![\"\"](\"https:\/\/research.sharqforum.org\/wp-content\/uploads\/2018\/02\/Imraan-Minty-150x150.png\" "\\"\\"")
Imraan Minty<\/a> <\/i> 21 Kas\u0131m 2016<\/span><\/h6><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>Uzman G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc<\/a> \/ \/ B\u00f6lgesel Politika<\/a><\/h6><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>\u00d6zet<\/span><\/strong>: T\u00fcrkiye, d\u0131\u015f politika ve diplomaside ticari ortakl\u0131klar\u0131 ile b\u00f6lgesel \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 birbirinden ay\u0131rmaktad\u0131r. Nitekim Rusya\u2019n\u0131n T\u00fcrkiye\u2019nin Suriye\u2019deki hedeflerine kar\u015f\u0131 askeri g\u00fc\u00e7 kulland\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131 -do\u011falgaz boru hatt\u0131- anla\u015fmas\u0131n\u0131n imzalanmas\u0131 bunun en a\u00e7\u0131k g\u00f6stergesidir. Bu makalenin birinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131\u2019n\u0131n T\u00fcrkiye\u2019ye sa\u011flayaca\u011f\u0131 ekonomik kazan\u00e7lara ra\u011fmen Rusya\u2019n\u0131n Avrupa i\u00e7erisindeki etkisini geni\u015fletti\u011fi ve Ankara\u2019n\u0131n d\u0131\u015f politika se\u00e7eneklerinin k\u0131s\u0131tlanaca\u011f\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fclecektir. Bu savlara bizi ula\u015ft\u0131ran da esas\u0131nda T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131\u2019n\u0131n, Rusya\u2019n\u0131n genelde Avrupa \u00f6zelde ise Almanya ile enerji ticaretine olumlu etkileri olaca\u011f\u0131na dair verilerdir. Almanya\u2019n\u0131n Bat\u0131\u2019n\u0131n menfaatlerini koruyabilme kapasitesi, Angela Merkel gibi liderlerin \u201cEuro-septik\u201d partilerden, i\u015f d\u00fcnyas\u0131n\u0131n lobilerinden ve d\u0131\u015f politikadan ziyade kamusal tart\u0131\u015fmalara odaklanan kendi b\u00fcy\u00fck koalisyonundan gelen sesleri bast\u0131rabilmesine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Avrupa\u2019n\u0131n, Rusya\u2019n\u0131n enerji ihrac\u0131na olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131na Berlin\u2019in arka \u00e7\u0131kmas\u0131 ayn\u0131 zamanda, ABD ve AB ile kendi aras\u0131ndaki gerilimin y\u00fckselmesinin ard\u0131ndaki sebebi de a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. Makalenin ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fc ise T\u00fcrkiye\u2019nin enerji politikas\u0131nda ve baz\u0131 riskleri azaltacak stratejik yat\u0131r\u0131mlar\u0131nda de\u011fi\u015fikli\u011fe gitmesi gerekti\u011fi \u00f6nerilecektir.<\/span><\/p>\nK\u00fcresel enerji end\u00fcstrisi, k\u00fcresel ticaret ve yat\u0131r\u0131mlar\u0131 y\u00fcr\u00fctmekte olan uluslararas\u0131 kurumsal yap\u0131lar\u0131 a\u015fmaktad\u0131r. Bu durum, \u00fcyesi olan devletlere kendi yer alt\u0131 kaynaklar\u0131n\u0131 kullanmada bir egemenlik bah\u015feden Birle\u015fmi\u015f Milletler Anla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n yap\u0131s\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r. Bu nedenle, k\u00fcresel ticareti ve yat\u0131r\u0131mlar\u0131 D\u00fcnya Ticaret \u00d6rg\u00fct\u00fc’n\u00fcn (WTO) kurallar\u0131 ve d\u00fczenlemeleriyle icra eden devletler, enerji ticaretinde benzer bir yolu takip etmemektedir. Bu y\u00fczden, s\u00f6z konusu durumu kontrol alt\u0131na almak isteyen Uluslararas\u0131 Para Fonu (IMF) ve D\u00fcnya Bankas\u0131 gibi kurumlar, finansal yard\u0131m ve kalk\u0131nma kredileri kullanarak serbest piyasa ilkelerini k\u00fcresel enerji d\u00fczeyinde de tesis etme giri\u015fimlerinde bulunmaktad\u0131r. Ancak bu giri\u015fimler her zaman ba\u015far\u0131l\u0131 olmamaktad\u0131r, \u00f6zellikle de b\u00fcy\u00fck \u00fcreticiler ve t\u00fcketiciler bu kurumlardan ba\u011f\u0131ms\u0131z oldu\u011funda\u2026 B\u00f6ylece, enerji ticareti ve yat\u0131r\u0131m\u0131 genelde \u00fcreticiler ve t\u00fcketiciler aras\u0131ndaki ikili d\u00fczenlemeler yoluyla s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmektedir. Bu d\u00fczenlemelere dair uluslararas\u0131 \u00f6l\u00e7ekte s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131c\u0131 mekanizmalar\u0131n olmamas\u0131 ise taraflar\u0131n vaat ettikleri taahh\u00fctlerden vazge\u00e7mesini kolayla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. T\u00fcketiciler, denetimi geli\u015ftirmek i\u00e7in Ekonomik Kalk\u0131nma ve \u0130\u015f Birli\u011fi \u00d6rg\u00fct\u00fc (OECD) ve Avrupa Birli\u011fi (AB) gibi i\u015fbirli\u011fi odakl\u0131 kurumlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00e7al\u0131\u015farak m\u00fczakere pozisyonlar\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirme e\u011filiminde olurken \u00fcreticiler de kartellerle m\u00fc\u015fterek bir \u00e7al\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fctmeyi tercih etmektedir. Nitekim bu makale de yak\u0131n zamanda imzalanm\u0131\u015f T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131 anla\u015fmas\u0131n\u0131n etkilerini k\u00fcresel enerji denetiminin zay\u0131f olmas\u0131 ile ili\u015fkilendirerek analiz edecektir.<\/p>\n<\/div>
<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>Rusya\u2019y\u0131 K\u00fcresel Serbest Piyasa Ekonomisine Entegre Etmek <\/strong><\/span><\/p>\nYeni belirmekte olan uluslararas\u0131 sistemin anahtar\u0131, Kuzey Denizi\u2019ndeki enerji \u00fcretiminde devam eden h\u0131zl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fc\u015fe kar\u015f\u0131l\u0131k Bat\u0131 Avrupa\u2019n\u0131n bu kaynaklar\u0131n yerini doldurmaya d\u00f6n\u00fck giri\u015fimleridir.[1]<\/sup><\/a> Devlet kontrol\u00fcndeki Rus do\u011falgaz \u015firketi Gazprom, eski Sovyet d\u00f6nemi altyap\u0131s\u0131n\u0131 muhafaza ederken Avrupa kentlerinin i\u00e7lerine dek uzanan yeni ulus-a\u015f\u0131r\u0131 rotalar bulmak i\u00e7in ciddi yat\u0131r\u0131mlar yapmaktad\u0131r. Bu anlamda Gazprom, Kuzey Denizi\u2019ndeki \u00fcretim d\u00fc\u015ferken Avrupa i\u00e7erisindeki pazar pay\u0131n\u0131 artt\u0131rma konusunda kendisini iyi bir noktada konumland\u0131rmaktad\u0131r. \u00d6te yandan Rusya, siyasi anla\u015fmazl\u0131klar s\u0131ras\u0131nda G\u00fcrcistan, Ukrayna, Belarus ve Moldova\u2019ya gaz aktar\u0131m\u0131n\u0131 kesmek suretiyle Gazprom\u2019u belirleyici bir d\u0131\u015f politika ayg\u0131t\u0131 olarak kullanmakla su\u00e7lanmaktad\u0131r.[2]<\/sup><\/u><\/a> Bu sebepten \u00f6t\u00fcr\u00fcd\u00fcr ki Avrupa\u2019n\u0131n Rus enerjisine ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131; Rusya, Almanya, AB ve ABD aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin zeminini sarsmakta iken AB \u00fcyeleri aras\u0131nda da s\u00f6z konusu endi\u015felere nas\u0131l bir kar\u015f\u0131l\u0131k verilece\u011fine dair gerilimlere sebep olmaktad\u0131r.<\/p>\nD\u0131\u015f \u0130li\u015fkiler Konseyi taraf\u0131ndan 2001\u2019de yay\u0131mlanan bir \u00e7al\u0131\u015fma, enerji ili\u015fkilerinin Rusya ve eski Sovyet cumhuriyetlerinin piyasa odakl\u0131 k\u00fcresel ekonomiye entegrasyonunda oynad\u0131\u011f\u0131 rol\u00fc daha iyi idrak etti\u011fimizi ortaya koymaktad\u0131r.[3]<\/sup><\/a> Rusya\u2019n\u0131n ekonomisini yeniden canland\u0131rma plan\u0131, devletin ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131na hizmet edecek enerji \u015firketlerine \u00f6zel bir sorumluluk y\u00fcklemektedir. Sovyet d\u00f6nemindeki devlet planl\u0131 ekonomik sistem, enerjinin ulusal da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 ve Bat\u0131 Avrupa\u2019n\u0131n kazan\u00e7l\u0131 piyasas\u0131na gaz tedariki i\u00e7in boru hatlar\u0131 altyap\u0131s\u0131na b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131mlar yapm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6te yandan Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra Rusya, sahip oldu\u011fu bu boru hatt\u0131 rotalar\u0131n\u0131n, AB ve Kuzey Atlantik Antla\u015fmas\u0131 \u00d6rg\u00fct\u00fc (NATO) taraf\u0131ndan n\u00fcfuz edilen yeni egemen devletlerin s\u0131n\u0131rlar\u0131ndan ge\u00e7iyor oldu\u011funu fark etmi\u015ftir. H\u00e2liyle Rusya, eski Sovyet cumhuriyetlerinin bu durumdan (boru hatlar\u0131n\u0131n Bat\u0131\u2019ya a\u00e7\u0131lan g\u00fczergahlarda bulunmalar\u0131ndan dolay\u0131) yararland\u0131\u011f\u0131na inanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00fclkeler ise genelde, hayatta kalma m\u00fccadelesi veren ekonomileriyle, kendi enerji ihtiya\u00e7lar\u0131 i\u00e7in Gazprom\u2019a \u00f6deme yapamayacak durumdayd\u0131. Rusya ise bu duruma enerji kesintileri, t\u00fcrl\u00fc zorbal\u0131klar ve \u015fantajlarla kar\u015f\u0131l\u0131k vermi\u015ftir. Eski Sovyet cumhuriyetleri olan bu ma\u011fdur devletler de kendi ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131na y\u00f6nelik tehditlere kar\u015f\u0131 destek bulmak maksad\u0131yla ABD ve AB\u2019ye y\u00f6nelmi\u015ftir. Bu anlamda ABD, Ukrayna\u2019n\u0131n Rusya\u2019ya olan iki y\u0131ll\u0131k borcunu \u00f6demeyi kabul etti \u00e7\u00fcnk\u00fc s\u00f6z konusu borcun \u00f6denmemesi durumunda katlanarak artaca\u011f\u0131n\u0131 bilmekteydi.