimle Kas\u0131m 2020\u2019de yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fme yap\u0131ld\u0131. Fakat yazar ile muhataplar\u0131 aras\u0131nda ge\u00e7en konuyla ilgili plans\u0131z konu\u015fmalar da bu makalede sunulan n\u00fcanslar\u0131n baz\u0131lar\u0131na katk\u0131 sa\u011flad\u0131.<\/p>\n
Bu makalenin \u00f6nemli s\u0131n\u0131rlar\u0131ndan biri de T\u00fcrkiye ve BAE\u2019nin Irak\u2019taki politikalar\u0131n\u0131n ayr\u0131nt\u0131lar\u0131na sadece aral\u0131kl\u0131 olarak de\u011finmesidir. Bunun nedeni, makalenin kilit kaynaklar\u0131ndan olan WikiLeaks\u2019in iki \u00fclkenin bu g\u00fcne kadar geli\u015ftirdi\u011fi politikalar\u0131 anlamada hayati \u00f6nem arz eden I\u015e\u0130D\u2019in y\u0131k\u0131lmas\u0131 s\u00fcreci ve sonras\u0131ndaki d\u00f6nemlerinde Ankara ve Abu Dabi\u2019nin Ba\u011fdat politikalar\u0131n\u0131 kapsayan Amerikan yaz\u0131\u015fmalar\u0131na yer vermemesidir. \u0130kincisi de makalenin konunun hakkaniyet a\u00e7\u0131s\u0131ndan ayr\u0131 bir ara\u015ft\u0131rmay\u0131 gerektiren karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle IKB\u2019nin d\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar\u0131na kas\u0131tl\u0131 olarak geni\u015f yer vermemesidir.<\/p>\n
Bu makale iki b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fuyor: Birincisi<\/strong>, T\u00fcrkiye ile BAE\u2019nin (ve K\u00f6rfez ve \u00dcrd\u00fcn\u2019\u00fcn) Irak\u2019taki politik temaslar\u0131n\u0131 ve yak\u0131nla\u015fma ve ayr\u0131\u015fma noktalar\u0131n\u0131 ele al\u0131yor. \u00d6ncelikle bu akt\u00f6rlerin Amerika\u2019n\u0131n talepleri \u00fczerine Irak\u2019\u0131n Arap S\u00fcnnilerinin 2003 sonras\u0131 siyasal d\u00fczene kat\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaya nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011ferlendirip T\u00fcrkiye ile BAE\u2019nin Irakl\u0131 \u015eii \u0130slamc\u0131larla siyasi temaslar\u0131nda nas\u0131l farkl\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131na odaklan\u0131yorum. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak, T\u00fcrkiye, BAE ve di\u011ferlerinin Irak\u2019\u0131n baz\u0131 se\u00e7imlerinden \u00f6nce S\u00fcnnileri nas\u0131l \u00f6rg\u00fctlemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131kl\u0131yorum. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc ve be\u015finci alt b\u00f6l\u00fcmler ise s\u0131ras\u0131yla T\u00fcrkiye ile BAE\u2019nin Irak\u2019taki yerel ittifaklar\u0131n\u0131n gidi\u015fat\u0131n\u0131n \u00fclkenin i\u00e7 dinamiklerine nas\u0131l ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu ve 2017 K\u00f6rfez krizinden bu yana k\u0131z\u0131\u015fan b\u00f6lgesel d\u00fc\u015fmanl\u0131klar\u0131n T\u00fcrkiye ile BAE\u2019nin m\u00fcttefikleri aras\u0131ndaki i\u015f birli\u011fini nas\u0131l zedeledi\u011fini a\u00e7\u0131kl\u0131yorum.