{"id":32493,"date":"2022-05-24T12:14:44","date_gmt":"2022-05-24T09:14:44","guid":{"rendered":"https:\/\/research.sharqforum.org\/?p=32493"},"modified":"2022-11-14T13:45:40","modified_gmt":"2022-11-14T10:45:40","slug":"turkiye-israil-iliskileri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/2022\/05\/24\/turkiye-israil-iliskileri\/","title":{"rendered":"T\u00fcrkiye-\u0130srail \u0130li\u015fkilerinde Normalle\u015fme: \u0130mk\u00e2nlar ve S\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar"},"content":{"rendered":"

T\u00fcrkiye-\u0130srail ili\u015fkileri, ge\u00e7ti\u011fimiz aylar (ve hatta y\u0131llar) i\u00e7erisinde yo\u011fun tart\u0131\u015fmalara konu olarak, b\u00f6lgesel g\u00fcndemin \u00f6nemli bir maddesi olma h\u00fcviyetini korudu. \u0130li\u015fkilerin bozulmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 2009 y\u0131l\u0131ndan bu yana normalle\u015fme \u00e7abalar\u0131 defaatle g\u00fcndeme gelmi\u015fse de bu konuda tam anlam\u0131yla ba\u015far\u0131l\u0131 bir sonuca ula\u015f\u0131lamad\u0131. 1996 y\u0131l\u0131nda iki devlet aras\u0131nda imza edilen Askeri \u0130\u015fbirli\u011fi anla\u015fmas\u0131yla tesis edilen ve 2010 y\u0131l\u0131na kadar s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc kabul edilen ili\u015fkilerdeki “alt\u0131n \u00e7a\u011fa” bir daha geri d\u00f6n\u00fclemedi. Bu \u00e7\u0131kmaz, iki akt\u00f6r\u00fcn d\u0131\u015f politika tercihlerindeki ve ulusal \u00e7\u0131kar tan\u0131mlar\u0131ndaki de\u011fi\u015fiklikle a\u00e7\u0131klanabilecek bir i\u00e7erik sunuyor. Ayr\u0131ca sistemik d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler de ikili ili\u015fkilerin eski d\u00fczeyine ula\u015fmas\u0131na m\u00e2ni oluyor. Hal b\u00f6yleyken bug\u00fcnlerde ya\u015fanan son normalle\u015fme hamlesiyle T\u00fcrkiye-\u0130srail ili\u015fkileri bahsi ge\u00e7en \u00e7\u0131kmaz\u0131 a\u015fabilecek mi? Bu soruya cevap verebilmek i\u00e7in ikili ili\u015fkilerin h\u00e2lihaz\u0131rdaki potansiyel imk\u00e2n ve s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131na dair ak\u0131l y\u00fcr\u00fctmek gerekiyor.<\/p>\n

\u0130mk\u00e2nlar<\/strong><\/p>\n

T\u00fcrk savunma sanayisinde son y\u0131llarda ya\u015fanan devrim niteli\u011findeki geli\u015fmeler, ikili ili\u015fkilerin geli\u015fimine hizmet edebilecek potansiyele sahiptir. Bu \u00e7er\u00e7evede \u0130nsans\u0131z Hava Arac\u0131 (\u0130HA) teknolojisinde T\u00fcrkiye’nin \u00e7e\u015fitli askeri harekatlarda kazand\u0131\u011f\u0131 bariz ba\u015far\u0131lar sayesinde r\u00fc\u015ft\u00fcn\u00fc ispat etmesi ve hatta bu alanda d\u00fcnyan\u0131n “s\u00fcper g\u00fcc\u00fc” olarak an\u0131lmas\u0131 olduk\u00e7a \u00f6nemli bir art\u0131 olarak de\u011ferlendirilmelidir. T\u00fcrk savunma sanayisinin \u0130HA \u00fcretimine y\u00f6nelik giri\u015fimlerinin \u0130srail’den 2000’li y\u0131llarda al\u0131nan HERON’lar\u0131n ya ihtiyac\u0131 kar\u015f\u0131layamamas\u0131 ya da ge\u00e7 teslim edilmesi vesilesiyle serpildi\u011fini \u00f6zellikle not etmekte fayda vard\u0131r.[i]<\/a><\/p>\n

