{"id":30121,"date":"2022-01-18T13:10:23","date_gmt":"2022-01-18T10:10:23","guid":{"rendered":"https:\/\/research.sharqforum.org\/?p=30121"},"modified":"2022-02-23T15:11:18","modified_gmt":"2022-02-23T12:11:18","slug":"etiyopya-krizi-gelecek-catismalar-icin-tehlikeli-bir-emsal-mi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/2022\/01\/18\/etiyopya-krizi-gelecek-catismalar-icin-tehlikeli-bir-emsal-mi\/","title":{"rendered":"Etiyopya Krizi: Gelecek \u00c7at\u0131\u015fmalar i\u00e7in Tehlikeli bir Emsal mi?"},"content":{"rendered":"

\"\" Federico Donelli<\/a>      <\/i> 18 Ocak 2022<\/span><\/h6><\/div><\/div><\/div>
<\/div><\/div><\/div>
PDF \u0130ndir<\/span><\/a><\/div><\/div><\/div>
<\/div><\/div><\/div>
Uzman G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc<\/a> \/ \/ B\u00f6lgesel Politika<\/a><\/h6><\/div><\/div><\/div>
<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>

(Bu metin \u0130ngilizce orijinal versiyonundan terc\u00fcme edilmi\u015ftir.)<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00d6zet:<\/strong> Bu uzman g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc Etiyopya \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 dinamiklerini inceleyip b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel etkilerinin alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyor. Etiyopya ordusunun Kas\u0131m 2020\u2019de kuzeydeki Tigray b\u00f6lgesine m\u00fcdahalesi t\u00fcm Afrika Boynuzu\u2019nun istikrar\u0131n\u0131 zedeleyen bir dizi devlet i\u00e7i ve b\u00f6lge i\u00e7i dinami\u011fi tetikledi. \u00c7at\u0131\u015fmaya k\u0131sa vadeli bir \u00e7\u00f6z\u00fcm yok gibi g\u00f6r\u00fcnse de Etiyopya krizinin b\u00f6lgesel d\u00fczeyde istikrars\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 etkileri \u015fimdiden g\u00f6ze \u00e7arp\u0131yor, \u00e7\u00fcnk\u00fc istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n ta\u015fmas\u0131na ve di\u011fer \u00fclkelerin Addis Ababa’n\u0131n zay\u0131flamas\u0131ndan yararlanma emelleri ile ilgili endi\u015felerin bir kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 var. Daha geni\u015f bir mercekten bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Etiyopya krizi, son aylarda ABD ile \u00c7in aras\u0131nda yeni bir hesapla\u015fma sahas\u0131 haline geldi \u00e7\u00fcnk\u00fc son e\u011filimler krizi gelecek \u00e7at\u0131\u015fmalar ve yeni k\u00fcresel g\u00fc\u00e7 dengesi i\u00e7in bir test \u00f6rne\u011fine \u00e7eviriyor.<\/p>\n

Giri\u015f<\/h3>\n

Kas\u0131m 2020\u2019de Etiyopya’n\u0131n kuzeyindeki Tigray b\u00f6lgesinde ba\u015flayan \u00e7at\u0131\u015fma, son aylarda birka\u00e7 kez d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme u\u011frayarak t\u00fcm \u00fclkeyi etkiledi. Son aylarda \u00e7at\u0131\u015fma, Afrika Boynuzu gibi son derece k\u0131r\u0131lgan bir b\u00f6lgesel kompleksin istikrar\u0131n\u0131 zedeleyen bir dizi \u00fclke i\u00e7i ve b\u00f6lgesel dinami\u011fi tetikledi. \u00c7at\u0131\u015fman\u0131n nas\u0131l geli\u015fece\u011fini \u00f6ng\u00f6rmek zor olsa da Etiyopya\u2019n\u0131n istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n etkileri hi\u00e7 ku\u015fkusuz t\u00fcm b\u00f6lge \u00fclkelerinin gelece\u011fini derinden etkileyecek. On iki aydan fazla s\u00fcren \u00e7at\u0131\u015fma, \u00f6nde gelen uluslararas\u0131 oyuncular\u0131n bir\u00e7ok durumda tamamen farkl\u0131 olan duru\u015flar\u0131 benimsemelerine neden oldu. ABD ve \u00c7in rekabeti, Etiyopya<\/a> \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 etraf\u0131nda gelecekteki k\u00fcresel dengelerin bir testi haline gelebilecek bir n\u00fcfuz m\u00fccadelesi yaratt\u0131.<\/p>\n