<\/p>\n\u0130kinci b\u00f6l\u00fcm ise T\u00fcrkiye ve BAE\u2019nin Irak\u2019ta ve \u00f6zellikle de K\u00fcrt \u00f6zerk b\u00f6lgesindeki ekonomik n\u00fcfuzunu kavramsalla\u015ft\u0131rmaya ayr\u0131ld\u0131. Bu b\u00f6l\u00fcmde ticari ili\u015fkilerinin m\u00fcdahalelerinin uzun vadedeki istikrar\u0131na nas\u0131l katk\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131kl\u0131yorum. B\u00f6l\u00fcm, T\u00fcrkiye ve BAE\u2019nin sava\u015f \u00f6ncesinde Irak\u2019la olan \u00f6zellikle enerji ve gayrimenkul sekt\u00f6rlerindeki ekonomik ili\u015fkilerinin, \u00f6nemini vurgulamakla ba\u015fl\u0131yor. \u00d6nce T\u00fcrkiye ile BAE aras\u0131nda IKB\u2019de ya\u015fanan ekonomik rekabeti genel hatlar\u0131yla de\u011ferlendiriyorum. Ard\u0131ndan Anbar ve sonras\u0131nda IKB\u2019ye \u00f6zel olarak odaklan\u0131p iki \u00fclkenin Irak\u2019\u0131n enerji sekt\u00f6r\u00fcndeki rekabetini ele al\u0131yorum. Son olarak da iki \u00fclkenin orta ve g\u00fcney Irak\u2019taki ekonomik faaliyetlerine odaklan\u0131yorum.<\/a><\/p>\n<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"T\u00fcrkiye, Birle\u015fik Arap Emirlikleri (BAE) ve K\u00f6rfez \u00fclkeleri 2003 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen ABD i\u015fgalinden bu yana Irak\u2019ta i\u015f birli\u011fi ve rekabet halindeler. Birle\u015fik Devletler (ABD), yeni bir siyasal d\u00fczen ve ekonomik yap\u0131 in\u015fa etmek i\u00e7in b\u00f6lgesel m\u00fcttefiklerine ba\u015fvurdu. Sava\u015f \u00f6ncesi siyasi ve ekonomik ba\u011flant\u0131lar T\u00fcrkiye ve BAE\u2019nin \u00fclkede, \u00f6zellikle de Irak K\u00fcrdistan B\u00f6lgesi\u2019nde (IKB) n\u00fcfuz elde etmesine yard\u0131mc\u0131 oldu<\/p>\n","protected":false},"author":55,"featured_media":28950,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mo_disable_npp":"","ngg_post_thumbnail":0},"categories":[363],"tags":[],"asf_pub_issue":[10313,10319],"asf_pub_region":[10321,17585,17601],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29328"}],"collection":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/55"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=29328"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29328\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":29392,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29328\/revisions\/29392"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/28950"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=29328"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=29328"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=29328"},{"taxonomy":"asf_pub_issue","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_issue?post=29328"},{"taxonomy":"asf_pub_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_region?post=29328"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