\u0130srail’in son d\u00f6nemde geli\u015ftirdi\u011fi yeni bir teknoloji ise s\u00f6z konusu \u0130HA \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne ket vurabilecek bir niteli\u011fe sahiptir. Iron Beam olarak isimlendirilen \u0131\u015f\u0131n teknolojisi ile \u0130srail, karadan havaya sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 savunma yetene\u011fiyle \u00f6ne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7evede olduk\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fck maliyetli bir savunma silah\u0131 olan Iron Beam, \u0130HA gibi hava ara\u00e7lar\u0131na y\u00f6nelik etkili bir bi\u00e7imde kullan\u0131labilecek bir potansiyele sahiptir.[ii]<\/a> Bu noktada T\u00fcrk savunma sanayisinin s\u00f6z konusu geli\u015fmeleri yak\u0131ndan takip etmesi elzemdir.<\/p>\n

Savunma sanayi alan\u0131nda ya\u015fanan bu geli\u015fmeler, asl\u0131nda iki \u00fclkenin ortak projeler \u00fcretmesi ve hatta bu iki unsuru tamamlay\u0131c\u0131 bir bi\u00e7imde kullanabilmesine y\u00f6nelik olarak teorik bir imk\u00e2n bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r. T\u00fcrk savunma sanayi Iron Beam teknolojisini alt edebilecek kapasitede bir \u00fcr\u00fcn ortaya koyana kadar \u0130srail savunma sanayi ile yak\u0131nla\u015fmak durumundad\u0131r. Hakeza T\u00fcrkiye de \u0130HA \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flayabilmek ad\u0131na s\u00f6z konusu silah\u0131n kendisine kar\u015f\u0131 hasmane politikalar takip eden devletlerin eline ge\u00e7mesini \u00f6nlemelidir. Bu noktada \u00f6zellikle Yunanistan ve Ege sorunlar\u0131na \u00f6zel bir vurgu koymak gerekmektedir. Iron Beam teknolojisinin Yunan silahl\u0131 kuvvetleri taraf\u0131ndan kullan\u0131lmas\u0131 durumunda Ege’de olu\u015fan T\u00fcrk hava \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc sekteye u\u011frayabilir. \u0130srail-Yunanistan-G\u00fcney K\u0131br\u0131s Rum Y\u00f6netimi (GKRY) aras\u0131ndaki askeri ittifak\u0131n boyutlar\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, T\u00fcrkiye-\u0130srail ili\u015fkilerine dair h\u0131zl\u0131 geli\u015fmeler beklenmelidir.<\/p>\n

Ayr\u0131ca s\u00f6z konusu askeri yeteneklerin bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00fclkeye transferi de ikili ili\u015fkilerin geli\u015fimini h\u0131zland\u0131rabilecek bir potansiyele sahip g\u00f6z\u00fckmektedir. T\u00fcrkiye ve \u0130srail ikilisinin Azerbaycan ordusuna yapt\u0131klar\u0131 katk\u0131, 2020 y\u0131l\u0131n\u0131n yaz aylar\u0131nda Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f’\u0131n Ermeni i\u015fgalinden kurtar\u0131lmas\u0131 s\u00fcrecinde olduk\u00e7a belirgin bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Hem T\u00fcrkiye hem de \u0130srail Azerbaycan’\u0131n s\u00f6z konusu askeri zaferinde olduk\u00e7a stratejik bir rol oynam\u0131\u015flard\u0131r.[iii]<\/a> Her iki devletin de Azerbaycan’a verdikleri deste\u011fin g\u00f6rece uzun bir ge\u00e7mi\u015fi olmakla birlikte, gerek\u00e7eleri de benzerdir. T\u00fcrkiye-\u0130srail ikilisi, Ermenistan-\u0130ran ikilisini dengelemenin yolunu Azerbaycan’\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmekte g\u00f6rmektedirler.<\/p>\n

