{"id":37320,"date":"2023-11-03T16:22:47","date_gmt":"2023-11-03T13:22:47","guid":{"rendered":"https:\/\/research.sharqforum.org\/?p=37320"},"modified":"2023-11-03T16:31:17","modified_gmt":"2023-11-03T13:31:17","slug":"gazze-krizi-ve-ortaya-cikan-cok-kutuplu-dunya","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/2023\/11\/03\/gazze-krizi-ve-ortaya-cikan-cok-kutuplu-dunya\/","title":{"rendered":"GAZZE KR\u0130Z\u0130 VE ORTAYA \u00c7IKAN \u00c7OK KUTUPLU D\u00dcNYA"},"content":{"rendered":"<div class=\"fusion-fullwidth fullwidth-box fusion-builder-row-1 nonhundred-percent-fullwidth non-hundred-percent-height-scrolling\" style=\"--awb-border-radius-top-left:0px;--awb-border-radius-top-right:0px;--awb-border-radius-bottom-right:0px;--awb-border-radius-bottom-left:0px;\" ><div class=\"fusion-builder-row fusion-row\"><div class=\"fusion-layout-column fusion_builder_column fusion-builder-column-0 fusion_builder_column_1_1 1_1 fusion-one-full fusion-column-first fusion-column-last\" style=\"--awb-padding-top:20px;--awb-padding-right:20px;--awb-padding-bottom:20px;--awb-padding-left:20px;--awb-bg-size:cover;--awb-box-shadow:2px 2px 20px 2px #dddddd;;--awb-margin-bottom:0px;\"><div class=\"fusion-column-wrapper fusion-column-has-shadow fusion-flex-column-wrapper-legacy\"><div class=\"fusion-text fusion-text-1\"><p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #8a1538;\"><strong><em>(Bu metin \u0130ngilizce orijinal versiyonundan terc\u00fcme edilmi\u015ftir.)<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p>Gazze krizi, ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclen \u00e7ok kutuplu d\u00fcnya d\u00fczeni i\u00e7in yeni bir ad\u0131m manas\u0131na geliyor. Son d\u00f6nemde patlak veren \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n beklenmedik boyutu ve Bat\u0131&#8217;n\u0131n h\u00e2lihaz\u0131rdaki krize y\u00f6nelik tutumu g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, Gazze krizinin art\u00e7\u0131 \u015foklar\u0131n\u0131n Orta Do\u011fu ve Afrika\u2019n\u0131n \u00e7ok \u00f6tesine ula\u015fmas\u0131 kuvvetle muhtemeldir. Bu nedenle Gazze krizi b\u00f6lgesel olmaktan ziyade k\u00fcresel bir olay olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131labilir. Krizin sonucu ne olursa olsun Bat\u0131&#8217;n\u0131n sadece b\u00f6lgesel d\u00fczeyde de\u011fil, k\u00fcresel d\u00fczeyde de jeopolitik ve &#8216;varsay\u0131lan&#8217; ahlaki \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kaybetmesi muhtemel. Rusya, \u00c7in ve d\u00fcnyan\u0131n geli\u015fmekte olan \u00fclkelerinin mevcut krizden Bat\u0131&#8217;n\u0131n aleyhine dersler \u00e7\u0131karmas\u0131 bekleniyor. Gazze&#8217;de devam eden \u00e7at\u0131\u015fma k\u00fcresel g\u00fc\u00e7 dengesini etkiliyor, Rusya \u00fczerindeki bask\u0131y\u0131 hafifletiyor ve \u00c7in&#8217;e yeni f\u0131rsatlar sunuyor.