(Bu metin \u0130ngilizce orijinal versiyonundan terc\u00fcme edilmi\u015ftir.)<\/em><\/strong><\/p>\n \u00d6zet<\/strong><\/p>\n T\u00fcrkiye, Birle\u015fik Arap Emirlikleri (BAE) ve K\u00f6rfez \u00fclkeleri 2003 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen ABD i\u015fgalinden bu yana Irak\u2019ta i\u015f birli\u011fi ve rekabet halindeler. Birle\u015fik Devletler (ABD), yeni bir siyasal d\u00fczen ve ekonomik yap\u0131 in\u015fa etmek i\u00e7in b\u00f6lgesel m\u00fcttefiklerine ba\u015fvurdu. Sava\u015f \u00f6ncesi siyasi ve ekonomik ba\u011flant\u0131lar T\u00fcrkiye ve BAE\u2019nin \u00fclkede, \u00f6zellikle de Irak K\u00fcrdistan B\u00f6lgesi\u2019nde (IKB) n\u00fcfuz elde etmesine yard\u0131mc\u0131 oldu. Irak\u2019taki yerel akt\u00f6rler \u00e7o\u011fu zaman ba\u015fta \u0130ran olmak \u00fczere di\u011fer \u00fclkeleri dengelemek i\u00e7in bu akt\u00f6rlerin her biriyle ili\u015fki kurma aray\u0131\u015f\u0131na girdi. T\u00fcrkiye ve BAE\u2019nin \u00e7at\u0131\u015fan b\u00f6lgesel ajandalar\u0131, zamanla, \u00f6zellikle de 2017 K\u00f6rfez krizinden sonra, Irak\u2019ta yay\u0131lma etkileri yaratarak \u00fclkedeki baz\u0131 ba\u015fl\u0131klar \u00fczerindeki i\u015f birli\u011fi olanaklar\u0131n\u0131 zedeledi.<\/p>\n Bu makale Irak\u2019ta n\u00fcfuz aray\u0131\u015f\u0131nda olan di\u011fer \u00fclkelere k\u0131yasla Irak\u2019taki T\u00fcrkiye-BAE ili\u015fkilerinin siyasi m\u00fcdahalelerine ilaveten bir anlamda kal\u0131c\u0131l\u0131k sa\u011flayan (ve tam tersi) uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc i\u015f-odakl\u0131 bir yakla\u015f\u0131ma dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunuyor. T\u00fcrkiye ile BAE\u2019nin Irak\u2019taki ili\u015fkilerinin alt\u0131nda yatan dinamikler daha yo\u011fun ve geni\u015f \u00e7apl\u0131 parlama noktalar\u0131 olan T\u00fcrkiye veya K\u00f6rfez \u00fclkelerinin \u0130ran ile ili\u015fkilerine g\u00f6re daha kapal\u0131 ve yabanc\u0131 g\u00f6zlemciler i\u00e7in daha az g\u00f6r\u00fcn\u00fcr bir \u00f6zelli\u011fe sahip.<\/p>\n Giri\u015f<\/strong><\/p>\n ABD\u2019nin 2003 y\u0131l\u0131nda Irak\u2019\u0131 i\u015fgalinden bu yana T\u00fcrkiye ile Birle\u015fik Arap Emirlikleri (BAE)[i]<\/sup><\/a> Irak\u2019ta bir rekabet halinde olup \u00fclkenin de siyasetini etkiliyorlar. Suudi Arabistan ve \u00dcrd\u00fcn\u2019le birlikte bu iki \u00fclke Washington\u2019\u0131n i\u015fgal sonras\u0131 Irak\u2019\u0131n yeniden in\u015fas\u0131 ve siyasal d\u00fczeninin kurulmas\u0131 konusunda yard\u0131mlar\u0131 i\u00e7in de\u011fi\u015fen kapasitelerde i\u015f birli\u011fi yapt\u0131\u011f\u0131 Amerikan m\u00fcttefikleridir. Fakat 2017 y\u0131l\u0131ndaki K\u00f6rfez krizi Irak\u2019taki i\u015f birli\u011fi olanaklar\u0131n\u0131 olumsuz etkiledi. Ayn\u0131 zamanda ABD de zaman zaman Irak\u2019\u0131n kom\u015fular\u0131n\u0131n \u00fclkeye n\u00fcfuz etmede yo\u011funla\u015fan rekabetlerini s\u0131n\u0131rlad\u0131.