<\/p>\nBat\u0131 Avrupa\u2019n\u0131n, Rusya\u2019dan enerji ithalat\u0131n\u0131n artmas\u0131na dair iki temel kayg\u0131s\u0131 s\u00f6z konusuydu. \u00d6ncelikli olarak Rusya ve eski Sovyet cumhuriyetleri aras\u0131ndaki gerilimlerden \u00f6t\u00fcr\u00fc bu transit \u00fclkelere uygulanan gaz kesintilerinin enerji tedarikini azaltmas\u0131ndan ve bu durumun kendi ekonomilerini ve hanelerini tahrip edecek olmas\u0131 ihtimalinden endi\u015fe duymaktalard\u0131. Ukrayna\u2019ya y\u00f6nelik 2009\u2019da yap\u0131lan gaz kesintisinin Avrupa \u00f6l\u00e7e\u011finde enerji tedariki noktas\u0131nda problemler do\u011furmas\u0131 bu anlamda verilebilecek en g\u00fcncel \u00f6rnektir. \u0130kinci ve daha da \u00f6nemlisi, Rusya\u2019n\u0131n enerji yataklar\u0131 azalmaktayd\u0131 ve \u00fcretim hacmini artt\u0131rmak i\u00e7in ciddi bir teknolojiye ve sermaye yat\u0131r\u0131m\u0131na ihtiyac\u0131 vard\u0131. Bat\u0131l\u0131 \u00e7ok-uluslu enerji \u015firketleri ve Avrupa\u2019n\u0131n \u00e7ok-uluslu bankalar\u0131 ise bu engellerin \u00fcstesinden gelmek i\u00e7in kilit bir rol oynayacaklard\u0131. Rusya da Bat\u0131\u2019dan gelecek \u00f6zel sekt\u00f6r yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n kendi enerji yataklar\u0131n\u0131 geli\u015ftirece\u011fi i\u00e7in enerji politikalar\u0131n\u0131 serbest piyasa prensiplerine g\u00f6re tekrar in\u015fa etmeye ihtiya\u00e7 duyacakt\u0131. Dahas\u0131, Rusya\u2019ya kar\u015f\u0131 bayrak a\u00e7an eski Sovyet cumhuriyetlerini bypass etmek i\u00e7in yeni boru hatlar\u0131n\u0131n in\u015fa edilmesine ihtiya\u00e7 duyulacakt\u0131 ki bu, Bat\u0131 Avrupal\u0131 devletlerin tedarik g\u00fcvenli\u011fine sahip olaca\u011f\u0131 tarzda ve \u00e7ok-uluslu enerji \u015firketlerinin yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n siyasi anla\u015fmazl\u0131klardan etkilenmeyece\u011fini g\u00fcvence alt\u0131na alacak bir \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015fecekti.<\/p>\n
Ancak bu planlar, ciddi jeopolitik riskler ta\u015f\u0131maktayd\u0131. Hem ABD hem de AB, Rusya\u2019n\u0131n enerji end\u00fcstrisini geli\u015ftirmesinin, Rus ekonomisini geli\u015ftirmek ve refah seviyesini artt\u0131rmak i\u00e7in en iyi \u00e7\u00f6z\u00fcm yolu oldu\u011funu bilmektelerdi ve onlara g\u00f6re m\u00fcreffeh bir Rusya daha az jeopolitik tehdit arz edecekti. Dahas\u0131; Bat\u0131 Avrupa ile enerji entegrasyonu, Rusya\u2019y\u0131 AB\u2019ye daha fazla yak\u0131nla\u015ft\u0131racakt\u0131 da. Yani Bat\u0131 Avrupa, Rus enerjisine; Rusya da Bat\u0131\u2019n\u0131n sermayesine ve teknolojisine ihtiya\u00e7 duyarken enerji ili\u015fkisi, g\u00fcveni tesis etmek noktas\u0131nda kritik bir rol oynayacakt\u0131. Rusya a\u00e7\u0131s\u0131ndansa AB ile yak\u0131n ili\u015fkiler kurmak, ABD bask\u0131s\u0131n\u0131 daha az hissetmeyi sa\u011flayacakt\u0131. Nitekim AB de b\u00f6ylesi bir ili\u015fki bi\u00e7iminin d\u0131\u015f politikada AB ve Moskova aras\u0131nda belirli bir uyum sa\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmekteydi.<\/p>\n
\u00d6te yandan, 2000\u2019lerin ba\u015flar\u0131ndan beri benzer \u015fekilde, Rusya\u2019y\u0131 k\u00fcresel ekonomiye entegre etme plan\u0131 destek bulurken buna d\u00f6n\u00fck ciddi ele\u015ftiriler de yap\u0131lmaktayd\u0131. S\u00f6z konusu ele\u015ftirilere g\u00f6re; Rusya\u2019y\u0131 bir enerji ihracat\u00e7\u0131s\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek, sermayesini geli\u015ftirmesine yard\u0131m edece\u011fi i\u00e7in Bat\u0131\u2019n\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131 ile boy \u00f6l\u00e7\u00fc\u015fecek bir duruma getirmektedir ki Rusya bu anlamda enerji ticareti ili\u015fkileri yoluyla desteklenece\u011fi i\u00e7in de bir \u00f6l\u00e7\u00fcde dokunulmazl\u0131k kazanacakt\u0131r. Dahas\u0131 Rusya, eski Sovyet cumhuriyetlerini bypass eden yeni ihracat rotalar\u0131 geli\u015ftirmesiyle birlikte gaz tedarikini kesme ve bundan politik avantaj sa\u011flama y\u00f6ntemini daha etkili bir \u015fekilde uygulayabilecektir. B\u00f6ylece Rusya, bu devletlerin (eski Sovyet cumhuriyetleri) Bat\u0131\u2019ya y\u00f6nelimine meydan okuyabilecek kilit bir mekanizmaya sahip olacakt\u0131. Enerji altyap\u0131s\u0131na ili\u015fkin y\u00fcr\u00fct\u00fclen projelere ve Rus yay\u0131lmac\u0131l\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z son geli\u015fmeler ise bu ele\u015ftirilerin hakl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n
Rusya\u2019n\u0131n Avrupa ile Artan Enerji Ticareti<\/span><\/strong><\/p>\nGazprom’un, Bat\u0131 Avrupa\u2019da alternatif rotalara ula\u015fma stratejisi \u00fczerinde etkili olabilecek 3 \u00f6nemli boru hatt\u0131 projesi vard\u0131r: \u0130lki, do\u011frudan Balt\u0131k Denizi\u2019nin alt\u0131ndan ge\u00e7erek Almanya\u2019ya ba\u011flanan ve 2011\u2019de tamamlanan hatt\u0131r ki bu kuzey rotas\u0131d\u0131r (Kuzey Ak\u0131m\u0131). \u00d6te yandan Rusya, ‘Kuzey Ak\u0131m\u0131 2 projesi ile gelecekte bu hatt\u0131n kapasitesini daha da artt\u0131rmay\u0131 planlamaktad\u0131r. \u0130kinci hat, Karadeniz\u2019in alt\u0131ndan ge\u00e7en ve T\u00fcrkiye\u2019ye talep etti\u011fi gaz miktar\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 tedarik eden boru hatt\u0131d\u0131r (Mavi Ak\u0131m). \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ise g\u00fcney rotas\u0131d\u0131r ki bu da Karadeniz\u2019in alt\u0131ndan ge\u00e7erek Bulgaristan\u2019a ba\u011flanmaktad\u0131r (G\u00fcney Ak\u0131m\u0131). Ancak a\u015fa\u011f\u0131da a\u00e7\u0131klanacak sebeplerden \u00f6t\u00fcr\u00fc bu proje \u015fu an, T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131 (Bulgaristan yerine T\u00fcrkiye\u2019ye ba\u011flan\u0131yor) lehine iptal edilmi\u015f durumdad\u0131r.<\/p>\n
Kuzey Rotas\u0131<\/strong><\/span><\/p>\nKuzey Ak\u0131m\u0131 Boru Hatt\u0131, 2009\u2019da ya\u015fanan Ukrayna gaz krizinden \u00f6nce Almanya taraf\u0131ndan onaylanm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat bu proje, teklif edildi\u011fi ilk g\u00fcnden bu yana jeopolitik olarak hassas bir proje olarak kar\u015f\u0131lanmaktad\u0131r. Gazprom, projede %51\u2019lik kontrol pay\u0131na sahip iken Alman ve di\u011fer Avrupal\u0131 \u015firketler s\u0131ras\u0131yla %38 ve %18\u2019lik paylara sahiplerdir. Bu proje ilk olarak d\u00f6nemin Almanya \u015eans\u00f6lyesi Gerard Schr\u00f6der taraf\u0131ndan desteklenmi\u015ftir. Kendi d\u00f6neminin 2005\u2019te sona ermesinden k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce parlamento bu projeye onay verirken Sch\u00f6rder, tart\u0131\u015fmal\u0131 bir \u015fekilde Gazprom taraf\u0131ndan Kuzey Ak\u0131m\u0131\u2019n\u0131n pay sahipleri komitesine aday g\u00f6sterilmeyi kabul etmi\u015ftir. Angela Merkel ise projeyi selefinden devral\u0131p AB ile ABD nezdinde bir NATO \u00fcyesi olarak \u00fclkesinin Rus enerjisine daha ba\u011f\u0131ml\u0131 hale gelece\u011fine dair \u00e7ekincelere ra\u011fmen s\u00f6z konusu boru hatt\u0131 projesini desteklemeye devam etmi\u015ftir.[4]<\/sup><\/u><\/a><\/p>\nRusya ve Almanya aras\u0131ndaki yak\u0131n enerji ve ticaret ili\u015fkileri; Almanya\u2019n\u0131n, Rusya\u2019n\u0131n eski Sovyet \u00fclkelerindeki Bat\u0131 \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 sarsma giri\u015fimlerine kar\u015f\u0131l\u0131k koyma g\u00fcc\u00fcne etki yapmaktad\u0131r. Rusya\u2019n\u0131n, K\u0131r\u0131m\u2019a ve Do\u011fu Ukrayna\u2019ya yapt\u0131\u011f\u0131 son m\u00fcdahaleler ise bu durumu g\u00f6rmek i\u00e7in bir imkan sa\u011flamaktad\u0131r.Merkel, Avrupa\u2019n\u0131n Rusya\u2019ya yapt\u0131r\u0131m uygulama \u00e7abalar\u0131na \u00f6nc\u00fcl\u00fck etmi\u015ftir fakat kimileri, bu yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n b\u00fct\u00fcn end\u00fcstriyel sekt\u00f6rleri hedef almak yerine Rus i\u015f adamlar\u0131n\u0131 hedef almas\u0131 sebebiyle zay\u0131f buldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrmektedir. Baz\u0131 AB yetkilileri, Polonya\u2019ya yap\u0131lan tedarikin azalmas\u0131n\u0131n (bu Almanya \u00fczerinde de k\u00fc\u00e7\u00fck bir etkiye sahip) Avrupa taraf\u0131ndan yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n artt\u0131r\u0131lmas\u0131 giri\u015fimlerine kar\u015f\u0131 bir uyar\u0131 sinyali oldu\u011funa i\u015faret etmektelerdir.[5]<\/sup><\/a> \u00d6te yandan, bu s\u0131n\u0131rl\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar bile Rusya ekonomisi i\u00e7in olumsuz sonu\u00e7lar do\u011furmu\u015ftur. Rusya ticaretindeki aksamalardan ciddi anlamda etkilenmemi\u015f olsa da yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n duydu\u011fu endi\u015feler, sermayenin Rusya\u2019dan \u00e7ekilmesine sebep olmu\u015ftur. \u00d6yle ki Rusya bu d\u00f6nemde, \u00c7in\u2019e enerji projelerindeki b\u00fcy\u00fck paylar\u0131n\u0131 satmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken zay\u0131flayan para birimini d\u00f6viz rezervleriyle de desteklemekteydi.[6]<\/sup><\/a><\/p>\nBaz\u0131 analistler, Merkel\u2019in Alman i\u015f d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ve di\u011fer AB \u00fcyelerinin Rusya\u2019ya yapt\u0131r\u0131m konusunda deste\u011fini g\u00fcvence alt\u0131na almadaki \u00f6nc\u00fc rol\u00fcn\u00fcn, Almanya\u2019n\u0131n Bat\u0131\u2019n\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 korumas\u0131na s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011fl\u0131 oldu\u011funa i\u015faret etti\u011fini \u00f6ne s\u00fcrmektedir.