Yukar\u0131da anlat\u0131lanlar do\u011frultusunda denilebilir ki T\u00fcrkiye-\u0130srail ili\u015fkilerinin geli\u015fim potansiyeli, \u00f6zellikle \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00fclkelerle yap\u0131lan i\u015f birlikleri \u00fczerinden \u015fekillenebilir. Devlet Ba\u015fkan\u0131 Aliyev’in de m\u00fctemadiyen telaffuz etti\u011fi \u00fczere Azerbaycan, T\u00fcrkiye-\u0130srail normalle\u015fmesinin en az\u0131ndan kolayla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00fcstlenebilecek bir profile sahip g\u00f6z\u00fckmektedir.[iv]<\/a> Hatta son aylarda ya\u015fanan normalle\u015fme s\u00fcrecinin \u00f6nemli bir \u00f6\u011fesi olarak da kabul edilmektedir. Bu ba\u011flamda \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir akt\u00f6r olarak Azerbaycan, her iki \u00fclkeyle de tesis etti\u011fi stratejik ili\u015fkiler vesilesiyle, dolayl\u0131 bir normalle\u015fmenin kolayla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131s\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00fclkelerle geli\u015ftirilen ili\u015fkiler \u00e7er\u00e7evesinde T\u00fcrkiye-\u0130srail ili\u015fkilerinde dolayl\u0131 normalle\u015fme potansiyeli, T\u00fcrkiye’nin Suudi Arabistan ve Birle\u015fik Arap Emirlikleri’yle (BAE) son d\u00f6nemde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 normalle\u015fme \u00fczerinden de okunabilir. Bu \u00e7er\u00e7evede \u00f6zellikle BAE’nin \u0130srail ile olduk\u00e7a yo\u011fun ve h\u0131zl\u0131 geli\u015fen ili\u015fkileri g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulursa T\u00fcrkiye-\u0130srail normalle\u015fmesinin bu zeminden faydalanabilece\u011fini de not etmek gerekiyor. \u0130brahim Anla\u015fmalar\u0131 \u00fczerinden tesis edilen Arap-\u0130srail yak\u0131nla\u015fmas\u0131nda hen\u00fcz resmi olarak Suudi Arabistan bulunmuyor olsa da sahip oldu\u011fu \u00f6zg\u00fcl a\u011f\u0131rl\u0131k hesaba kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, T\u00fcrk taraf\u0131n\u0131n ilgili \u00fclkelerle ili\u015fkilerindeki normalle\u015fme r\u00fczg\u00e2r\u0131 \u0130srail ile ili\u015fkilerinde de olumlu tesirler b\u0131rakabilecek potansiyele sahiptir.<\/p>\n

\u0130kili ili\u015fkilerin imk\u00e2nlar\u0131 aras\u0131nda \u00f6ne \u00e7\u0131kan bir ba\u015fl\u0131k da Do\u011fu Akdeniz’de ke\u015ffedilen \u0130srail gaz\u0131d\u0131r. S\u00f6z konusu do\u011falgaz yataklar\u0131n\u0131n Bat\u0131l\u0131 pazarlara ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, ikili ili\u015fkilerin normalle\u015ftirilmesi s\u00fcrecinde \u00f6nemli bir referans olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. Lakin T\u00fcrkiye’nin \u0130srail gaz\u0131n\u0131 enerji nakil hatlar\u0131na entegre edebilmesi i\u00e7in \u00f6ncelikle K\u0131br\u0131s sorununun \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fturulmas\u0131 gerekmektedir. Ayr\u0131ca \u0130srail a\u00e7\u0131s\u0131ndan da en makul se\u00e7enek, M\u0131s\u0131r’\u0131n sahip oldu\u011fu LNG tesislerinin kullan\u0131lmas\u0131d\u0131r.[v]<\/a> B\u00f6ylece bir kamu diplomasisi faaliyeti olarak i\u015flevselle\u015ftirilen “do\u011falgaz ortakl\u0131\u011f\u0131”, ikili ili\u015fkilerde muhtemelen akamete u\u011frayacak bir konu ba\u015fl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Fakat her hal\u00fck\u00e2rda ikili ili\u015fkilerin normalle\u015ftirilmesinin kamuoylar\u0131na makul bir zeminde anlat\u0131labilmesini sa\u011flayan bir imk\u00e2n olarak de\u011ferlendirilebilir. <\/p>\n