<\/p>\n Yirmi y\u0131ld\u0131r T\u00fcrkiye\u2019nin Irak ile ilgili iki \u00f6nemli kayg\u0131s\u0131 var: Birincisi, T\u00fcrkiye; ABD ve AB \u00fclkeleri taraf\u0131ndan ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc olarak kabul edilen bir silahl\u0131 \u00f6rg\u00fct olan K\u00fcrdistan \u0130\u015f\u00e7i Partisi (PKK) ile m\u00fccadele, ikincisi ise i\u015f f\u0131rsatlar\u0131n\u0131 geni\u015fletme. T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan Irak K\u00fcrdistan B\u00f6lgesi (IKB) ve Ninova vilayetinin co\u011frafi yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ile etnik ve mezhepsel yap\u0131s\u0131 bu iki b\u00f6lgeyi T\u00fcrkiye\u2019nin n\u00fcfuzunu icra etmek i\u00e7in bir ba\u015flama noktas\u0131 yapt\u0131. B\u00fcy\u00fck bir S\u00fcnni Arap az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n ve daha az \u00f6nemli say\u0131da T\u00fcrkmen n\u00fcfusun olmas\u0131, T\u00fcrkiye\u2019nin Irak\u2019\u0131n kuzeyinde n\u00fcfuzunu yerle\u015ftirmesi i\u00e7in zorunluluklar ve baz\u0131 gerek\u00e7eler do\u011furdu.<\/p>\n BAE ve Suudi Arabistan a\u00e7\u0131s\u0131ndan ise Irak\u2019\u0131n g\u00fcney ve bat\u0131 vilayetlerindeki (mesela Basra, M\u00fcsenna, Zikar ve Anbar vilayetleri) s\u0131n\u0131r a\u015f\u0131r\u0131 kabile ba\u011flar\u0131, buralar\u0131n n\u00fcfuz tesis etmeye elveri\u015fli alanlar olmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131. Abu Dabi ve Riyad i\u00e7in \u0130ran\u2019\u0131n n\u00fcfuzuna kar\u015f\u0131 koymak kilit bir hedef olageldi. Ancak iki \u00fclke, bu hedefe ula\u015fma taktik ve politikalar\u0131nda farkl\u0131la\u015f\u0131p zaman zaman birbiriyle de kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya geldi. \u0130slam Devleti \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn (I\u015e\u0130D) yenilmesiyle, \u00f6zellikle de 2017\u2019de iki \u00fclke politikalar\u0131n\u0131 eskisinden daha uyumlu hale getirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n Bu n\u00fcfuz alanlar\u0131 aras\u0131ndaki ince co\u011frafi ve demografik bariyerler nihayetinde T\u00fcrkiye ile BAE\/Suudi Arabistan aras\u0131ndaki rekabeti s\u0131n\u0131rlamayacakt\u0131. Ne demografik ve etnik hatlar ne de jeopolitik gereklilikler uzun vadede bu \u00fclkelerin Irak\u2019taki n\u00fcfuz alanlar\u0131 aras\u0131ndaki muhayyel tamponlar\u0131 ayakta tutabildi. Bu durum a\u015fa\u011f\u0131daki d\u00f6rt sebep \u00fczerinden a\u00e7\u0131klanabilir:<\/p>\n Birincisi<\/strong>, Irak\u2019\u0131n \u015eii \u00e7o\u011funluklu g\u00fcney kesimlerindeki Suudi Arabistan ve K\u00f6rfez \u00fclkelerine y\u00f6nelik ABD i\u015fgalinden sonra artan d\u00fc\u015fmanl\u0131k IKB\u2019yi yabanc\u0131 akt\u00f6rlerin n\u00fcfuz kurmas\u0131 i\u00e7in g\u00fcvenli bir liman haline getirdi. B\u00f6lgede iktidarda olan Irakl\u0131 K\u00fcrt partileri de \u0130ran ve T\u00fcrkiye\u2019ye kar\u015f\u0131 denge olu\u015fturmak amac\u0131yla K\u00f6rfez \u00fclkelerini politik ve iktisadi varl\u0131klar\u0131n\u0131 geni\u015fletmeye te\u015fvik etmeyi bir zorunluluk olarak g\u00f6rd\u00fc.