<\/p>\n<p>\u0130srail&#8217;in Gazze&#8217;yi i\u015fgali, t\u0131pk\u0131 Rusya&#8217;n\u0131n Ukrayna&#8217;y\u0131 i\u015fgali gibi, yak\u0131n tarihte bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131d\u0131r. \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda kurulan k\u00fcresel d\u00fczen, Gazze krizinin ard\u0131ndan \u00e7\u00f6kmenin e\u015fi\u011fine gelmi\u015f durumda. \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131&#8217;n\u0131n ard\u0131ndan ortaya \u00e7\u0131kan norm ve kurumlar\u0131n, \u0130srail y\u00f6netiminin Gazze&#8217;ye y\u00f6nelik ac\u0131mas\u0131z, kas\u0131tl\u0131 ve ayr\u0131m g\u00f6zetmeyen sald\u0131r\u0131lar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda i\u015flevsiz oldu\u011fu (hatta \u0130srail&#8217;in cezadan muaf oldu\u011fu g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruldu\u011funda yok h\u00fckm\u00fcnde oldu\u011fu) kan\u0131tland\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki zaman zarf\u0131nda k\u00fcresel d\u00fczenin ABD hakimiyetindeki tek kutupluluktan \u00e7ok kutuplulu\u011fa ge\u00e7i\u015finin h\u0131zlanaca\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n<p>ABD, Gazze krizinin ard\u0131ndan Ortado\u011fu&#8217;ya yeniden \u00f6ncelik vermek mecburiyetinde kald\u0131. Washington art\u0131k yaln\u0131zca ABD hegemonyas\u0131na en b\u00fcy\u00fck tehdit olarak kodlanan \u00c7in&#8217;e odaklanam\u0131yor. Rusya&#8217;n\u0131n Ukrayna&#8217;y\u0131 i\u015fgali ABD hegemonyas\u0131na ciddi bir darbe indirmi\u015f ve Washington&#8217;u dikkatini Avrupa&#8217;ya kayd\u0131rmaya zorlam\u0131\u015ft\u0131. Hamas&#8217;\u0131n 7 Ekim&#8217;de \u0130srail&#8217;e y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131lar\u0131 ABD\u2019nin stratejik oda\u011f\u0131na yeni bir darbe anlam\u0131na geliyor. Donald Trump\u2019\u0131n ABD&#8217;de g\u00f6reve gelmesinden sonra Washington, \u00c7in&#8217;in etkisini k\u0131s\u0131tlamak i\u00e7in Hint-Pasifik b\u00f6lgesine y\u00f6nelmeyi arzulayarak bu y\u00f6ndeki \u00e7abalar\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131rd\u0131. Bununla birlikte Hamas&#8217;\u0131n sald\u0131r\u0131s\u0131 genel olarak Orta Do\u011fu&#8217;yu, \u00f6zelde de Filistin meselesini ABD elitlerinin g\u00fcndemine geri getirdi. Gazze\u2019de ya\u015fanan ve kural tan\u0131mayan sava\u015f, Washington&#8217;un d\u0131\u015f politika camias\u0131n\u0131 &#8216;yeni So\u011fuk Sava\u015f&#8217; anlat\u0131s\u0131n\u0131 geni\u015fletmeye ve \u0130srailliler ile Filistinliler aras\u0131nda ulusal ve \u0131rksal bir \u00e7at\u0131\u015fma olarak kabul edilen \u015feyi b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7ler aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n daha geni\u015f bir ba\u011flam\u0131 i\u00e7inde birle\u015ftirmeye te\u015fvik etti.<\/p>\n<p>Bununla birlikte Gazze&#8217;deki durum ne orta vadede ne de uzun vadede Washington&#8217;un lehine geli\u015fecekmi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. \u00c7in ve Rusya, uzun s\u00fcredir ABD&#8217;nin hegemonyas\u0131ndaki uluslararas\u0131 sistemi baltalamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Washington Orta Do\u011fu&#8217;ya odaklan\u0131rken, Rusya yay\u0131lan problemlerden en \u00e7ok yararlanan taraf olabilir.<\/p>\n<p>Her ne kadar ABD, Rusya ve \u00c7in ile olan b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 rekabetinde askeri ve ekonomik a\u00e7\u0131dan h\u00e2l\u00e2 \u00fcst\u00fcn taraf olsa da Pekin, ABD&#8217;ye her ge\u00e7en g\u00fcn biraz daha yakla\u015f\u0131yor. \u00c7in, Ortado\u011fu ve Afrika b\u00f6lgeleri ba\u015fta olmak \u00fczere dev yat\u0131r\u0131mlarla d\u00fcnyada etkisini art\u0131r\u0131yor. Ayr\u0131ca askeri kapasitesini de geli\u015ftirmeye devam ediyor. Pekin ayr\u0131ca, Nisan 2023&#8217;te ABD&#8217;yi bypass