1. \u00c7at\u0131\u015fma Dinamikleri ve Y\u0131pratma Sava\u015f\u0131 Riskleri<\/h4>\n

Etiyopya Ba\u015fbakan\u0131 Abiy Ahmed\u2019in Kas\u0131m 2020\u2019de Tigray b\u00f6lgesine askeri m\u00fcdahalede karar\u0131 giderek t\u00fcm \u00fclkeyi etkisi alt\u0131na alan bir \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 tetikledi. Sava\u015f, yeni ba\u015fbakan ile yirmi y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n s\u00fcredir Etiyopya siyasetine ve ekonomisine h\u00e2kim olan Tigrayl\u0131 se\u00e7kinler aras\u0131ndaki iki y\u0131ll\u0131k gerginli\u011fin ard\u0131ndan patlak verdi. \u0130ktidara geldikten sonra, Abiy Ahmed Etiyopya’n\u0131n etnik-politik dengesini yeniden \u015fekillendirdi ve Tigrayl\u0131 se\u00e7kinlerin etkisini kademeli olarak azaltt\u0131. Fakat gerilimler, Tigray yetkililerinin federal h\u00fck\u00fcmetin erteleme karar\u0131na ra\u011fmen b\u00f6lgesel se\u00e7imler d\u00fczenlemeye karar vermesi \u00fczerine kontrolden \u00e7\u0131kt\u0131. Tigray topraklar\u0131ndaki bir federal askeri \u00fcsse d\u00fczenlenen sald\u0131r\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Etiyopya Milli Savunma G\u00fc\u00e7leri (EMSG), b\u00f6lgeye m\u00fcdahale etti. O tarihten itibaren \u00e7at\u0131\u015fmalar en az d\u00f6rt ayr\u0131 a\u015famadan ge\u00e7ti. Etiyopya birlikleri, Tigrayl\u0131lar\u0131n ba\u015fkenti Mekelle de dahil olmak \u00fczere kuzey b\u00f6lgesinin \u00e7o\u011funu ele ge\u00e7irdi, ard\u0131ndan Haziran ve A\u011fustos aylar\u0131nda bunu Tigrayl\u0131lar\u0131n iki sald\u0131r\u0131s\u0131 izledi bu da Addis Ababa’n\u0131n sonbaharda kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131s\u0131na yol a\u00e7t\u0131. Son a\u015fama ise EMSG\u2019nin kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131yla Ekim\u2019de ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