Bir di\u011fer imk\u00e2n ise T\u00fcrkiye’deki se\u00e7im s\u00fcrecidir. Muhalefet kanad\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi mitinglerle 2023 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lacak olan genel se\u00e7im atmosferine girildi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, T\u00fcrk siyasetindeki geli\u015fmeler de T\u00fcrkiye-\u0130srail ili\u015fkileri a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nem arz etmektedir. Bu ba\u011flamda ger\u00e7ekle\u015fecek potansiyel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler ya da s\u00fcreklilikler, her iki taraf\u0131n da a\u00e7\u0131klamalar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulursa, T\u00fcrkiye-\u0130srail ili\u015fkilerinde herhangi bir olumsuzlu\u011fa sebep olmayacakt\u0131r. Hem iktidar hem de muhalefet kanad\u0131 h\u00e2lihaz\u0131rda T\u00fcrkiye-\u0130srail ili\u015fkilerinin normalle\u015ftirilmesini savunmaktad\u0131r.<\/p>\n

S\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar<\/strong><\/p>\n

T\u00fcrkiye-\u0130srail ili\u015fkilerinin salt iki \u00fclke ili\u015fkilerinden ibaret olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6zellikle belirtmek gerekir. Bu ba\u011flamda ikili ili\u015fkilerdeki seyir, T\u00fcrk-Amerikan ili\u015fkilerinin seyriyle de yak\u0131ndan ilgilidir. Son y\u0131llarda kotar\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan T\u00fcrkiye-\u0130srail normalle\u015fme s\u00fcrecinin de ba\u015fat tetikleyicisi, T\u00fcrk-Amerikan ili\u015fkilerini yeniden ray\u0131na oturtmak olarak g\u00f6r\u00fclebilir.[vi]<\/a> Bu ba\u011flamda bir s\u00fcredir Amerikan y\u00f6netiminin cezaland\u0131rma ve yok sayma hamleleriyle ba\u015fa \u00e7\u0131kmak durumunda kalan T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131, \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn \u00f6nemli bir aya\u011f\u0131n\u0131 T\u00fcrkiye-\u0130srail ili\u015fkilerini normalle\u015ftirmekte g\u00f6rmektedir. Bu ba\u011flamda denilebilir ki ikili ili\u015fkilerin geli\u015fim kapasitesi, T\u00fcrk-Amerikan ili\u015fkilerinin seyriyle paralel bir patikada ilerleyecektir. \u015eayet bahsi ge\u00e7en olumsuz politikalar\u0131n devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 korunursa T\u00fcrk taraf\u0131n\u0131n \u0130srail’le ili\u015fkileri geli\u015ftirmek i\u00e7in daha fazla politik sermaye yat\u0131rmas\u0131n\u0131 beklemek ger\u00e7ek\u00e7i olmayabilir. Benzer bir s\u00fcre\u00e7 2016 y\u0131l\u0131nda ya\u015fanan normalle\u015fme evresinde de g\u00f6zlemlenmi\u015f ve T\u00fcrk diplomasisi, Bat\u0131l\u0131 m\u00fcttefiklerinden arad\u0131\u011f\u0131 deste\u011fi bulamamas\u0131 sebebiyle, Rusya-\u0130ran ikilisiyle yeni bir b\u00f6lgesel denklem in\u015fa ederek yoluna devam etmi\u015ftir. Bu stratejik tercih de bir s\u00fcre sonra T\u00fcrkiye-\u0130srail normalle\u015fmesinin alt\u0131ndaki hal\u0131y\u0131 \u00e7ekerek bo\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcrm\u00fc\u015f ve nihayetinde Filistin’de ya\u015fanan olumsuzluklar sebebiyle b\u00fcy\u00fckel\u00e7iler tekrar geri \u00e7ekilmi\u015flerdir.<\/p>\n