[7]<\/sup><\/u><\/a> Kimileri ise Merkel\u2019in iyi bir liderlik performans\u0131 ortaya koymas\u0131n\u0131n, bu anlamda geni\u015f bir Alman konsens\u00fcs\u00fcn\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131na i\u015faret etmedi\u011fini iddia etmektedir. Bu ele\u015ftiriler, Almanya\u2019n\u0131n elitleri aras\u0131nda yapt\u0131r\u0131mlar yerine diplomasi ve uzla\u015fmay\u0131 tercih eden \u00f6nde gelen kimselerin var oldu\u011funun g\u00f6stergesidir. Ancak Almanya\u2019n\u0131n Rusya ile olan yak\u0131n ba\u011flar\u0131n\u0131n yan\u0131nda Bat\u0131 oryantasyonuna yak\u0131n tutumu art\u0131k bir tercih meselesidir.[8]<\/sup><\/u><\/a> 2013\u2019ten beri Almanya, \u00fclkenin 16 b\u00f6lgesel parlamentosunun 10\u2019unda temsil edilen ve oylar\u0131n y\u00fczde 15\u2019ine sahip olan Almanya \u0130\u00e7in Alternatif Partisi\u2019nin (AfD) h\u0131zl\u0131 y\u00fckseli\u015fine tan\u0131kl\u0131k etmektedir. Program\u0131n\u0131 \u00f6ncelikli olarak Avrupa\u2019da ortak para birimine kar\u015f\u0131 bir duru\u015f \u00fczerine kuran parti \u015fu s\u0131ralar ise Almanya\u2019ya olan g\u00f6\u00e7men ak\u0131m\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmakta ve Rusya\u2019ya y\u00f6nelik yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 savunmaktad\u0131r.[9]<\/sup><\/a> Merkel\u2019in b\u00fcy\u00fck koalisyonunun se\u00e7men kaybetmesi ise se\u00e7menleri tekrar kazanmak i\u00e7in politik olarak sa\u011fa kayd\u0131rma[10]<\/sup><\/a> \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.[11]<\/sup><\/a> Siyasal yelpazenin bu \u015fekilde g\u00fcnden g\u00fcne sa\u011fa kaymas\u0131yla beraber[12]<\/sup><\/u><\/a> bu durumun Almanya’n\u0131n bir tercihi oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fi, \u00fclkenin AB i\u00e7indeki liderlik rol\u00fc g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\nAlmanya\u2019n\u0131n Bat\u0131\u2019n\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 korumaya devam etme arzusuna kar\u015f\u0131l\u0131k Berlin\u2019in Kuzey Ak\u0131m\u0131 2 Projesi\u2019ne verdi\u011fi destek, AB ve ABD aras\u0131nda bir gerilim yaratmaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc proje, boru hatlar\u0131n\u0131n kapasitesini artt\u0131rmay\u0131 ve Gazprom\u2019un \u0130ngiltere\u2019deki do\u011falgaz piyasas\u0131na eri\u015fimini hedeflemektedir. Nitekim bu konuda ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 John Kerry, projenin \u201cUkrayna, Slovakya ve Do\u011fu Avrupa meseleleri \u00fczerinde mutlak manada olumsuz bir etkisi olacak derin bir endi\u015fe konusu<\/em>\u201d oldu\u011funu belirtmi\u015ftir.[13]<\/strong><\/sup><\/u><\/em><\/a> Proje, Berlin\u2019in yan\u0131 s\u0131ra Almanya, Fransa, Hollanda ve Avusturya\u2019da mukim olan \u00e7okuluslu enerji \u015firketlerinin y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc lobi faaliyetleriyle de destek g\u00f6rmektedir. Bu firmalar, projenin ekonomik kazan\u00e7lar\u0131n\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131rken Avrupa Parlamentosu \u00fcyeleri de Gazprom\u2019u, ekonomik partnerleri olan Ukrayna\u2019y\u0131 transit \u00fclke olarak kullanmay\u0131 b\u0131rakmalar\u0131 i\u00e7in tehdit etmekle su\u00e7lamaktalard\u0131r.[14]<\/sup><\/u><\/a> Bunun da \u00f6tesinde s\u00f6z konusu boru hatt\u0131, Avrupa\u2019n\u0131n birli\u011fini tehdit etmektedir.[15]<\/sup><\/u><\/a> Nitekim Avrupa Parlamentosu\u2019nun baz\u0131 \u00fcyeleri bu projeyi \u201cAB\u2019nin enerji politikas\u0131ndaki en b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k<\/em>\u201d olarak nitelendirmekteydi.[16]<\/strong><\/sup><\/u><\/em><\/a> Almanya\u2019n\u0131n projeye verdi\u011fi deste\u011fe kar\u015f\u0131 en b\u00fcy\u00fck ele\u015ftirileri yapan Polonya ise yak\u0131n tarihte boru hatt\u0131n\u0131n finansmanlar\u0131na g\u00fc\u00e7l\u00fc bir darbe indirmeyi ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. Boru hatt\u0131 s\u0131n\u0131rlar\u0131ndan ge\u00e7mese de Polonyal\u0131 yetkililerinin rekabet kurallar\u0131yla ilgili endi\u015felerini dile getirmesinden sonra projenin finansman kadrosuna ba\u015fkanl\u0131k eden \u00e7okuluslu \u015firketler, Ortak Giri\u015fim\u2019den \u00e7ekildiklerini belirtmi\u015flerdir.[17]<\/sup><\/u><\/a> Zira rekabet kurallar\u0131na ayk\u0131r\u0131 davran\u0131\u015flardan dolay\u0131 su\u00e7lu bulunurlarsa Polonya’da y\u00fcr\u00fctt\u00fckleri \u00e7al\u0131\u015fmlar\u0131 i\u00e7in ceza alabilirlerdi.<\/p>\nKuzey Ak\u0131m\u0131 2, k\u00fcresel enerji end\u00fcstrisindeki uluslararas\u0131 y\u00f6neti\u015fimde denetim sorununun bir sonucu olarak \u00fclkelerin kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu zorluklar\u0131 g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermektedir. AB\u2019nin \u00e7ok tarafl\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131 tek ses olman\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mekte iken Polonya\u2019n\u0131n projeyi destekleyen \u00e7okuluslu \u015firketleri cezaland\u0131rmak i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 tek tarafl\u0131 giri\u015fim, Almanya ile Rusya aras\u0131ndaki ikili ili\u015fkilere zarar vermektedir.<\/p>\n
G\u00fcney Rotas\u0131<\/strong><\/span><\/p>\nKuzey Ak\u0131m\u0131; Ukrayna, Belarus ve Polonya’ya kar\u015f\u0131 gaz kesintisinde bile Almanya\u2019n\u0131n gaz tedarik edebilmesini g\u00fcvence alt\u0131na almaktayd\u0131. \u00d6te yandan Ukrayna\u2019ya gaz\u0131n kesilmesi ihtimalinden T\u00fcrkiye, Romanya ve Bulgaristan dahi etkilenecekti ki bu \u00fclkelere gaz tedarik etmeyi g\u00fcvence alt\u0131na alacak alternatif bir di\u011fer rota da G\u00fcney Ak\u0131m\u0131\u2019yd\u0131.<\/p>\n
G\u00fcney Ak\u0131m\u0131\u2019nda planlanan, Bulgaristan\u2019da karaya ba\u011flanan ve bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc deniz alt\u0131ndaki boru hatlar\u0131n\u0131n Karadeniz’den S\u0131rbistan, Macaristan, Slovenya ve Avusturya\u2019ya ula\u015fmas\u0131 y\u00f6n\u00fcndeydi. Bulgar parlamentosu, 2008 y\u0131l\u0131nda rotan\u0131n kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisindeki k\u0131sm\u0131na ili\u015fkin Rusya ile yap\u0131lan anla\u015fmay\u0131 onaylam\u0131\u015ft\u0131.[18]<\/sup><\/a> Ancak AB, 2006 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen Ukrayna’daki gaz krizine kar\u015f\u0131l\u0131k yeni enerji d\u00fczenlemelerini y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe sokmu\u015ftur. Bu d\u00fczenlemeyle y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren \u201c\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Enerji Paketi\u201d, gaz \u00fcreticileri ile boru hatt\u0131 i\u015fleticilerinin ayr\u0131 olmas\u0131n\u0131 mecbur k\u0131lmaktayd\u0131. B\u00f6ylece s\u00f6z konusu mevzuat ile Gazprom’un m\u00fc\u015fterilerinin, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir \u00fclkeye gaz satmas\u0131na engel olunacak ve rekabet kurallar\u0131na ayk\u0131r\u0131 sat\u0131\u015f ko\u015fullar\u0131n\u0131 anla\u015fmalar\u0131na d\u00e2hil etmesi \u00f6nlenecekti.[19]<\/sup><\/a><\/p>\nRusya a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu yasal d\u00fczenleme, Ukrayna ve di\u011fer eski Sovyet \u00fclkelerine gaz\u0131n dolayl\u0131 yollarla girmesini engelleyecekti. Almanya\u2019n\u0131n aksine, Bulgaristan\u2019\u0131n ise AB ile boy \u00f6l\u00e7\u00fc\u015fecek g\u00fcc\u00fc bulunmamaktayd\u0131. AB bu d\u00fczenlemeyi, Rusya\u2019n\u0131n K\u0131r\u0131m\u2019a 2014\u2019teki m\u00fcdahalesinden sonra dayatm\u0131\u015ft\u0131r. Putin, AB mevzuat\u0131na tabi olmayan[20]<\/sup><\/a> T\u00fcrkiye’nin alternatif bir rota olabilece\u011fini duyurdu\u011funda Gazprom, projenin Bulgaristan aya\u011f\u0131n\u0131n in\u015faat\u0131n\u0131 birdenbire durdurmu\u015ftur. T\u00fcrkiye ve Rusya aras\u0131ndaki nihai anla\u015fma, Rus askeri jetinin d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesiyle iki \u00fclke aras\u0131 ili\u015fkileri b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde sekteye u\u011fratan d\u00f6nemin sonras\u0131nda, Kas\u0131m 2016\u2019da imzalam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\nT\u00fcrk Ak\u0131m\u0131\u2019n\u0131n T\u00fcrkiye\u2019ye getirece\u011fi ciddi kazan\u0131mlar bulunmaktad\u0131r. AB mevzuat\u0131 di\u011fer t\u00fcm rotalar\u0131 engelledi\u011fi i\u00e7in Ankara fiyat pazarl\u0131\u011f\u0131nda elini g\u00fc\u00e7lendirmi\u015f durumdad\u0131r. Daha d\u00fc\u015f\u00fck do\u011falgaz fiyatlar\u0131, T\u00fcrkiye\u2019nin \u00e7oktand\u0131r devam eden ticaret a\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131 kapatacakt\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00fclke a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak ithal enerjiye ba\u011f\u0131ml\u0131 durumdad\u0131r. Dahas\u0131 T\u00fcrkiye, Avrupa\u2019ya ihra\u00e7 edilen gaz\u0131n transit \u00fccretlerini de\u011fi\u015ftirme imk\u00e2n\u0131na da sahip olacakt\u0131r. Ancak t\u00fcm bu ekonomik kazan\u00e7lara ra\u011fmen T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131, Ankara i\u00e7in jeopolitik riskler de ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n