\u0130ki kamp bir yanda kuzey b\u00f6lgesindeki iktidar partisi Tigray Halk Kurtulu\u015f Cephesi (THKC) ile \u00f6b\u00fcr yanda Abiy Ahmed etraf\u0131nda netle\u015firken birka\u00e7 ba\u015fka akt\u00f6r de var. Federal ordunun operasyonu, Amhara ve Afar gibi di\u011fer Etiyopya b\u00f6lgesel devletlerinden d\u00fczenli birliklerin yan\u0131 s\u0131ra Eritre Savunma Kuvvetleri’nin (ESK) aktif deste\u011fini i\u00e7eriyor. Etiyopya Ba\u015fbakan\u0131 yaz\u0131n Tigray kar\u015f\u0131t\u0131 cepheyi bir araya getirebilirken kar\u015f\u0131s\u0131ndakiler de ortak istekleri Abiy Ahmed h\u00fck\u00fcmetini devirmek olan Etiyopya\u2019n\u0131n farkl\u0131 eyaletlerinden dokuz grubun da kat\u0131l\u0131m\u0131yla kendi koalisyonlar\u0131 Etiyopya Federalist ve Konfederalist G\u00fc\u00e7leri Birle\u015fik Cephesi\u2019ni kurdu. THKC liderli\u011findeki koalisyonun siyasi ajandas\u0131 Etiyopya Devrimci Demokratik Halk Cephesi (EDDHC) d\u00f6neminde uygulanan bir devrimci demokrasi t\u00fcr\u00fc olan Abyotawi demokrasisinin revize edilmi\u015f bir versiyonu \u00fczerinden \u00fclkenin federal yap\u0131s\u0131n\u0131 yeniden canland\u0131rmay\u0131 ama\u00e7l\u0131yor. Proje, son y\u0131llarda medemer (sinerji\/eklemlenme) kavram\u0131na dayanan bir pan-Etiyopyac\u0131 vizyon savunan Ba\u015fbakan\u2019\u0131n siyasi ajandas\u0131na a\u00e7\u0131k\u00e7a kar\u015f\u0131 koymay\u0131 ama\u00e7l\u0131yor. Askeri yard\u0131m a\u00e7\u0131s\u0131ndan THKC\u2019nin askeri kanad\u0131 Tigray Savunma G\u00fc\u00e7leri (TSG) \u00f6ncelikle, Jaal Maroo liderli\u011findeki Oromo Kurtulu\u015f Ordusu\u2019nun (OKO) deste\u011fine dayan\u0131yor.<\/p>\n