Bir di\u011fer s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131k ise \u0130srail’in Yunanistan-GKRY ile kurdu\u011fu askeri ili\u015fkilerdir. \u00d6nceki b\u00f6l\u00fcmde de an\u0131lan s\u00f6z konusu askeri ili\u015fkilerin boyutu, Yunanistan-GKRY ikilisinin T\u00fcrkiye’ye kar\u015f\u0131 agresif politikalar takip edebilmesinin \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131 olarak telakki edilebilir.[vii]<\/a> \u00d6zellikle de Amerikan deste\u011fiyle tahkim edilen Yunanistan, \u0130srail ile kurdu\u011fu ili\u015fkilerin de katk\u0131s\u0131yla, revizyonist bir profil sergilemektedir. Hal b\u00f6yleyken T\u00fcrkiye-\u0130srail ili\u015fkilerinin geli\u015fiminin \u00f6n\u00fcndeki \u00f6nemli engellerden birisi de s\u00f6z konusu \u00fc\u00e7l\u00fcn\u00fcn art\u0131k bir ittifak\u0131 an\u0131msatan askeri ili\u015fkileridir. T\u00fcrkiye, m\u00fcmk\u00fcn mertebe \u0130srail’i tarafs\u0131zla\u015ft\u0131rmal\u0131 ve Yunanistan-GKRY ile ortak hareket etmesinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ebilmelidir. Bu stratejik hedef akamete u\u011frarsa T\u00fcrkiye-\u0130srail ili\u015fkilerinin geli\u015fimi de g\u00fcd\u00fck kalabilir.<\/p>\n

Ayr\u0131ca \u0130ran’a y\u00f6nelik ortak bir tehdit alg\u0131s\u0131yla hareket edilmesine y\u00f6nelik beklentiler de ger\u00e7ek\u00e7i de\u011fildir. Son y\u0131llarda Arap-\u0130srail normalle\u015fmesinin ve hatta ittifak\u0131n\u0131n ana referans\u0131 olarak beliren \u0130ran tehdidi, T\u00fcrkiye-\u0130srail normalle\u015fmesi kapsam\u0131nda bir beklenti olarak belirse de T\u00fcrk d\u0131\u015f ve g\u00fcvenlik politikas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan benzer bir konuma sahip de\u011fildir. Daha ziyade rekabet ili\u015fkisi olarak isimlendirilebilecek olan T\u00fcrkiye-\u0130ran ili\u015fkileri, b\u00f6lgesel d\u00fczeyde n\u00fcfuz kazanma yar\u0131\u015f\u0131n\u0131n bir sonucu olarak \u015fekillenmektedir.[viii]<\/a> \u00d6zellikle Irak ve Suriye’de etkinlik aray\u0131\u015f\u0131nda olan iki devlet, s\u0131kl\u0131kla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmekte ve bir di\u011ferinin pozisyonuna meydan okumaktad\u0131rlar. Fakat bu durum, iki devletin s\u0131n\u0131rlar\u0131 \u00f6tesinde cereyan etmekte, iki devlet de bir di\u011ferinin toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne ve total olarak ulusal g\u00fcvenli\u011fine direkt olarak kastetmemektedirler. 1990’l\u0131 y\u0131llarda T\u00fcrk g\u00fcvenlik elitinin \u0130ran’dan alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 rejim g\u00fcvenli\u011fine y\u00f6nelik tehditler de g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ge\u00e7erlili\u011fini korumamaktad\u0131r. Kald\u0131 ki son yirmi y\u0131ll\u0131k periyotta Irak ve Suriye gibi iki stratejik g\u00fcney s\u0131n\u0131r kom\u015fusunun istikrars\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131ndan sonra T\u00fcrk stratejik akl\u0131, 1639’dan bu yana stabil kalm\u0131\u015f do\u011fu s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n ve Orta Asya’ya a\u00e7\u0131lan kritik \u00f6nemdeki bir g\u00fczergah\u0131n istikrars\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na taraf olmak istemeyecektir. Hatta b\u00f6ylesi bir duruma T\u00fcrkiye\u2019nin kar\u015f\u0131 durmas\u0131 gerekecektir. Bu ba\u011flamda denilebilir ki \u0130ran tehdidine kar\u015f\u0131 T\u00fcrkiye’nin de Arap-\u0130srail ittifak\u0131nda konumland\u0131r\u0131lmas\u0131, ger\u00e7ek\u00e7i g\u00f6r\u00fcnmemektedir. <\/p>\n