T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131\u2019n\u0131n T\u00fcrkiye A\u00e7\u0131s\u0131ndan Jeopolitik Bir De\u011ferlendirmesi<\/strong><\/span><\/p>\nDaha \u00f6nce de belirtildi\u011fi gibi Rusya\u2019n\u0131n eski Sovyet \u00fclkelerini bypass etme stratejisi olarak AB ve NATO\u2019nun geni\u015fleme giri\u015fimlerine daha etkili bir \u015fekilde kar\u015f\u0131 koyaca\u011f\u0131na dair ABD ve AB kanad\u0131nda ciddi endi\u015feler mevcuttur. Nitekim Kuzey Ak\u0131m\u0131, bu stratejinin ilk a\u015famas\u0131yd\u0131. AB’nin s\u00f6z konusu stratejinin ikinci a\u015famas\u0131n\u0131 G\u00fcney Ak\u0131m\u0131\u2019ndaki tasarruf hakk\u0131 sayesinde bo\u015fa \u00e7\u0131karmas\u0131na Rusya, Ankara ile yapt\u0131\u011f\u0131 anla\u015fmay\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na almakla kar\u015f\u0131l\u0131k vermi\u015ftir. T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131 ve bunun Avrupa\u2019ya uzanan ba\u011flant\u0131lar\u0131 devreye girdi\u011finde Gazprom\u2019un Ukrayna\u2019ya gaz tedarikini kesme ve kendisi i\u00e7in kilit \u00f6neme sahip Bat\u0131l\u0131 piyasalara gaz aktar\u0131m\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrme imk\u00e2n\u0131 do\u011facakt\u0131r. Rusya’n\u0131n eski Sovyet devletlerine kar\u015f\u0131 do\u011falgaz\u0131 bir d\u0131\u015f politika arac\u0131 olarak kulland\u0131\u011f\u0131na dair emsaller ve en son K\u0131r\u0131m ile Ukrayna\u2019ya yap\u0131lan m\u00fcdahalelerin Rusya\u2019n\u0131n bu b\u00f6lgedeki yay\u0131lmac\u0131 politikalar\u0131na dair verdi\u011fi sinyaller ile birlikte d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131 ile muhtemelen, Do\u011fu Avrupa\u2019n\u0131n Bat\u0131\u2019dan uzakla\u015fmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131racakt\u0131r.<\/p>\n
Sonu\u00e7<\/strong><\/span><\/p>\nABD\u2019nin ve AB\u2019nin Rus ekonomisini desteklemek i\u00e7in enerji ticaretini kullanmas\u0131n\u0131n Rusya\u2019ya, Bat\u0131\u2019n\u0131n Do\u011fu Avrupa\u2019y\u0131 serbest piyasa ve k\u00fcresel ekonomiye entegre etmeye y\u00f6nelik planlar\u0131na kar\u015f\u0131 durmak i\u00e7in gereken dokunulmazl\u0131\u011f\u0131 verece\u011finden endi\u015fe duyulmaktayd\u0131.[21]<\/sup><\/a> Nitekim Rusya\u2019n\u0131n K\u0131r\u0131m\u2019a ve Do\u011fu Ukrayna\u2019ya yak\u0131n d\u00f6nemde yapt\u0131\u011f\u0131 m\u00fcdahaleler s\u00f6z konusu endi\u015felerin ne kadar hakl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n\u0130lgin\u00e7tir ki Rusya\u2019n\u0131n yay\u0131lmac\u0131 eylemleri, Ukrayna, Belarus ve Polonya\u2019y\u0131 tamamen bypass etme stratejisinden \u00f6nce zaten ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Nitekim Rusya, G\u00fcney Ak\u0131m\u0131\u2019n\u0131 veya T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131\u2019n\u0131 beklemeden de bu eski Sovyet \u00fclkelerinin i\u00e7erisindeki siyasi de\u011fi\u015fiklikleri zorlamak i\u00e7in askeri eylemler yerine gaz kesintilerini kullanabilirdi. Ancak bunun yerine iyi bir zamanlama ile hareket etmeleri ise yanl\u0131\u015f bir hesaptan ziyade kas\u0131tl\u0131 bir stratejiydi. Kuzey Ak\u0131m\u0131 ve bu projenin Rusya ile Almanya aras\u0131ndaki yak\u0131n ili\u015fkileri geli\u015ftirmesi, Rusya\u2019n\u0131n c\u00fcretk\u00e2r yay\u0131lmac\u0131 politikas\u0131na imk\u00e2n veren fakt\u00f6rler olarak g\u00f6r\u00fclebilirdi. Bu durum, Almanya\u2019n\u0131n ekonomik sekt\u00f6rlerden ziyade bireyleri hedef alan s\u0131n\u0131rl\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar\u0131ndan da g\u00f6zlemlenebilmektedir.Ayn\u0131 zamanda AB yetkilileri, artan yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n Rusya\u2019n\u0131n gaz tedarikini durdurmak \u015feklinde bir misilleme yapmas\u0131na yol a\u00e7abilece\u011fini tahmin etmektelerdir. Dahas\u0131, Almanya eski \u015eans\u00f6lyesi ve Kuzey Ak\u0131m\u0131 Pay Sahipleri Komitesi\u2019nin mevcut ba\u015fkan\u0131 Schr\u00f6der’in Rusya\u2019n\u0131n Ukrayna ve K\u0131r\u0131m\u2019daki eylemlerini destekleyen \u00e7arp\u0131c\u0131 deme\u00e7leri olduk\u00e7a derin tart\u0131\u015fmalara yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.[22]<\/sup><\/a><\/p>\nAlmanya’n\u0131n Rusya ile uyumunu ve iyi ili\u015fkiler kurmas\u0131n\u0131 talep eden ve her ge\u00e7en g\u00fcn destek\u00e7ileri artan partilerin muhalefeti kar\u015f\u0131s\u0131nda Merkel’in ayakta kalabilmeyi ba\u015farmas\u0131n\u0131n Almanya’n\u0131n Bat\u0131’ya y\u00f6nelmesindeki tek \u00e7\u0131k\u0131\u015f oldu\u011fu konusundaki iddialar g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e artmaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Rusya her ne kadar Do\u011fu Ukrayna\u2019da hedeflerine ula\u015famam\u0131\u015f olsa da AB\u2019nin Rusya\u2019ya kar\u015f\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar\u0131, bilhassa Almanya\u2019da Euro-septik yakla\u015f\u0131mlar i\u00e7in daha geni\u015f bir destek yaratmaktad\u0131r. Almanya ve Rusya’y\u0131 bir araya getiren iki \u00fclke aras\u0131ndaki enerji ve di\u011fer ticaret ili\u015fkileriydi. Buna kar\u015f\u0131n Merkel, Rusya\u2019ya kar\u015f\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 desteklemeye devam ederken ayn\u0131 anda Rusya ile artan enerji entegrasyonunu desteklemeye de devam ediyor ki bu da Almanya ile AB ve ABD aras\u0131ndaki gerilimin esas sebebidir. H\u00e2l b\u00f6yle olunca ekonomik ba\u011flar\u0131n zaman i\u00e7inde derinle\u015ftirilmesiyle birlikte gelecekte Rusya’ya kar\u015f\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n artmas\u0131 durumunda Euro-septik dalgan\u0131n daha da yay\u0131lmas\u0131 s\u00f6z konusu olabilmektedir.<\/p>\n
T\u00fcm bunlar olurken ve bir\u00e7ok \u00e7evre i\u00e7in Almanya\u2019n\u0131n Rusya ile iyi ili\u015fkiler geli\u015ftirmesi risk ta\u015f\u0131yor iken, yeni se\u00e7ilmi\u015f olan ABD Devlet Ba\u015fkan\u0131 Donald Trump; se\u00e7im kampanyas\u0131nda ABD\u2019nin, Rusya\u2019n\u0131n K\u0131r\u0131m\u2019\u0131 ilhak\u0131n\u0131 tan\u0131yabilece\u011fini belirtmekteydi.[23]<\/sup><\/a> Fransa\u2019da ise Euro-septik Ulusal Cephe\u2019nin lideri de Rusya ile uyum ve iyi ili\u015fkiler konusunun, partisinin 2017\u2019deki se\u00e7imleri kazanmas\u0131 durumunda masaya yat\u0131r\u0131labilece\u011fini s\u00f6ylemekteydi.[24]<\/sup><\/a><\/p>\nT\u00fcrk Ak\u0131m\u0131\u2019n\u0131n jeopolitik riskleri de benzer \u015fekilde daha geni\u015f bir perspektiften, Rusya\u2019n\u0131n Avrupa \u00fczerinde artan n\u00fcfuzu ba\u011flam\u0131nda okunmal\u0131d\u0131r. Projenin ekonomik kazan\u00e7lar\u0131na ra\u011fmen T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131, Rusya\u2019n\u0131n eski Sovyet cumhuriyetleri \u00fczerindeki tahakk\u00fcm\u00fcn\u00fc de kolayla\u015ft\u0131racakt\u0131r. Zira bu durum, bilhassa Karadeniz\u2019e s\u0131n\u0131r\u0131 olan Ukrayna meselesinde ciddi bir endi\u015feye yol a\u00e7maktad\u0131r. Bu y\u00fczden geli\u015fmekte olan b\u00f6lgesel bir g\u00fc\u00e7 olarak T\u00fcrkiye, Rusya ile olan enerji ili\u015fkisinden dolay\u0131 d\u0131\u015f politikada s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na almal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Referanslar<\/strong><\/span><\/p>\n[1]<\/sup><\/a> The Telegraph, North Sea crisis raises UK gas supply risk, former energy minister warns, http:\/\/www.telegraph.co.uk\/finance\/newsbysector\/energy\/oilandgas\/12154388\/North-Sea-crisis-raises-UK-gas-supply-risk-former-energy-minister-warns.html<\/a> (eri\u015fim tarihi:12 \u015eubat 2016).<\/p>\n[2]<\/sup><\/a> The Economist, Russia’s wounded giant, http:\/\/www.economist.com\/news\/business\/21573975-worlds-biggest-gas-producer-ailing-it-should-be-broken-up-russias-wounded-giant<\/a> (eri\u015fim tarihi: 23 Mart 2013).<\/p>\n[3]<\/sup><\/a> Council on Foreign Relations, Russia, Energy and the West, http:\/\/www.cfr.org\/world\/russia-energy-west\/p3960<\/a> (eri\u015fim tarihi: 11 May\u0131s 2001).<\/p>\n[4]<\/sup><\/a> EU Observer; Poland Urges Germany to Buy Less Russian Gas, https:\/\/euobserver.com\/foreign\/123410<\/a> (eri\u015fim tarihi: 10 Mart 2014).<\/p>\n[5]<\/sup><\/a> Euractiv.com, Moscow limits german and Polish gas flows as ‘warning’, https:\/\/www.euractiv.com\/section\/global-europe\/news\/moscow-limits-german-and-polish-gas-flows-as-warning\/<\/a> (eri\u015fim tarihi: 11 Eyl\u00fcl 2014).<\/p>\n[6]<\/sup><\/a> The Wall Street Journal, Russian Natural-gas Project Gets Funding from China, http:\/\/www.wsj.com\/articles\/russian-natural-gas-project-gets-funding-from-china-1461934776<\/a> (eri\u015fim tarihi: 29 Nisan 2016).<\/p>\n[7]<\/sup><\/a> Foreign Affairs, Germany\u2019s Real Role in the Ukraine Crisis, March\/April 2015 Issue, https:\/\/www.foreignaffairs.com\/articles\/eastern-europe-caucasus\/germany-s-real-role-ukraine-crisis<\/a><\/p>\n[8]<\/sup><\/a> Foreign Affairs, Leaving the West Behind, January\/February 2015 Issue, https:\/\/www.foreignaffairs.com\/articles\/western-europe\/leaving-west-behind<\/a><\/p>\n[9]<\/sup><\/a> Spiegel, German Populists Forge Ties with Russia, , http:\/\/www.spiegel.de\/international\/germany\/german-populists-forge-deeper-ties-with-russia-a-1089562.html<\/a> (eri\u015fim tarihi: 27 Nisan 2016).<\/p>\n[10]<\/sup><\/a> Foreign Affairs, Germany\u2019s Right Wing Challenge, , https:\/\/www.foreignaffairs.com\/articles\/2016-09-26\/germanys-right-wing-challenge<\/a> (eri\u015fim tarihi: 26 Eyl\u00fcl 2016).