Kas\u0131m ay\u0131nda, TSG-OKO birliklerinin ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131 \u00f6nemli bir ba\u015far\u0131 yakalay\u0131p Ba\u015fbakan\u2019\u0131 alt\u0131 ayl\u0131k OHAL ilan etmeye zorlad\u0131. Tigrayl\u0131lar\u0131n Dessie ve Kombolcha gibi stratejik \u00f6neme sahip \u015fehirleri ele ge\u00e7irmesi Addis Ababa\u2019n\u0131n da ku\u015fat\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 ima ediyordu. Ancak, birka\u00e7 hafta i\u00e7inde \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n g\u00fc\u00e7 dengesi bir kez daha de\u011fi\u015fti. Abiy kar\u015f\u0131t\u0131 koalisyonun yapt\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 stratejik hatalar federal h\u00fck\u00fcmetin m\u00fcttefiki b\u00f6lgesel ordulara yeni askerlerin kat\u0131lmas\u0131yla birle\u015fince \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n seyri tekrar Abiy Ahmed\u2019in lehine d\u00f6nd\u00fc. Ayr\u0131ca Etiyopya hava g\u00fcc\u00fcn\u00fcn devasa \u00f6l\u00e7ekte artmas\u0131 da TSG liderli\u011findeki birliklerin ilerleyi\u015fini durdurmada hayati rol oynad\u0131. Etiyopya Hava Kuvvetleri (EHK), Derg d\u00f6neminden beri kullan\u0131lmakta olan MIG-23 ve Sukhoi Su-27 gibi Rus yap\u0131m\u0131 eski jetlerin yan\u0131nda farkl\u0131 men\u015felere sahip silahl\u0131 insans\u0131z hava muharebe ara\u00e7lar\u0131na (S\u0130HA) dayan\u0131yor. Halihaz\u0131rda \u00c7in yap\u0131m\u0131 Wing Loon I, \u0130ran yap\u0131m\u0131 Mojaher-6 ve ge\u00e7en A\u011fustos\u2019tan itibaren TB2 gibi T\u00fcrk yap\u0131m\u0131 S\u0130HA\u2019lar Etiyopya semalar\u0131nda u\u00e7uyor. Bu nedenle, son birka\u00e7 hafta Etiyopya kuvvetlerinin yeniden zemin kazanmas\u0131na ve ba\u015fkent Addis Ababa’ya ikmalin devam etmesini sa\u011flamak i\u00e7in hayati bir arter olan Cibuti’ye ba\u011flayan rotada g\u00fcvenli ge\u00e7i\u015f sa\u011flamas\u0131na izin verdi.
\nBu ba\u011flamda \u00fclke, kuzeydeki Tigray b\u00f6lgesinden birka\u00e7 eyalete daha yay\u0131lan bir i\u00e7 \u00e7at\u0131\u015fmaya s\u00fcr\u00fcklendi. Protesto ve \u00e7at\u0131\u015fmalar \u00fclkenin t\u00fcm b\u00f6lgelerinde mevcut, Hatta Metekel b\u00f6lgesi gibi gizli anla\u015fmazl\u0131klar\u0131 da yeniden uyand\u0131r\u0131yor. \u00dclkenin mali durumu da inan\u0131lmaz derecede k\u0131r\u0131lgan ve temel ihtiya\u00e7 \u00fcr\u00fcnlerinin fiyatlar\u0131 \u00e7arp\u0131c\u0131 bir \u015fekilde artt\u0131. Bu durum hayat ko\u015fullar\u0131n\u0131 k\u00f6t\u00fcle\u015ftirip Tigray gibi \u00e7at\u0131\u015fmadan en \u00e7ok etkilenen b\u00f6lgelerdeki yakla\u015f\u0131k alt\u0131 milyon insan\u0131 etkileyen bir insani krizin s\u00fcrmesine neden oldu. \u00c7at\u0131\u015fmaya ek olarak Tigray, son y\u0131llardaki en k\u00f6t\u00fc k\u0131tl\u0131klardan birine maruz kal\u0131rken Addis Ababa\u2019n\u0131n Tigray b\u00f6lgesine giden insani yard\u0131m koridorunu aylarca kesintisiz bir \u015fekilde kapatma karar\u0131 durumu daha da k\u00f6t\u00fcle\u015ftirdi. \u00c7at\u0131\u015fma son aylarda partilerin birbirleriyle \u00e7eli\u015fen anlat\u0131 ve propagandalar\u0131yla alevlenen etnik bir boyut kazand\u0131. Bunun sonucunda sivillerin di\u011fer sivillere kar\u015f\u0131 uygulad\u0131\u011f\u0131 \u015fiddet ve istismar olaylar\u0131nda art\u0131\u015f oldu. Uluslararas\u0131 kurulu\u015flar ve STK\u2019lar iki taraf\u0131n da i\u015fledi\u011fi ve baz\u0131lar\u0131 sava\u015f su\u00e7u denebilecek ciddi ve tutarl\u0131 insan haklar\u0131 ihlallerini raporlad\u0131lar.<\/p>\n

\n
 <\/div>\n<\/div>\n<\/div>
<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bu uzman g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc Etiyopya \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 dinamiklerini inceleyip b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel etkilerinin alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyor. Etiyopya ordusunun Kas\u0131m 2020\u2019de kuzeydeki Tigray b\u00f6lgesine m\u00fcdahalesi t\u00fcm Afrika Boynuzu\u2019nun istikrar\u0131n\u0131 zedeleyen bir dizi devlet i\u00e7i ve b\u00f6lge i\u00e7i dinami\u011fi tetikledi<\/p>\n","protected":false},"author":215,"featured_media":29766,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mo_disable_npp":"","ngg_post_thumbnail":0},"categories":[361],"tags":[17615,17616,17617,17618,17619,17620],"asf_pub_issue":[10319],"asf_pub_region":[10323],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30121"}],"collection":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/215"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=30121"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30121\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":30124,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30121\/revisions\/30124"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/29766"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=30121"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=30121"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=30121"},{"taxonomy":"asf_pub_issue","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_issue?post=30121"},{"taxonomy":"asf_pub_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_region?post=30121"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}