Bir di\u011fer s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131k ise ideolojik bir d\u00fczlemde ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Cumhurba\u015fkan\u0131 Erdo\u011fan’\u0131n ve partisinin temsil etti\u011fi \u0130slamc\u0131l\u0131k, ba\u015fta \u0130srail ve Arap monar\u015fileri olmak \u00fczere Ortado\u011fu’da sak\u0131ncal\u0131 bir stat\u00fcye indirgenen M\u00fcsl\u00fcman Karde\u015fler ideolojisiyle olduk\u00e7a yak\u0131n paralellikler bar\u0131nd\u0131ran bir pozisyonu i\u00e7ermektedir.[ix]<\/a> Bu ba\u011flamda T\u00fcrkiye-\u0130srail ili\u015fkileri, T\u00fcrk taraf\u0131n\u0131n \u0130slamc\u0131l\u0131k ideolojisine mesafe koymas\u0131yla ilerleyebilecek bir kapasiteye sahip olmaktad\u0131r. Her ne kadar Cumhurba\u015fkan\u0131 Erdo\u011fan pratik siyasette olduk\u00e7a pragmatik pozisyonlar edinebiliyor olsa da s\u00f6z konusu ideolojik benze\u015fme, ikili ili\u015fkilerin geli\u015fimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan kritik \u00f6nemde g\u00f6z\u00fckmektedir. Filistin’deki HAMAS ve \u0130slami Cihad gibi akt\u00f6rlerin temsil ettikleri ideolojiye arz edilen paralellikler, haliyle \u0130srail’in aleyhine pozisyon alma olarak kabul g\u00f6rebilecek ve ikili ili\u015fkileri sekteye u\u011fratabilecektir.<\/p>\n

Ayr\u0131ca Filistin sorununun da bir par\u00e7as\u0131 olarak Kud\u00fcs ve Mescid-i Aksa \u00f6zelinde ya\u015fananlar, T\u00fcrkiye’nin b\u00f6lgeye olan ilgisi ve hassasiyeti d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, yine bir gerilim kayna\u011f\u0131 olarak addedilebilir. Amerikan y\u00f6netiminin Kud\u00fcs’\u00fc uluslararas\u0131 hukuka ayk\u0131r\u0131 olarak \u0130srail’in ba\u015fkenti olarak tan\u0131mas\u0131, Kud\u00fcs ve Mescid-i Aksa’daki tansiyonu da y\u00fckseltmi\u015f ve ilgili devletlerin \u0130srail ile ili\u015fkilerinde k\u0131r\u0131lmalar yaratabilecek bir bas\u0131n\u00e7 oda\u011f\u0131 olu\u015fturmu\u015ftur. Bu \u00e7er\u00e7evede Kud\u00fcs ve Mescid-i Aksa’ya y\u00f6nelik olas\u0131 \u0130srail inisiyatifleri, T\u00fcrkiye-\u0130srail ili\u015fkilerinde kopu\u015flara ya da en az\u0131ndan sert siyasi at\u0131\u015fmalara sebebiyet verebilecek bir kapasiteye sahiptir.<\/p>\n