<\/p>\n[11]<\/sup><\/a> Foreign Affairs, Germany\u2019s Right Wing Challenge, , https:\/\/www.foreignaffairs.com\/articles\/2016-09-26\/germanys-right-wing-challenge<\/a> (eri\u015fim tarihi: 26 Eyl\u00fcl 2016).<\/p>\n[12]<\/sup><\/a> The New York Times, How Far is Europe Shifting to the Right, http:\/\/www.nytimes.com\/interactive\/2016\/05\/22\/world\/europe\/europe-right-wing-austria-hungary.html?_r=2<\/a> (eri\u015fim tarihi: 5 Temmuz 2016).<\/p>\n[13]<\/sup><\/a> Ukraine Today, North Stream-2 would have “adverse impact” on Eastern Europe, , http:\/\/uatoday.tv\/politics\/nord-stream-2-would-have-adverse-impact-on-eastern-europe-u-s-secretary-of-state-643305.html<\/a> (eri\u015fim tarihi: 5 May\u0131s 2016).<\/p>\n[14]<\/sup><\/a> EurActiv.com, Green MEP denounces Gazprom’s bullying tactics over North Stream 2, http:\/\/www.euractiv.com\/section\/energy\/news\/green-mep-denounces-gazproms-bullying-tactics-over-nord-stream-2\/<\/a> (eri\u015fim tarihi: 25 \u015eubat 2016).<\/p>\n[15]<\/sup><\/a> Financial Times, Russia’s gas pipeline threatens Europen unity, , https:\/\/www.ft.com\/content\/25a17928-96c3-11e6-a1dc-bdf38d484582<\/a> (eri\u015fim tarihi: 21 Ekim 2016).<\/p>\n[16]<\/sup><\/a>EurActiv.com, Green MEP denounces Gazprom’s bullying tactics over North Stream 2, http:\/\/www.euractiv.com\/section\/energy\/news\/green-mep-denounces-gazproms-bullying-tactics-over-nord-stream-2\/<\/a> (eri\u015fim tarihi: 25 \u015eubat 2016).<\/p>\n[17]<\/sup><\/a> EU Observer, Is Nord Stream II Dead?, https:\/\/euobserver.com\/energy\/134665<\/a> (eri\u015fim tarihi: 18 A\u011fustos 2016).<\/p>\n[18]<\/sup><\/a> Reuters; Bulgaria ratifies South Stream gas project, , http:\/\/uk.reuters.com\/article\/bulgaria-gas-southstream-idUKL56621320080725<\/a> (eri\u015fim tarihi: 25 Temmuz 2008).<\/p>\n[19]<\/sup><\/a> WTO, Russia files dispute against EU over regulations in the energy sector, , https:\/\/www.wto.org\/english\/news_e\/news14_e\/ds476rfc_30apr14_e.htm<\/a> (eri\u015fim tarihi: 30 Nisan 2014).<\/p>\n[20]<\/sup><\/a> New York Times, Gazprom Cancels Italian Contractors Deal for Black Sea Pipeline, http:\/\/www.nytimes.com\/2015\/07\/10\/business\/international\/gazprom-saipem-pipeline.html<\/a> (eri\u015fim tarihi: 9 Haziran 2015).<\/p>\n[21]<\/sup><\/a> Council on Foreign Relations, Russia, Energy and the West, http:\/\/www.cfr.org\/world\/russia-energy-west\/p3960<\/a> (eri\u015fim tarihi: 11 May\u0131s 2001).<\/p>\n[22]<\/sup><\/a> TheTelegraph, Merkel, fury after GerhardSchr\u00f6der backs Putin on Ukraine, , http:\/\/www.telegraph.co.uk\/news\/worldnews\/europe\/ukraine\/10697986\/Merkel-fury-after-Gerhard-Schroeder-backs-Putin-on-Ukraine.html<\/a> (eri\u015fim tarihi: 14 Mart 2014).<\/p>\n[23]<\/sup><\/a> CBC, Trump Says he may let Russia keep Crimea, , http:\/\/www.cbsnews.com\/news\/donald-trump-russia-vladimir-putin-crimea-nato\/<\/a> (eri\u015fim tarihi: 31 Temmuz 2016).<\/p>\n[24]<\/sup><\/a> Foreign Affairs, France\u2019s Next Revolution?, Nov\/Dec 2016 Issue, https:\/\/www.foreignaffairs.com\/interviews\/2016-10-17\/france-s-next-revolution<\/a><\/p>\n<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"T\u00fcrkiye, d\u0131\u015f politika ve diplomaside ticari ortakl\u0131klar\u0131 ile b\u00f6lgesel \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 birbirinden ay\u0131rmaktad\u0131r. Nitekim Rusya\u2019n\u0131n T\u00fcrkiye\u2019nin Suriye\u2019deki hedeflerine kar\u015f\u0131 askeri g\u00fc\u00e7 kulland\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131 -do\u011falgaz boru hatt\u0131- anla\u015fmas\u0131n\u0131n imzalanmas\u0131 bunun<\/p>\n","protected":false},"author":46,"featured_media":9555,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mo_disable_npp":"","ngg_post_thumbnail":0},"categories":[361],"tags":[],"asf_pub_issue":[10319],"asf_pub_region":[10321],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9554"}],"collection":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/46"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9554"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9554\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":29969,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9554\/revisions\/29969"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9555"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9554"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9554"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9554"},{"taxonomy":"asf_pub_issue","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_issue?post=9554"},{"taxonomy":"asf_pub_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_region?post=9554"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Uzman G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc<\/a> \/ \/ B\u00f6lgesel Politika<\/a><\/h6><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>\u00d6zet<\/span><\/strong>: T\u00fcrkiye, d\u0131\u015f politika ve diplomaside ticari ortakl\u0131klar\u0131 ile b\u00f6lgesel \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 birbirinden ay\u0131rmaktad\u0131r. Nitekim Rusya\u2019n\u0131n T\u00fcrkiye\u2019nin Suriye\u2019deki hedeflerine kar\u015f\u0131 askeri g\u00fc\u00e7 kulland\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131 -do\u011falgaz boru hatt\u0131- anla\u015fmas\u0131n\u0131n imzalanmas\u0131 bunun en a\u00e7\u0131k g\u00f6stergesidir. Bu makalenin birinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131\u2019n\u0131n T\u00fcrkiye\u2019ye sa\u011flayaca\u011f\u0131 ekonomik kazan\u00e7lara ra\u011fmen Rusya\u2019n\u0131n Avrupa i\u00e7erisindeki etkisini geni\u015fletti\u011fi ve Ankara\u2019n\u0131n d\u0131\u015f politika se\u00e7eneklerinin k\u0131s\u0131tlanaca\u011f\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fclecektir. Bu savlara bizi ula\u015ft\u0131ran da esas\u0131nda T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131\u2019n\u0131n, Rusya\u2019n\u0131n genelde Avrupa \u00f6zelde ise Almanya ile enerji ticaretine olumlu etkileri olaca\u011f\u0131na dair verilerdir. Almanya\u2019n\u0131n Bat\u0131\u2019n\u0131n menfaatlerini koruyabilme kapasitesi, Angela Merkel gibi liderlerin \u201cEuro-septik\u201d partilerden, i\u015f d\u00fcnyas\u0131n\u0131n lobilerinden ve d\u0131\u015f politikadan ziyade kamusal tart\u0131\u015fmalara odaklanan kendi b\u00fcy\u00fck koalisyonundan gelen sesleri bast\u0131rabilmesine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Avrupa\u2019n\u0131n, Rusya\u2019n\u0131n enerji ihrac\u0131na olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131na Berlin\u2019in arka \u00e7\u0131kmas\u0131 ayn\u0131 zamanda, ABD ve AB ile kendi aras\u0131ndaki gerilimin y\u00fckselmesinin ard\u0131ndaki sebebi de a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. Makalenin ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fc ise T\u00fcrkiye\u2019nin enerji politikas\u0131nda ve baz\u0131 riskleri azaltacak stratejik yat\u0131r\u0131mlar\u0131nda de\u011fi\u015fikli\u011fe gitmesi gerekti\u011fi \u00f6nerilecektir.<\/span><\/p>\nK\u00fcresel enerji end\u00fcstrisi, k\u00fcresel ticaret ve yat\u0131r\u0131mlar\u0131 y\u00fcr\u00fctmekte olan uluslararas\u0131 kurumsal yap\u0131lar\u0131 a\u015fmaktad\u0131r. Bu durum, \u00fcyesi olan devletlere kendi yer alt\u0131 kaynaklar\u0131n\u0131 kullanmada bir egemenlik bah\u015feden Birle\u015fmi\u015f Milletler Anla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n yap\u0131s\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r. Bu nedenle, k\u00fcresel ticareti ve yat\u0131r\u0131mlar\u0131 D\u00fcnya Ticaret \u00d6rg\u00fct\u00fc’n\u00fcn (WTO) kurallar\u0131 ve d\u00fczenlemeleriyle icra eden devletler, enerji ticaretinde benzer bir yolu takip etmemektedir. Bu y\u00fczden, s\u00f6z konusu durumu kontrol alt\u0131na almak isteyen Uluslararas\u0131 Para Fonu (IMF) ve D\u00fcnya Bankas\u0131 gibi kurumlar, finansal yard\u0131m ve kalk\u0131nma kredileri kullanarak serbest piyasa ilkelerini k\u00fcresel enerji d\u00fczeyinde de tesis etme giri\u015fimlerinde bulunmaktad\u0131r. Ancak bu giri\u015fimler her zaman ba\u015far\u0131l\u0131 olmamaktad\u0131r, \u00f6zellikle de b\u00fcy\u00fck \u00fcreticiler ve t\u00fcketiciler bu kurumlardan ba\u011f\u0131ms\u0131z oldu\u011funda\u2026 B\u00f6ylece, enerji ticareti ve yat\u0131r\u0131m\u0131 genelde \u00fcreticiler ve t\u00fcketiciler aras\u0131ndaki ikili d\u00fczenlemeler yoluyla s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmektedir. Bu d\u00fczenlemelere dair uluslararas\u0131 \u00f6l\u00e7ekte s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131c\u0131 mekanizmalar\u0131n olmamas\u0131 ise taraflar\u0131n vaat ettikleri taahh\u00fctlerden vazge\u00e7mesini kolayla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. T\u00fcketiciler, denetimi geli\u015ftirmek i\u00e7in Ekonomik Kalk\u0131nma ve \u0130\u015f Birli\u011fi \u00d6rg\u00fct\u00fc (OECD) ve Avrupa Birli\u011fi (AB) gibi i\u015fbirli\u011fi odakl\u0131 kurumlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00e7al\u0131\u015farak m\u00fczakere pozisyonlar\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirme e\u011filiminde olurken \u00fcreticiler de kartellerle m\u00fc\u015fterek bir \u00e7al\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fctmeyi tercih etmektedir. Nitekim bu makale de yak\u0131n zamanda imzalanm\u0131\u015f T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131 anla\u015fmas\u0131n\u0131n etkilerini k\u00fcresel enerji denetiminin zay\u0131f olmas\u0131 ile ili\u015fkilendirerek analiz edecektir.<\/p>\n<\/div>