[ii]<\/sup><\/a> Bu a\u00e7\u0131dan K\u00f6rfez akt\u00f6rleri ile Irakl\u0131 K\u00fcrt siyaset\u00e7iler aras\u0131ndaki sava\u015f \u00f6ncesi ba\u011flar sava\u015f sonras\u0131 ekonomik ve politik temaslar\u0131n artmas\u0131na zemin haz\u0131rlad\u0131.<\/p>\n Co\u011frafi a\u00e7\u0131dansa K\u00f6rfez \u00fclkelerinin \u015eii Arap \u00e7o\u011funluklu vilayetler yerine IKB ve S\u00fcnni Arap \u00e7o\u011funluklu vilayetlerde \u0130ran\u2019a (ve T\u00fcrkiye\u2019ye) kar\u015f\u0131 uzun vadede varl\u0131k g\u00f6stermeyi planlamak daha g\u00fcvenliydi. K\u00f6rfez\u2019in temaslar\u0131 I\u015e\u0130D\u2019in y\u00fckselmesiyle birlikte \u0130ran\u2019\u0131n artan n\u00fcfuzuna kar\u015f\u0131 olan yerinden edilmi\u015f bir\u00e7ok S\u00fcnni a\u015firetin s\u0131\u011f\u0131nd\u0131\u011f\u0131 IKB\u2019de daha da yo\u011funla\u015ft\u0131. Lakin I\u015e\u0130D\u2019in 2017\u2019de yenilmesiyle birlikte Irak\u2019ta S\u00fcnni Arap unsurlarla temas kurmak Abu Dabi ve Riyad\u2019\u0131n Irak politikalar\u0131n\u0131n bir ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olmaya evrildi. \u0130ran\u2019\u0131n n\u00fcfuzu artarken Tahran\u2019a daha \u00e7ok kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan Irakl\u0131 \u015eii siyaset\u00e7i ve se\u00e7menler de K\u00f6rfez \u00fclkeleriyle ba\u011flar\u0131n\u0131 k\u00f6kl\u00fcle\u015ftirmeye ilgi duymaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n \u0130kincisi<\/strong>, Irak\u2019\u0131n \u015eii \u00e7o\u011funluklu g\u00fcneyinde T\u00fcrk diplomatik ve ticari varl\u0131\u011f\u0131na K\u00f6rfez devletlerininkine k\u0131yasla g\u00f6rece s\u0131cak yakla\u015f\u0131lmas\u0131 Ankara\u2019ya K\u00f6rfez \u00fclkelerine g\u00f6re daha g\u00f6r\u00fcn\u00fcr bir varl\u0131k kazand\u0131rd\u0131. Bunun \u00f6nde gelen \u00f6rneklerinden biri T\u00fcrkiye\u2019nin ABD i\u015fgalinden sonra Basra vilayetine ilgi duymas\u0131 oldu.<\/p>\n S\u00fcnni Arap b\u00f6lgelerinde Irak \u0130slami Partisi (I\u0130P) ile T\u00fcrkiye\u2019deki iktidar partisi Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi (AKP) aras\u0131ndaki g\u00f6reli ideolojik yak\u0131nl\u0131k, Ankara\u2019n\u0131n bu parti \u00fczerinden a\u015firetlerin yo\u011fun oldu\u011fu Anbar vilayetinde de dostlar edinmesine olanak tan\u0131d\u0131.<\/p>\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc<\/strong>, I\u0130P\u2019nin yan\u0131 s\u0131ra T\u00fcrkiye ile Katar aras\u0131nda filizlenen ili\u015fki T\u00fcrkiye\u2019nin Katar\u2019\u0131n Irak\u2019\u0131n bat\u0131s\u0131ndaki Anbar\u2019daki a\u015firet ba\u011flant\u0131lar\u0131yla temas kurmas\u0131na (daha do\u011frusu Irakl\u0131 siyaset\u00e7ilerin bu iki \u00fclkeden birinin di\u011ferleriyle ili\u015fkilerini geli\u015ftirmek i\u00e7in m\u00fcttefik olmas\u0131na) imk\u00e2n sa\u011flad\u0131.