\u0130kili ili\u015fkileri s\u0131n\u0131rlayabilecek bir di\u011fer boyut ise olas\u0131 bir K\u00fcrt devletine y\u00f6nelik olduk\u00e7a ihtilafl\u0131 perspektiflerdir. 2017 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen referandumda ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ilan\u0131na kamuoyundan destek almas\u0131na ra\u011fmen Irak K\u00fcrt B\u00f6lgesel Y\u00f6netimi, b\u00f6lge devletlerinden ald\u0131\u011f\u0131 tepkiler do\u011frultusunda bu sonucu yasala\u015ft\u0131rmam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zellikle T\u00fcrkiye ve \u0130ran’\u0131n kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131 bu s\u00fcre\u00e7te \u0130srail, b\u00f6lgede ortaya \u00e7\u0131kacak bir K\u00fcrt devletine ko\u015fulsuz deste\u011fini a\u00e7\u0131klayarak, her iki devletin \u00e7\u0131karlar\u0131yla \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 g\u00f6ze alm\u0131\u015ft\u0131r.[x]<\/a> \u0130srail stratejisi \u00e7er\u00e7evesinde \u0130ran’a kar\u015f\u0131 kullan\u0131labilecek bir koz olarak kabul edilen olas\u0131 K\u00fcrt devleti, T\u00fcrk stratejisiyle taban tabana \u00e7eli\u015fmektedir. Ayr\u0131ca yine s\u00f6z konusu potansiyelle ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak Kuzey Suriye’deki Amerikan destekli PYD varl\u0131\u011f\u0131, \u0130srail stratejisi \u00e7er\u00e7evesinde de makbul g\u00f6r\u00fclen bir stat\u00fc yaratmaktad\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7evede denilebilir ki Kuzey Irak ve Kuzey Suriye’deki olas\u0131 yeni olu\u015fumlar \u00f6zelinde ikili ili\u015fkiler potansiyel gerilimler bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r.  <\/p>\n

\u0130srail siyasetinin yap\u0131sal olarak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 istikrars\u0131zl\u0131k, T\u00fcrkiye-\u0130srail ili\u015fkilerini s\u0131n\u0131rlayabilecek bir olgu olarak kabul edilebilir. Pamuk ipli\u011fine ba\u011fl\u0131 bir koalisyonla h\u00fck\u00fcmet etmeye \u00e7al\u0131\u015fan Bennett kabinesi, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 Netanyahu kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinden tesis etmi\u015f olmas\u0131 bir yana, meclisteki milletvekili kay\u0131plar\u0131yla da zor zamanlar ya\u015famaktad\u0131r. Bir di\u011fer boyutuyla mevcut h\u00fck\u00fcmet konfig\u00fcrasyonunun ikili ili\u015fkilerin normalle\u015ftirilmesine olduk\u00e7a mesafeli yakla\u015fmas\u0131, bu s\u00fcrece g\u00fc\u00e7l\u00fc bir politik sermaye yat\u0131ran T\u00fcrk taraf\u0131n\u0131 zorda b\u0131rakmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca Netanyahu’nun olas\u0131 geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc de T\u00fcrkiye-\u0130srail ili\u015fkileri a\u00e7\u0131s\u0131ndan zorlay\u0131c\u0131 bir fakt\u00f6r olarak de\u011ferlendirilmektedir. Lakin unutulmamal\u0131d\u0131r ki 22 \u015eubat 1996 y\u0131l\u0131nda tesis edilen askeri i\u015fbirli\u011fi, \u00fc\u00e7 ay kadar sonras\u0131nda ba\u015fbakanl\u0131k koltu\u011funa oturan Netanyahu d\u00f6neminde ilerletilmi\u015f ve 28 A\u011fustos 1996’da ise Savunma Sanayi \u0130\u015fbirli\u011fi Anla\u015fmas\u0131 bizzat Netanyahu taraf\u0131ndan onaylanm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca liderlik d\u00fczeyinde de Netanyahu’nun mevcut T\u00fcrk y\u00f6netimine kar\u015f\u0131 \u00f6zellikle normalle\u015fme evrelerinde olumsuz bir profil sergilemedi\u011fi tarihi tecr\u00fcbeyle sabittir. 2013’te T\u00fcrk taraf\u0131ndan Mavi Marmara Bask\u0131n\u0131’na binaen resmi \u00f6z\u00fcr dilemesi ve 2016’da k\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7erisinde Ankara’ya b\u00fcy\u00fckel\u00e7i atamas\u0131, Netanyahu’nun ikili ili\u015fkilere olumlu katk\u0131lar yapabilece\u011fini g\u00f6stermektedir. Bu ba\u011flamda Netanyahu’nun olas\u0131 geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc, ikili ili\u015fkilerde s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131k \u00fcretebilece\u011fi gibi yeni imk\u00e2nlara da kap\u0131 aralayabilir. Fakat her hal\u00fck\u00e2rda \u0130srail siyasetindeki yap\u0131sal k\u0131r\u0131lganl\u0131k, ikili ili\u015fkilerin istikrar\u0131na y\u00f6nelik potansiyel bir tehdit olarak g\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n