ederek Suudi Arabistan ile \u0130ran aras\u0131nda Pekin&#8217;de bir anla\u015fmaya \u00f6n ayak olmas\u0131nda a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere diplomatik cephedeki n\u00fcfuzunu da art\u0131r\u0131yor. K\u00f6rfez&#8217;in petrol zengini \u00fclkeleri, Rusya ve \u00c7in ile anla\u015fmalar yaparak d\u0131\u015f politika alternatiflerini \u00e7e\u015fitlendiriyorlar. \u00d6zellikle Suudi Arabistan ABD y\u00f6r\u00fcngesinden yava\u015f bir \u015fekilde de olsa uzakla\u015fma \u00e7abas\u0131 i\u00e7erisinde. 6 Ekim&#8217;de geleneksel inan\u0131\u015f, \u0130srail ve Suudi Arabistan&#8217;\u0131n iddial\u0131 bir Amerikan stratejisinin par\u00e7as\u0131 olarak ili\u015fkileri normalle\u015ftirme yolunda ilerledikleri y\u00f6n\u00fcndeydi. Bu s\u00fcre\u00e7, \u0130ran&#8217;\u0131 ve onun b\u00f6lgesel ortaklar\u0131 L\u00fcbnan Hizbullah&#8217;\u0131 ve \u0130ran&#8217;\u0131 kontrol alt\u0131na almay\u0131 ama\u00e7layan, ABD\u2019yi destekleyen bir Arap-\u0130srail ittifak\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131na yol a\u00e7abilirdi. B\u00f6yle bir Amerikan diplomatik zaferi, \u00f6zellikle Suudi Arabistan-\u0130srail yak\u0131nla\u015fmas\u0131na-Washington ile Riyad aras\u0131nda bir g\u00fcvenlik anla\u015fmas\u0131n\u0131n e\u015flik edece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde-Tahran&#8217;\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131na g\u00fc\u00e7l\u00fc bir darbe indirebilirdi. B\u00f6ylesi kritik bir s\u00fcre\u00e7te patlak veren Gazze sava\u015f\u0131, ABD&#8217;nin \u0130srail ile Suudi Arabistan aras\u0131nda bir normalle\u015fme anla\u015fmas\u0131na arac\u0131l\u0131k etme \u00e7abalar\u0131na ciddi zarar verdi.<\/p>\n<p>Genel olarak, Bat\u0131&#8217;n\u0131n Gazze&#8217;ye y\u00f6nelik mevcut duru\u015fuyla birlikte, MENA B\u00f6lgesi \u00fclkelerinin ABD y\u00f6r\u00fcngesinden uzakla\u015fma \u00e7abalar\u0131n\u0131 art\u0131rmalar\u0131 ve d\u0131\u015f politika alternatiflerini \u00e7e\u015fitlendirme giri\u015fimlerinde bulunarak b\u00f6lgesel manada daha g\u00fc\u00e7l\u00fc birer akt\u00f6r olmaya \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 kuvvetle muhtemel. B\u00f6ylece Pekin ve Moskova, ABD&#8217;nin b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 rekabeti d\u00f6neminde rakiplerine kar\u015f\u0131 zemin kaybetti\u011fi bir d\u00f6nemde b\u00f6lgede kendine yer ediniyor. Moskova g\u00fcvenlik ve askeri alandaki etkisini art\u0131r\u0131rken Pekin b\u00f6lge \u00fclkeleriyle dev ekonomik anla\u015fmalar yap\u0131yor.<\/p>\n<p>Gazze krizinin Washington&#8217;un ba\u015fl\u0131ca jeopolitik rakipleri i\u00e7in bir nimet oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. \u00c7in ve Rusya, ABD ile rekabetlerinde mevcut krizden giderek daha fazla yararlan\u0131rken, Washington ko\u015fulsuz olarak \u0130srail\u2019e destek vermekle me\u015fgul. Buna ra\u011fmen \u00c7in ve Rusya&#8217;n\u0131n Gazze sava\u015f\u0131na y\u00f6nelik tepkilerinin pragmatist oldu\u011fu ve ABD\u2019nin kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulundu\u011fu zorluklardan yararlanmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu, onlar\u0131n stratejik \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n \u0130ran&#8217;\u0131nkilerle m\u00fckemmel bir \u015fekilde \u00f6rt\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc veya Hamas&#8217;\u0131 destekledikleri iddias\u0131yla tamamen \u00e7eli\u015fiyor. Rusya, y\u00fczbinlerce Rus g\u00f6\u00e7mene ev sahipli\u011fi yapan \u0130srail ile yak\u0131n ili\u015fkilerini s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. \u0130srail&#8217;in, fiilen Rusya&#8217;n\u0131n korumas\u0131 alt\u0131nda olan kom\u015fu Suriye&#8217;deki askeri b\u00f6lgeleri hedef almas\u0131na olanak tan\u0131d\u0131. Bu, \u0130srail&#8217;in Ukrayna yanl\u0131s\u0131 ittifaka kat\u0131lma y\u00f6n\u00fcndeki Amerikan bask\u0131s\u0131na kar\u015f\u0131 g\u00f6sterdi\u011fi direni\u015fi k\u0131smen a\u00e7\u0131kl\u0131yor.<\/p>\n<p>Benzer \u015fekilde \u00c7in, \u0130srail ile teknolojik ve bilimsel alanlarda dinamik bir i\u015f birli\u011fi s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. Rusya&#8217;da oldu\u011fu gibi \u0130srailliler de ABD&#8217;nin \u00c7in&#8217;e kar\u015f\u0131 stratejisini desteklemiyor. \u00dcstelik \u00c7in ve Rusya&#8217;n\u0131n Orta Do\u011fu&#8217;da ayn\u0131 \u00e7\u0131karlar\u0131 payla\u015fmas\u0131 da gerekmiyor. \u00d6te yandan, \u00c7in&#8217;in \u00f6ncelikle ekonomik \u00e7\u0131karlar do\u011frultusunda Bat\u0131 Asya&#8217;ya m\u00fcdahalesi daha keyfi bir h\u00e2le geldi. Ancak \u0130srail ve Amerikal\u0131lar\u0131n k\u0131sa vadede ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 s\u0131k\u0131nt\u0131lardan hem Ruslar\u0131n hem de \u00c7inlilerin istifade edeceklerine ve ellerinden geldi\u011fince bu durumu devam ettireceklerine \u015f\u00fcphe yok.<\/p>\n<p>\u00d6zetle, ABD destekli \u2018kural temelli\u2019 k\u00fcresel d\u00fczen etkisini yitiriyor. Yeni bir d\u00fczen olu\u015fturuluncaya kadar d\u00fcnya \u00e7ok kutuplu d\u00fcnyaya ge\u00e7i\u015fin sanc\u0131lar\u0131n\u0131 ya\u015famaya devam edecektir.<\/p>\n<\/div><div class=\"fusion-clearfix\"><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Gazze krizi, ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclen \u00e7ok kutuplu d\u00fcnya d\u00fczeni i\u00e7in yeni bir ad\u0131m manas\u0131na geliyor. Son d\u00f6nemde patlak veren \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n beklenmedik boyutu ve Bat\u0131&#8217;n\u0131n h\u00e2lihaz\u0131rdaki krize y\u00f6nelik tutumu g\u00f6z <\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":37328,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mo_disable_npp":"","ngg_post_thumbnail":0},"categories":[18924,364],"tags":[],"asf_pub_issue":[10313],"asf_pub_region":[10321],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37320"}],"collection":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=37320"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37320\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":37340,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37320\/revisions\/37340"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/37328"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=37320"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=37320"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=37320"},{"taxonomy":"asf_pub_issue","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_issue?post=37320"},{"taxonomy":"asf_pub_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_region?post=37320"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}