<\/p>\n D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc<\/strong>, Arap S\u00fcnniler T\u00fcrkiye, BAE, ilgili K\u00f6rfez \u00fclkeleri ve \u00dcrd\u00fcn aras\u0131nda her birinin bazen tek tarafl\u0131 bazen de \u00e7ok tarafl\u0131 olarak Arap S\u00fcnni topluluklara siyaseten n\u00fcfuz etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc bir kesi\u015fim noktas\u0131 haline geldi. Irak parlamento se\u00e7imlerinden \u00f6nce durum esasen b\u00f6yleydi.<\/p>\n Bu makale T\u00fcrkiye ile BAE\u2019nin Irak\u2019ta nas\u0131l i\u015f birli\u011fi ve \u00e7at\u0131\u015fma i\u00e7ine girdi\u011fine odaklansa da hem Ankara hem de Abu Dabi Irak\u2019ta di\u011fer b\u00f6lgesel akt\u00f6rlerle birlikte hareket etti\u011fi i\u00e7in di\u011fer \u00fclkeleri de ele al\u0131yor. Bu makalenin Irak\u2019ta n\u00fcfuz sa\u011flamak i\u00e7in yar\u0131\u015fan o kadar devlet varken \u00fclkedeki T\u00fcrkiye-BAE ili\u015fkilerinin dinamiklerine odaklanmay\u0131 se\u00e7mesinin iki nedeni var:<\/p>\n Birincisi<\/strong>, hem AKP\u2019li Cumhurba\u015fkan\u0131 Erdo\u011fan iktidar\u0131ndaki T\u00fcrkiye hem de Muhammed bin Zayid (MbZ) liderli\u011findeki BAE birka\u00e7 on y\u0131lda giderek birbiriyle \u00e7at\u0131\u015fan ajandalar geli\u015ftirdi ama 2017 ortalar\u0131na kadar Irak\u2019ta rekabet ve i\u015f birli\u011fi i\u00e7inde olmay\u0131 ba\u015fard\u0131. ABD ile ittifaklar\u0131, ortak \u00e7\u0131karlar\u0131 ve \u0130ran\u2019a y\u00f6nelik duyduklar\u0131 ortak kayg\u0131lar nedeniyle rekabetlerini s\u0131n\u0131rl\u0131 tutma e\u011filiminde oldular. Yine de 2017 K\u00f6rfez krizinin ard\u0131ndan Katar ve T\u00fcrkiye\u2019nin, art\u0131k BAE ve Suudi Arabistan ile birlikte \u0130ran\u2019\u0131n n\u00fcfuzunu s\u0131n\u0131rlamak i\u00e7in ortak hareket etme konusunda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir niyeti kalmad\u0131.<\/p>\n \u0130kincisi<\/strong>, iki \u00fclkenin Irak\u2019taki rekabeti ikisinin de b\u00f6lgesel ve uluslararas\u0131 cazibesi olan ekonomik modellere sahip birer ekonomik g\u00fc\u00e7 oda\u011f\u0131 olmas\u0131 nedeniyle benzersizdir. Mesela geni\u015f finansal kaynaklar\u0131na ra\u011fmen ne Suudi Arabistan ne de \u0130ran bu \u015fekilde tan\u0131mlanabilir. \u0130ki \u00fclkenin benzersiz ekonomik modelleri Irakl\u0131 akt\u00f6rlerin T\u00fcrk ve BAE\u2019li m\u00fcteahhitleri tercih etmesini sa\u011flayan bir yumu\u015fak g\u00fc\u00e7 bi\u00e7imidir. Bu da d\u0131\u015f-i\u00e7 \u00e7\u0131karlar\u0131n i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015fli\u011fi nedeniyle politik m\u00fcdahalelerine kal\u0131c\u0131l\u0131k kat\u0131yor.<\/p>\n Bu makalede yazar\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi birka\u00e7 m\u00fclakat\u0131n yan\u0131nda \u00e7o\u011funlukla a\u00e7\u0131k kaynak verilerden yararlan\u0131ld\u0131. WikiLeaks\u2019ten temin edilen Amerikan diplomatik yaz\u0131\u015fmalar\u0131 a\u00e7\u0131k kaynak verilerin \u00fc\u00e7te birine tekab\u00fcl ediyor. Bu yaz\u0131\u015fmalar T\u00fcrkiye, BAE ve di\u011fer K\u00f6rfez akt\u00f6rlerinin ABD ile olan