Sonu\u00e7<\/strong><\/p>\n

Uluslararas\u0131 \u0130li\u015fkilerde her devlet, tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u0131karlara ula\u015fabilmek i\u00e7in birtak\u0131m ara\u00e7lar kullan\u0131r ve politikalar takip eder. Bu ba\u011flamda, T\u00fcrkiye-\u0130srail ikilisinin \u00e7\u0131kar tan\u0131mlar\u0131 \u00f6rt\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc \u00f6l\u00e7\u00fcde ikili ili\u015fkilerde yak\u0131nla\u015fma m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcn\u00fcrken ayr\u0131ks\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde de k\u00f6t\u00fcle\u015fme ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olacakt\u0131r. Yukar\u0131da pek \u00e7ok politika kaleminde ikili ili\u015fkilerin imk\u00e2nlar\u0131 ve s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131 tespit edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130kili ili\u015fkilerin gelece\u011fine y\u00f6nelik beklentiler, s\u00f6z konusu imkanlar\u0131n ve s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131n rasyonel de\u011ferlendirilmesiyle ger\u00e7ek\u00e7i bir zemine oturtulabilir.<\/p>\n

Referanslar<\/strong><\/p>\n

[i]<\/a> https:\/\/www.yenisafak.com\/ekonomi\/israilin-bozuk-heronlarindan-dunyanin-gipta-ettigi-sihalara-turkiyenin-insansiz-hava-araci-basarisinin-sifreleri-3527972<\/p>\n

[ii]<\/a> https:\/\/www.timesofisrael.com\/laser-based-air-defense-shoots-down-drones-rockets-in-first-series-of-trials\/<\/p>\n

[iii]<\/a> https:\/\/odatv4.com\/makale\/turkiye-ve-israil-azerbaycanin-en-buyuk-destekcisi-19102042-194021<\/p>\n

[iv]<\/a> https:\/\/www.salom.com.tr\/haber\/116999\/azerbaycan-Israil-ile-turkiye-arasindaki-iliskileri-iyilestirmek-istiyor<\/p>\n

[v]<\/a> https:\/\/www.naturalgasintel.com\/israel-seeking-export-route-via-egypt-to-deliver-lng-to-europe\/<\/p>\n

[vi]<\/a>https:\/\/www.sozcu.com.tr\/2022\/yazarlar\/ugur-dundar\/turkiye-abd-iliskileri-israilin-ipotegi-altinda-7013244\/<\/p>\n

[vii]<\/a> https:\/\/www.aksam.com.tr\/dunya\/israil-yunanistan-gkrynden-kiskirtici-adim-turkiyeye-karsiaskeri-anlasma\/haber-1108442<\/p>\n

[viii]<\/a> https:\/\/www.aspistrategist.org.au\/turkey-and-iran-frenemies-in-the-middle-east\/<\/p>\n

[ix]<\/a> https:\/\/cdn.istanbul.edu.tr\/file\/JTA6CLJ8T5\/AF93141138C046AFBC7DE1BF18136111<\/p>\n

[x]<\/a> https:\/\/www.haaretz.com\/israel-news\/netanyahu-supports-establishment-of-independent-kurdistan-1.5450316<\/p>\n<\/div>

<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":276,"featured_media":32502,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mo_disable_npp":"","ngg_post_thumbnail":0},"categories":[364],"tags":[],"asf_pub_issue":[],"asf_pub_region":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32493"}],"collection":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/276"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=32493"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32493\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":33273,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32493\/revisions\/33273"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/32502"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=32493"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=32493"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=32493"},{"taxonomy":"asf_pub_issue","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_issue?post=32493"},{"taxonomy":"asf_pub_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_region?post=32493"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}