<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>Rusya\u2019y\u0131 K\u00fcresel Serbest Piyasa Ekonomisine Entegre Etmek <\/strong><\/span><\/p>\nYeni belirmekte olan uluslararas\u0131 sistemin anahtar\u0131, Kuzey Denizi\u2019ndeki enerji \u00fcretiminde devam eden h\u0131zl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fc\u015fe kar\u015f\u0131l\u0131k Bat\u0131 Avrupa\u2019n\u0131n bu kaynaklar\u0131n yerini doldurmaya d\u00f6n\u00fck giri\u015fimleridir.[1]<\/sup><\/a> Devlet kontrol\u00fcndeki Rus do\u011falgaz \u015firketi Gazprom, eski Sovyet d\u00f6nemi altyap\u0131s\u0131n\u0131 muhafaza ederken Avrupa kentlerinin i\u00e7lerine dek uzanan yeni ulus-a\u015f\u0131r\u0131 rotalar bulmak i\u00e7in ciddi yat\u0131r\u0131mlar yapmaktad\u0131r. Bu anlamda Gazprom, Kuzey Denizi\u2019ndeki \u00fcretim d\u00fc\u015ferken Avrupa i\u00e7erisindeki pazar pay\u0131n\u0131 artt\u0131rma konusunda kendisini iyi bir noktada konumland\u0131rmaktad\u0131r. \u00d6te yandan Rusya, siyasi anla\u015fmazl\u0131klar s\u0131ras\u0131nda G\u00fcrcistan, Ukrayna, Belarus ve Moldova\u2019ya gaz aktar\u0131m\u0131n\u0131 kesmek suretiyle Gazprom\u2019u belirleyici bir d\u0131\u015f politika ayg\u0131t\u0131 olarak kullanmakla su\u00e7lanmaktad\u0131r.[2]<\/sup><\/u><\/a> Bu sebepten \u00f6t\u00fcr\u00fcd\u00fcr ki Avrupa\u2019n\u0131n Rus enerjisine ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131; Rusya, Almanya, AB ve ABD aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin zeminini sarsmakta iken AB \u00fcyeleri aras\u0131nda da s\u00f6z konusu endi\u015felere nas\u0131l bir kar\u015f\u0131l\u0131k verilece\u011fine dair gerilimlere sebep olmaktad\u0131r.<\/p>\nD\u0131\u015f \u0130li\u015fkiler Konseyi taraf\u0131ndan 2001\u2019de yay\u0131mlanan bir \u00e7al\u0131\u015fma, enerji ili\u015fkilerinin Rusya ve eski Sovyet cumhuriyetlerinin piyasa odakl\u0131 k\u00fcresel ekonomiye entegrasyonunda oynad\u0131\u011f\u0131 rol\u00fc daha iyi idrak etti\u011fimizi ortaya koymaktad\u0131r.[3]<\/sup><\/a> Rusya\u2019n\u0131n ekonomisini yeniden canland\u0131rma plan\u0131, devletin ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131na hizmet edecek enerji \u015firketlerine \u00f6zel bir sorumluluk y\u00fcklemektedir. Sovyet d\u00f6nemindeki devlet planl\u0131 ekonomik sistem, enerjinin ulusal da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 ve Bat\u0131 Avrupa\u2019n\u0131n kazan\u00e7l\u0131 piyasas\u0131na gaz tedariki i\u00e7in boru hatlar\u0131 altyap\u0131s\u0131na b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131mlar yapm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6te yandan Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra Rusya, sahip oldu\u011fu bu boru hatt\u0131 rotalar\u0131n\u0131n, AB ve Kuzey Atlantik Antla\u015fmas\u0131 \u00d6rg\u00fct\u00fc (NATO) taraf\u0131ndan n\u00fcfuz edilen yeni egemen devletlerin s\u0131n\u0131rlar\u0131ndan ge\u00e7iyor oldu\u011funu fark etmi\u015ftir. H\u00e2liyle Rusya, eski Sovyet cumhuriyetlerinin bu durumdan (boru hatlar\u0131n\u0131n Bat\u0131\u2019ya a\u00e7\u0131lan g\u00fczergahlarda bulunmalar\u0131ndan dolay\u0131) yararland\u0131\u011f\u0131na inanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00fclkeler ise genelde, hayatta kalma m\u00fccadelesi veren ekonomileriyle, kendi enerji ihtiya\u00e7lar\u0131 i\u00e7in Gazprom\u2019a \u00f6deme yapamayacak durumdayd\u0131. Rusya ise bu duruma enerji kesintileri, t\u00fcrl\u00fc zorbal\u0131klar ve \u015fantajlarla kar\u015f\u0131l\u0131k vermi\u015ftir. Eski Sovyet cumhuriyetleri olan bu ma\u011fdur devletler de kendi ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131na y\u00f6nelik tehditlere kar\u015f\u0131 destek bulmak maksad\u0131yla ABD ve AB\u2019ye y\u00f6nelmi\u015ftir. Bu anlamda ABD, Ukrayna\u2019n\u0131n Rusya\u2019ya olan iki y\u0131ll\u0131k borcunu \u00f6demeyi kabul etti \u00e7\u00fcnk\u00fc s\u00f6z konusu borcun \u00f6denmemesi durumunda katlanarak artaca\u011f\u0131n\u0131 bilmekteydi.<\/p>\nBat\u0131 Avrupa\u2019n\u0131n, Rusya\u2019dan enerji ithalat\u0131n\u0131n artmas\u0131na dair iki temel kayg\u0131s\u0131 s\u00f6z konusuydu. \u00d6ncelikli olarak Rusya ve eski Sovyet cumhuriyetleri aras\u0131ndaki gerilimlerden \u00f6t\u00fcr\u00fc bu transit \u00fclkelere uygulanan gaz kesintilerinin enerji tedarikini azaltmas\u0131ndan ve bu durumun kendi ekonomilerini ve hanelerini tahrip edecek olmas\u0131 ihtimalinden endi\u015fe duymaktalard\u0131. Ukrayna\u2019ya y\u00f6nelik 2009\u2019da yap\u0131lan gaz kesintisinin Avrupa \u00f6l\u00e7e\u011finde enerji tedariki noktas\u0131nda problemler do\u011furmas\u0131 bu anlamda verilebilecek en g\u00fcncel \u00f6rnektir. \u0130kinci ve daha da \u00f6nemlisi, Rusya\u2019n\u0131n enerji yataklar\u0131 azalmaktayd\u0131 ve \u00fcretim hacmini artt\u0131rmak i\u00e7in ciddi bir teknolojiye ve sermaye yat\u0131r\u0131m\u0131na ihtiyac\u0131 vard\u0131. Bat\u0131l\u0131 \u00e7ok-uluslu enerji \u015firketleri ve Avrupa\u2019n\u0131n \u00e7ok-uluslu bankalar\u0131 ise bu engellerin \u00fcstesinden gelmek i\u00e7in kilit bir rol oynayacaklard\u0131. Rusya da Bat\u0131\u2019dan gelecek \u00f6zel sekt\u00f6r yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n kendi enerji yataklar\u0131n\u0131 geli\u015ftirece\u011fi i\u00e7in enerji politikalar\u0131n\u0131 serbest piyasa prensiplerine g\u00f6re tekrar in\u015fa etmeye ihtiya\u00e7 duyacakt\u0131. Dahas\u0131, Rusya\u2019ya kar\u015f\u0131 bayrak a\u00e7an eski Sovyet cumhuriyetlerini bypass etmek i\u00e7in yeni boru hatlar\u0131n\u0131n in\u015fa edilmesine ihtiya\u00e7 duyulacakt\u0131 ki bu, Bat\u0131 Avrupal\u0131 devletlerin tedarik g\u00fcvenli\u011fine sahip olaca\u011f\u0131 tarzda ve \u00e7ok-uluslu enerji \u015firketlerinin yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n siyasi anla\u015fmazl\u0131klardan etkilenmeyece\u011fini g\u00fcvence alt\u0131na alacak bir \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015fecekti.<\/p>\n
Ancak bu planlar, ciddi jeopolitik riskler ta\u015f\u0131maktayd\u0131. Hem ABD hem de AB, Rusya\u2019n\u0131n enerji end\u00fcstrisini geli\u015ftirmesinin, Rus ekonomisini geli\u015ftirmek ve refah seviyesini artt\u0131rmak i\u00e7in en iyi \u00e7\u00f6z\u00fcm yolu oldu\u011funu bilmektelerdi ve onlara g\u00f6re m\u00fcreffeh bir Rusya daha az jeopolitik tehdit arz edecekti. Dahas\u0131; Bat\u0131 Avrupa ile enerji entegrasyonu, Rusya\u2019y\u0131 AB\u2019ye daha fazla yak\u0131nla\u015ft\u0131racakt\u0131 da. Yani Bat\u0131 Avrupa, Rus enerjisine; Rusya da Bat\u0131\u2019n\u0131n sermayesine ve teknolojisine ihtiya\u00e7 duyarken enerji ili\u015fkisi, g\u00fcveni tesis etmek noktas\u0131nda kritik bir rol oynayacakt\u0131. Rusya a\u00e7\u0131s\u0131ndansa AB ile yak\u0131n ili\u015fkiler kurmak, ABD bask\u0131s\u0131n\u0131 daha az hissetmeyi sa\u011flayacakt\u0131. Nitekim AB de b\u00f6ylesi bir ili\u015fki bi\u00e7iminin d\u0131\u015f politikada AB ve Moskova aras\u0131nda belirli bir uyum sa\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmekteydi.<\/p>\n
\u00d6te yandan, 2000\u2019lerin ba\u015flar\u0131ndan beri benzer \u015fekilde, Rusya\u2019y\u0131 k\u00fcresel ekonomiye entegre etme plan\u0131 destek bulurken buna d\u00f6n\u00fck ciddi ele\u015ftiriler de yap\u0131lmaktayd\u0131. S\u00f6z konusu ele\u015ftirilere g\u00f6re; Rusya\u2019y\u0131 bir enerji ihracat\u00e7\u0131s\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek, sermayesini geli\u015ftirmesine yard\u0131m edece\u011fi i\u00e7in Bat\u0131\u2019n\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131 ile boy \u00f6l\u00e7\u00fc\u015fecek bir duruma getirmektedir ki Rusya bu anlamda enerji ticareti ili\u015fkileri yoluyla desteklenece\u011fi i\u00e7in de bir \u00f6l\u00e7\u00fcde dokunulmazl\u0131k kazanacakt\u0131r. Dahas\u0131 Rusya, eski Sovyet cumhuriyetlerini bypass eden yeni ihracat rotalar\u0131 geli\u015ftirmesiyle birlikte gaz tedarikini kesme ve bundan politik avantaj sa\u011flama y\u00f6ntemini daha etkili bir \u015fekilde uygulayabilecektir. B\u00f6ylece Rusya, bu devletlerin (eski Sovyet cumhuriyetleri) Bat\u0131\u2019ya y\u00f6nelimine meydan okuyabilecek kilit bir mekanizmaya sahip olacakt\u0131. Enerji altyap\u0131s\u0131na ili\u015fkin y\u00fcr\u00fct\u00fclen projelere ve Rus yay\u0131lmac\u0131l\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z son geli\u015fmeler ise bu ele\u015ftirilerin hakl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n