diyaloglar\u0131 \u00fczerinden Irak\u2019ta nas\u0131l hareket ettiklerini anlamak i\u00e7in bir pencere sunuyor. Amerikan yaz\u0131\u015fmalar\u0131 ekseriyetle 2005-2011 aras\u0131 d\u00f6nemi kaps\u0131yor. Irak siyasetinin i\u00e7inden \u00fc\u00e7 isimle Kas\u0131m 2020\u2019de yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fme yap\u0131ld\u0131. Fakat yazar ile muhataplar\u0131 aras\u0131nda ge\u00e7en konuyla ilgili plans\u0131z konu\u015fmalar da bu makalede sunulan n\u00fcanslar\u0131n baz\u0131lar\u0131na katk\u0131 sa\u011flad\u0131.<\/p>\n Bu makalenin \u00f6nemli s\u0131n\u0131rlar\u0131ndan biri de T\u00fcrkiye ve BAE\u2019nin Irak\u2019taki politikalar\u0131n\u0131n ayr\u0131nt\u0131lar\u0131na sadece aral\u0131kl\u0131 olarak de\u011finmesidir. Bunun nedeni, makalenin kilit kaynaklar\u0131ndan olan WikiLeaks\u2019in iki \u00fclkenin bu g\u00fcne kadar geli\u015ftirdi\u011fi politikalar\u0131 anlamada hayati \u00f6nem arz eden I\u015e\u0130D\u2019in y\u0131k\u0131lmas\u0131 s\u00fcreci ve sonras\u0131ndaki d\u00f6nemlerinde Ankara ve Abu Dabi\u2019nin Ba\u011fdat politikalar\u0131n\u0131 kapsayan Amerikan yaz\u0131\u015fmalar\u0131na yer vermemesidir. \u0130kincisi de makalenin konunun hakkaniyet a\u00e7\u0131s\u0131ndan ayr\u0131 bir ara\u015ft\u0131rmay\u0131 gerektiren karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle IKB\u2019nin d\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar\u0131na kas\u0131tl\u0131 olarak geni\u015f yer vermemesidir.<\/p>\n Bu makale iki b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fuyor: Birincisi<\/strong>, T\u00fcrkiye ile BAE\u2019nin (ve K\u00f6rfez ve \u00dcrd\u00fcn\u2019\u00fcn) Irak\u2019taki politik temaslar\u0131n\u0131 ve yak\u0131nla\u015fma ve ayr\u0131\u015fma noktalar\u0131n\u0131 ele al\u0131yor. \u00d6ncelikle bu akt\u00f6rlerin Amerika\u2019n\u0131n talepleri \u00fczerine Irak\u2019\u0131n Arap S\u00fcnnilerinin 2003 sonras\u0131 siyasal d\u00fczene kat\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaya nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011ferlendirip T\u00fcrkiye ile BAE\u2019nin Irakl\u0131 \u015eii \u0130slamc\u0131larla siyasi temaslar\u0131nda nas\u0131l farkl\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131na odaklan\u0131yorum. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak, T\u00fcrkiye, BAE ve di\u011ferlerinin Irak\u2019\u0131n baz\u0131 se\u00e7imlerinden \u00f6nce S\u00fcnnileri nas\u0131l \u00f6rg\u00fctlemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131kl\u0131yorum. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc ve be\u015finci alt b\u00f6l\u00fcmler ise s\u0131ras\u0131yla T\u00fcrkiye ile BAE\u2019nin Irak\u2019taki yerel ittifaklar\u0131n\u0131n gidi\u015fat\u0131n\u0131n \u00fclkenin i\u00e7 dinamiklerine nas\u0131l ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu ve 2017 K\u00f6rfez krizinden bu yana k\u0131z\u0131\u015fan b\u00f6lgesel d\u00fc\u015fmanl\u0131klar\u0131n T\u00fcrkiye ile BAE\u2019nin m\u00fcttefikleri aras\u0131ndaki i\u015f birli\u011fini nas\u0131l zedeledi\u011fini a\u00e7\u0131kl\u0131yorum.