Rusya\u2019n\u0131n Avrupa ile Artan Enerji Ticareti<\/span><\/strong><\/p>\nGazprom’un, Bat\u0131 Avrupa\u2019da alternatif rotalara ula\u015fma stratejisi \u00fczerinde etkili olabilecek 3 \u00f6nemli boru hatt\u0131 projesi vard\u0131r: \u0130lki, do\u011frudan Balt\u0131k Denizi\u2019nin alt\u0131ndan ge\u00e7erek Almanya\u2019ya ba\u011flanan ve 2011\u2019de tamamlanan hatt\u0131r ki bu kuzey rotas\u0131d\u0131r (Kuzey Ak\u0131m\u0131). \u00d6te yandan Rusya, ‘Kuzey Ak\u0131m\u0131 2 projesi ile gelecekte bu hatt\u0131n kapasitesini daha da artt\u0131rmay\u0131 planlamaktad\u0131r. \u0130kinci hat, Karadeniz\u2019in alt\u0131ndan ge\u00e7en ve T\u00fcrkiye\u2019ye talep etti\u011fi gaz miktar\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 tedarik eden boru hatt\u0131d\u0131r (Mavi Ak\u0131m). \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ise g\u00fcney rotas\u0131d\u0131r ki bu da Karadeniz\u2019in alt\u0131ndan ge\u00e7erek Bulgaristan\u2019a ba\u011flanmaktad\u0131r (G\u00fcney Ak\u0131m\u0131). Ancak a\u015fa\u011f\u0131da a\u00e7\u0131klanacak sebeplerden \u00f6t\u00fcr\u00fc bu proje \u015fu an, T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131 (Bulgaristan yerine T\u00fcrkiye\u2019ye ba\u011flan\u0131yor) lehine iptal edilmi\u015f durumdad\u0131r.<\/p>\n
Kuzey Rotas\u0131<\/strong><\/span><\/p>\nKuzey Ak\u0131m\u0131 Boru Hatt\u0131, 2009\u2019da ya\u015fanan Ukrayna gaz krizinden \u00f6nce Almanya taraf\u0131ndan onaylanm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat bu proje, teklif edildi\u011fi ilk g\u00fcnden bu yana jeopolitik olarak hassas bir proje olarak kar\u015f\u0131lanmaktad\u0131r. Gazprom, projede %51\u2019lik kontrol pay\u0131na sahip iken Alman ve di\u011fer Avrupal\u0131 \u015firketler s\u0131ras\u0131yla %38 ve %18\u2019lik paylara sahiplerdir. Bu proje ilk olarak d\u00f6nemin Almanya \u015eans\u00f6lyesi Gerard Schr\u00f6der taraf\u0131ndan desteklenmi\u015ftir. Kendi d\u00f6neminin 2005\u2019te sona ermesinden k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce parlamento bu projeye onay verirken Sch\u00f6rder, tart\u0131\u015fmal\u0131 bir \u015fekilde Gazprom taraf\u0131ndan Kuzey Ak\u0131m\u0131\u2019n\u0131n pay sahipleri komitesine aday g\u00f6sterilmeyi kabul etmi\u015ftir. Angela Merkel ise projeyi selefinden devral\u0131p AB ile ABD nezdinde bir NATO \u00fcyesi olarak \u00fclkesinin Rus enerjisine daha ba\u011f\u0131ml\u0131 hale gelece\u011fine dair \u00e7ekincelere ra\u011fmen s\u00f6z konusu boru hatt\u0131 projesini desteklemeye devam etmi\u015ftir.[4]<\/sup><\/u><\/a><\/p>\nRusya ve Almanya aras\u0131ndaki yak\u0131n enerji ve ticaret ili\u015fkileri; Almanya\u2019n\u0131n, Rusya\u2019n\u0131n eski Sovyet \u00fclkelerindeki Bat\u0131 \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 sarsma giri\u015fimlerine kar\u015f\u0131l\u0131k koyma g\u00fcc\u00fcne etki yapmaktad\u0131r. Rusya\u2019n\u0131n, K\u0131r\u0131m\u2019a ve Do\u011fu Ukrayna\u2019ya yapt\u0131\u011f\u0131 son m\u00fcdahaleler ise bu durumu g\u00f6rmek i\u00e7in bir imkan sa\u011flamaktad\u0131r.Merkel, Avrupa\u2019n\u0131n Rusya\u2019ya yapt\u0131r\u0131m uygulama \u00e7abalar\u0131na \u00f6nc\u00fcl\u00fck etmi\u015ftir fakat kimileri, bu yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n b\u00fct\u00fcn end\u00fcstriyel sekt\u00f6rleri hedef almak yerine Rus i\u015f adamlar\u0131n\u0131 hedef almas\u0131 sebebiyle zay\u0131f buldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrmektedir. Baz\u0131 AB yetkilileri, Polonya\u2019ya yap\u0131lan tedarikin azalmas\u0131n\u0131n (bu Almanya \u00fczerinde de k\u00fc\u00e7\u00fck bir etkiye sahip) Avrupa taraf\u0131ndan yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n artt\u0131r\u0131lmas\u0131 giri\u015fimlerine kar\u015f\u0131 bir uyar\u0131 sinyali oldu\u011funa i\u015faret etmektelerdir.[5]<\/sup><\/a> \u00d6te yandan, bu s\u0131n\u0131rl\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar bile Rusya ekonomisi i\u00e7in olumsuz sonu\u00e7lar do\u011furmu\u015ftur. Rusya ticaretindeki aksamalardan ciddi anlamda etkilenmemi\u015f olsa da yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n duydu\u011fu endi\u015feler, sermayenin Rusya\u2019dan \u00e7ekilmesine sebep olmu\u015ftur. \u00d6yle ki Rusya bu d\u00f6nemde, \u00c7in\u2019e enerji projelerindeki b\u00fcy\u00fck paylar\u0131n\u0131 satmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken zay\u0131flayan para birimini d\u00f6viz rezervleriyle de desteklemekteydi.[6]<\/sup><\/a><\/p>\nBaz\u0131 analistler, Merkel\u2019in Alman i\u015f d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ve di\u011fer AB \u00fcyelerinin Rusya\u2019ya yapt\u0131r\u0131m konusunda deste\u011fini g\u00fcvence alt\u0131na almadaki \u00f6nc\u00fc rol\u00fcn\u00fcn, Almanya\u2019n\u0131n Bat\u0131\u2019n\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 korumas\u0131na s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011fl\u0131 oldu\u011funa i\u015faret etti\u011fini \u00f6ne s\u00fcrmektedir.[7]<\/sup><\/u><\/a> Kimileri ise Merkel\u2019in iyi bir liderlik performans\u0131 ortaya koymas\u0131n\u0131n, bu anlamda geni\u015f bir Alman konsens\u00fcs\u00fcn\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131na i\u015faret etmedi\u011fini iddia etmektedir. Bu ele\u015ftiriler, Almanya\u2019n\u0131n elitleri aras\u0131nda yapt\u0131r\u0131mlar yerine diplomasi ve uzla\u015fmay\u0131 tercih eden \u00f6nde gelen kimselerin var oldu\u011funun g\u00f6stergesidir. Ancak Almanya\u2019n\u0131n Rusya ile olan yak\u0131n ba\u011flar\u0131n\u0131n yan\u0131nda Bat\u0131 oryantasyonuna yak\u0131n tutumu art\u0131k bir tercih meselesidir.[8]<\/sup><\/u><\/a> 2013\u2019ten beri Almanya, \u00fclkenin 16 b\u00f6lgesel parlamentosunun 10\u2019unda temsil edilen ve oylar\u0131n y\u00fczde 15\u2019ine sahip olan Almanya \u0130\u00e7in Alternatif Partisi\u2019nin (AfD) h\u0131zl\u0131 y\u00fckseli\u015fine tan\u0131kl\u0131k etmektedir. Program\u0131n\u0131 \u00f6ncelikli olarak Avrupa\u2019da ortak para birimine kar\u015f\u0131 bir duru\u015f \u00fczerine kuran parti \u015fu s\u0131ralar ise Almanya\u2019ya olan g\u00f6\u00e7men ak\u0131m\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmakta ve Rusya\u2019ya y\u00f6nelik yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 savunmaktad\u0131r.[9]<\/sup><\/a> Merkel\u2019in b\u00fcy\u00fck koalisyonunun se\u00e7men kaybetmesi ise se\u00e7menleri tekrar kazanmak i\u00e7in politik olarak sa\u011fa kayd\u0131rma[10]<\/sup><\/a> \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.[11]<\/sup><\/a> Siyasal yelpazenin bu \u015fekilde g\u00fcnden g\u00fcne sa\u011fa kaymas\u0131yla beraber[12]<\/sup><\/u><\/a> bu durumun Almanya’n\u0131n bir tercihi oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fi, \u00fclkenin AB i\u00e7indeki liderlik rol\u00fc g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\nAlmanya\u2019n\u0131n Bat\u0131\u2019n\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 korumaya devam etme arzusuna kar\u015f\u0131l\u0131k Berlin\u2019in Kuzey Ak\u0131m\u0131 2 Projesi\u2019ne verdi\u011fi destek, AB ve ABD aras\u0131nda bir gerilim yaratmaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc proje, boru hatlar\u0131n\u0131n kapasitesini artt\u0131rmay\u0131 ve Gazprom\u2019un \u0130ngiltere\u2019deki do\u011falgaz piyasas\u0131na eri\u015fimini hedeflemektedir. Nitekim bu konuda ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 John Kerry, projenin \u201cUkrayna, Slovakya ve Do\u011fu Avrupa meseleleri \u00fczerinde mutlak manada olumsuz bir etkisi olacak derin bir endi\u015fe konusu<\/em>\u201d oldu\u011funu belirtmi\u015ftir.[13]<\/strong><\/sup><\/u><\/em><\/a> Proje, Berlin\u2019in yan\u0131 s\u0131ra Almanya, Fransa, Hollanda ve Avusturya\u2019da mukim olan \u00e7okuluslu enerji \u015firketlerinin y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc lobi faaliyetleriyle de destek g\u00f6rmektedir. Bu firmalar, projenin ekonomik kazan\u00e7lar\u0131n\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131rken Avrupa Parlamentosu \u00fcyeleri de Gazprom\u2019u, ekonomik partnerleri olan Ukrayna\u2019y\u0131 transit \u00fclke olarak kullanmay\u0131 b\u0131rakmalar\u0131 i\u00e7in tehdit etmekle su\u00e7lamaktalard\u0131r.[14]<\/sup><\/u><\/a> Bunun da \u00f6tesinde s\u00f6z konusu boru hatt\u0131, Avrupa\u2019n\u0131n birli\u011fini tehdit etmektedir.[15]<\/sup><\/u><\/a> Nitekim Avrupa Parlamentosu\u2019nun baz\u0131 \u00fcyeleri bu projeyi \u201cAB\u2019nin enerji politikas\u0131ndaki en b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k<\/em>\u201d olarak nitelendirmekteydi.[16]<\/strong><\/sup><\/u><\/em><\/a> Almanya\u2019n\u0131n projeye verdi\u011fi deste\u011fe kar\u015f\u0131 en b\u00fcy\u00fck ele\u015ftirileri yapan Polonya ise yak\u0131n tarihte boru hatt\u0131n\u0131n finansmanlar\u0131na g\u00fc\u00e7l\u00fc bir darbe indirmeyi ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. Boru hatt\u0131 s\u0131n\u0131rlar\u0131ndan ge\u00e7mese de Polonyal\u0131 yetkililerinin rekabet kurallar\u0131yla ilgili endi\u015felerini dile getirmesinden sonra projenin finansman kadrosuna ba\u015fkanl\u0131k eden \u00e7okuluslu \u015firketler, Ortak Giri\u015fim\u2019den \u00e7ekildiklerini belirtmi\u015flerdir.[17]<\/sup><\/u><\/a> Zira rekabet kurallar\u0131na ayk\u0131r\u0131 davran\u0131\u015flardan dolay\u0131 su\u00e7lu bulunurlarsa Polonya’da y\u00fcr\u00fctt\u00fckleri \u00e7al\u0131\u015fmlar\u0131 i\u00e7in ceza alabilirlerdi.<\/p>\nKuzey Ak\u0131m\u0131 2, k\u00fcresel enerji end\u00fcstrisindeki uluslararas\u0131 y\u00f6neti\u015fimde denetim sorununun bir sonucu olarak \u00fclkelerin kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu zorluklar\u0131 g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermektedir. AB\u2019nin \u00e7ok tarafl\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131 tek ses olman\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mekte iken Polonya\u2019n\u0131n projeyi destekleyen \u00e7okuluslu \u015firketleri cezaland\u0131rmak i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 tek tarafl\u0131 giri\u015fim, Almanya ile Rusya aras\u0131ndaki ikili ili\u015fkilere zarar vermektedir.<\/p>\n