<\/p>\n \u0130kinci b\u00f6l\u00fcm ise T\u00fcrkiye ve BAE\u2019nin Irak\u2019ta ve \u00f6zellikle de K\u00fcrt \u00f6zerk b\u00f6lgesindeki ekonomik n\u00fcfuzunu kavramsalla\u015ft\u0131rmaya ayr\u0131ld\u0131. Bu b\u00f6l\u00fcmde ticari ili\u015fkilerinin m\u00fcdahalelerinin uzun vadedeki istikrar\u0131na nas\u0131l katk\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131kl\u0131yorum. B\u00f6l\u00fcm, T\u00fcrkiye ve BAE\u2019nin sava\u015f \u00f6ncesinde Irak\u2019la olan \u00f6zellikle enerji ve gayrimenkul sekt\u00f6rlerindeki ekonomik ili\u015fkilerinin, \u00f6nemini vurgulamakla ba\u015fl\u0131yor. \u00d6nce T\u00fcrkiye ile BAE aras\u0131nda IKB\u2019de ya\u015fanan ekonomik rekabeti genel hatlar\u0131yla de\u011ferlendiriyorum. Ard\u0131ndan Anbar ve sonras\u0131nda IKB\u2019ye \u00f6zel olarak odaklan\u0131p iki \u00fclkenin Irak\u2019\u0131n enerji sekt\u00f6r\u00fcndeki rekabetini ele al\u0131yorum. Son olarak da iki \u00fclkenin orta ve g\u00fcney Irak\u2019taki ekonomik faaliyetlerine odaklan\u0131yorum.<\/a><\/p>\n<\/div> T\u00fcrkiye, Birle\u015fik Arap Emirlikleri (BAE) ve K\u00f6rfez \u00fclkeleri 2003 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen ABD i\u015fgalinden bu yana Irak\u2019ta i\u015f birli\u011fi ve rekabet halindeler. Birle\u015fik Devletler (ABD), yeni bir siyasal d\u00fczen ve ekonomik yap\u0131 in\u015fa etmek i\u00e7in b\u00f6lgesel m\u00fcttefiklerine ba\u015fvurdu. Sava\u015f \u00f6ncesi siyasi ve ekonomik ba\u011flant\u0131lar T\u00fcrkiye ve BAE\u2019nin \u00fclkede, \u00f6zellikle de Irak K\u00fcrdistan B\u00f6lgesi\u2019nde (IKB) n\u00fcfuz elde etmesine yard\u0131mc\u0131 oldu<\/p>\n","protected":false},"author":55,"featured_media":28950,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mo_disable_npp":"","ngg_post_thumbnail":0},"categories":[363],"tags":[],"asf_pub_issue":[10313,10319],"asf_pub_region":[10321,17585,17601],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29328"}],"collection":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/55"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=29328"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29328\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":29392,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29328\/revisions\/29392"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/28950"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=29328"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=29328"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=29328"},{"taxonomy":"asf_pub_issue","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_issue?post=29328"},{"taxonomy":"asf_pub_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_region?post=29328"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}