G\u00fcney Rotas\u0131<\/strong><\/span><\/p>\nKuzey Ak\u0131m\u0131; Ukrayna, Belarus ve Polonya’ya kar\u015f\u0131 gaz kesintisinde bile Almanya\u2019n\u0131n gaz tedarik edebilmesini g\u00fcvence alt\u0131na almaktayd\u0131. \u00d6te yandan Ukrayna\u2019ya gaz\u0131n kesilmesi ihtimalinden T\u00fcrkiye, Romanya ve Bulgaristan dahi etkilenecekti ki bu \u00fclkelere gaz tedarik etmeyi g\u00fcvence alt\u0131na alacak alternatif bir di\u011fer rota da G\u00fcney Ak\u0131m\u0131\u2019yd\u0131.<\/p>\n
G\u00fcney Ak\u0131m\u0131\u2019nda planlanan, Bulgaristan\u2019da karaya ba\u011flanan ve bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc deniz alt\u0131ndaki boru hatlar\u0131n\u0131n Karadeniz’den S\u0131rbistan, Macaristan, Slovenya ve Avusturya\u2019ya ula\u015fmas\u0131 y\u00f6n\u00fcndeydi. Bulgar parlamentosu, 2008 y\u0131l\u0131nda rotan\u0131n kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisindeki k\u0131sm\u0131na ili\u015fkin Rusya ile yap\u0131lan anla\u015fmay\u0131 onaylam\u0131\u015ft\u0131.[18]<\/sup><\/a> Ancak AB, 2006 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen Ukrayna’daki gaz krizine kar\u015f\u0131l\u0131k yeni enerji d\u00fczenlemelerini y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe sokmu\u015ftur. Bu d\u00fczenlemeyle y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren \u201c\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Enerji Paketi\u201d, gaz \u00fcreticileri ile boru hatt\u0131 i\u015fleticilerinin ayr\u0131 olmas\u0131n\u0131 mecbur k\u0131lmaktayd\u0131. B\u00f6ylece s\u00f6z konusu mevzuat ile Gazprom’un m\u00fc\u015fterilerinin, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir \u00fclkeye gaz satmas\u0131na engel olunacak ve rekabet kurallar\u0131na ayk\u0131r\u0131 sat\u0131\u015f ko\u015fullar\u0131n\u0131 anla\u015fmalar\u0131na d\u00e2hil etmesi \u00f6nlenecekti.[19]<\/sup><\/a><\/p>\nRusya a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu yasal d\u00fczenleme, Ukrayna ve di\u011fer eski Sovyet \u00fclkelerine gaz\u0131n dolayl\u0131 yollarla girmesini engelleyecekti. Almanya\u2019n\u0131n aksine, Bulgaristan\u2019\u0131n ise AB ile boy \u00f6l\u00e7\u00fc\u015fecek g\u00fcc\u00fc bulunmamaktayd\u0131. AB bu d\u00fczenlemeyi, Rusya\u2019n\u0131n K\u0131r\u0131m\u2019a 2014\u2019teki m\u00fcdahalesinden sonra dayatm\u0131\u015ft\u0131r. Putin, AB mevzuat\u0131na tabi olmayan[20]<\/sup><\/a> T\u00fcrkiye’nin alternatif bir rota olabilece\u011fini duyurdu\u011funda Gazprom, projenin Bulgaristan aya\u011f\u0131n\u0131n in\u015faat\u0131n\u0131 birdenbire durdurmu\u015ftur. T\u00fcrkiye ve Rusya aras\u0131ndaki nihai anla\u015fma, Rus askeri jetinin d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesiyle iki \u00fclke aras\u0131 ili\u015fkileri b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde sekteye u\u011fratan d\u00f6nemin sonras\u0131nda, Kas\u0131m 2016\u2019da imzalam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\nT\u00fcrk Ak\u0131m\u0131\u2019n\u0131n T\u00fcrkiye\u2019ye getirece\u011fi ciddi kazan\u0131mlar bulunmaktad\u0131r. AB mevzuat\u0131 di\u011fer t\u00fcm rotalar\u0131 engelledi\u011fi i\u00e7in Ankara fiyat pazarl\u0131\u011f\u0131nda elini g\u00fc\u00e7lendirmi\u015f durumdad\u0131r. Daha d\u00fc\u015f\u00fck do\u011falgaz fiyatlar\u0131, T\u00fcrkiye\u2019nin \u00e7oktand\u0131r devam eden ticaret a\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131 kapatacakt\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00fclke a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak ithal enerjiye ba\u011f\u0131ml\u0131 durumdad\u0131r. Dahas\u0131 T\u00fcrkiye, Avrupa\u2019ya ihra\u00e7 edilen gaz\u0131n transit \u00fccretlerini de\u011fi\u015ftirme imk\u00e2n\u0131na da sahip olacakt\u0131r. Ancak t\u00fcm bu ekonomik kazan\u00e7lara ra\u011fmen T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131, Ankara i\u00e7in jeopolitik riskler de ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n
T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131\u2019n\u0131n T\u00fcrkiye A\u00e7\u0131s\u0131ndan Jeopolitik Bir De\u011ferlendirmesi<\/strong><\/span><\/p>\nDaha \u00f6nce de belirtildi\u011fi gibi Rusya\u2019n\u0131n eski Sovyet \u00fclkelerini bypass etme stratejisi olarak AB ve NATO\u2019nun geni\u015fleme giri\u015fimlerine daha etkili bir \u015fekilde kar\u015f\u0131 koyaca\u011f\u0131na dair ABD ve AB kanad\u0131nda ciddi endi\u015feler mevcuttur. Nitekim Kuzey Ak\u0131m\u0131, bu stratejinin ilk a\u015famas\u0131yd\u0131. AB’nin s\u00f6z konusu stratejinin ikinci a\u015famas\u0131n\u0131 G\u00fcney Ak\u0131m\u0131\u2019ndaki tasarruf hakk\u0131 sayesinde bo\u015fa \u00e7\u0131karmas\u0131na Rusya, Ankara ile yapt\u0131\u011f\u0131 anla\u015fmay\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na almakla kar\u015f\u0131l\u0131k vermi\u015ftir. T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131 ve bunun Avrupa\u2019ya uzanan ba\u011flant\u0131lar\u0131 devreye girdi\u011finde Gazprom\u2019un Ukrayna\u2019ya gaz tedarikini kesme ve kendisi i\u00e7in kilit \u00f6neme sahip Bat\u0131l\u0131 piyasalara gaz aktar\u0131m\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrme imk\u00e2n\u0131 do\u011facakt\u0131r. Rusya’n\u0131n eski Sovyet devletlerine kar\u015f\u0131 do\u011falgaz\u0131 bir d\u0131\u015f politika arac\u0131 olarak kulland\u0131\u011f\u0131na dair emsaller ve en son K\u0131r\u0131m ile Ukrayna\u2019ya yap\u0131lan m\u00fcdahalelerin Rusya\u2019n\u0131n bu b\u00f6lgedeki yay\u0131lmac\u0131 politikalar\u0131na dair verdi\u011fi sinyaller ile birlikte d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131 ile muhtemelen, Do\u011fu Avrupa\u2019n\u0131n Bat\u0131\u2019dan uzakla\u015fmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131racakt\u0131r.<\/p>\n
Sonu\u00e7<\/strong><\/span><\/p>\nABD\u2019nin ve AB\u2019nin Rus ekonomisini desteklemek i\u00e7in enerji ticaretini kullanmas\u0131n\u0131n Rusya\u2019ya, Bat\u0131\u2019n\u0131n Do\u011fu Avrupa\u2019y\u0131 serbest piyasa ve k\u00fcresel ekonomiye entegre etmeye y\u00f6nelik planlar\u0131na kar\u015f\u0131 durmak i\u00e7in gereken dokunulmazl\u0131\u011f\u0131 verece\u011finden endi\u015fe duyulmaktayd\u0131.[21]<\/sup><\/a> Nitekim Rusya\u2019n\u0131n K\u0131r\u0131m\u2019a ve Do\u011fu Ukrayna\u2019ya yak\u0131n d\u00f6nemde yapt\u0131\u011f\u0131 m\u00fcdahaleler s\u00f6z konusu endi\u015felerin ne kadar hakl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n\u0130lgin\u00e7tir ki Rusya\u2019n\u0131n yay\u0131lmac\u0131 eylemleri, Ukrayna, Belarus ve Polonya\u2019y\u0131 tamamen bypass etme stratejisinden \u00f6nce zaten ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Nitekim Rusya, G\u00fcney Ak\u0131m\u0131\u2019n\u0131 veya T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131\u2019n\u0131 beklemeden de bu eski Sovyet \u00fclkelerinin i\u00e7erisindeki siyasi de\u011fi\u015fiklikleri zorlamak i\u00e7in askeri eylemler yerine gaz kesintilerini kullanabilirdi. Ancak bunun yerine iyi bir zamanlama ile hareket etmeleri ise yanl\u0131\u015f bir hesaptan ziyade kas\u0131tl\u0131 bir stratejiydi. Kuzey Ak\u0131m\u0131 ve bu projenin Rusya ile Almanya aras\u0131ndaki yak\u0131n ili\u015fkileri geli\u015ftirmesi, Rusya\u2019n\u0131n c\u00fcretk\u00e2r yay\u0131lmac\u0131 politikas\u0131na imk\u00e2n veren fakt\u00f6rler olarak g\u00f6r\u00fclebilirdi. Bu durum, Almanya\u2019n\u0131n ekonomik sekt\u00f6rlerden ziyade bireyleri hedef alan s\u0131n\u0131rl\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar\u0131ndan da g\u00f6zlemlenebilmektedir.Ayn\u0131 zamanda AB yetkilileri, artan yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n Rusya\u2019n\u0131n gaz tedarikini durdurmak \u015feklinde bir misilleme yapmas\u0131na yol a\u00e7abilece\u011fini tahmin etmektelerdir. Dahas\u0131, Almanya eski \u015eans\u00f6lyesi ve Kuzey Ak\u0131m\u0131 Pay Sahipleri Komitesi\u2019nin mevcut ba\u015fkan\u0131 Schr\u00f6der’in Rusya\u2019n\u0131n Ukrayna ve K\u0131r\u0131m\u2019daki eylemlerini destekleyen \u00e7arp\u0131c\u0131 deme\u00e7leri olduk\u00e7a derin tart\u0131\u015fmalara yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.[22]<\/sup><\/a><\/p>\nAlmanya’n\u0131n Rusya ile uyumunu ve iyi ili\u015fkiler kurmas\u0131n\u0131 talep eden ve her ge\u00e7en g\u00fcn destek\u00e7ileri artan partilerin muhalefeti kar\u015f\u0131s\u0131nda Merkel’in ayakta kalabilmeyi ba\u015farmas\u0131n\u0131n Almanya’n\u0131n Bat\u0131’ya y\u00f6nelmesindeki tek \u00e7\u0131k\u0131\u015f oldu\u011fu konusundaki iddialar g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e artmaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Rusya her ne kadar Do\u011fu Ukrayna\u2019da hedeflerine ula\u015famam\u0131\u015f olsa da AB\u2019nin Rusya\u2019ya kar\u015f\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar\u0131, bilhassa Almanya\u2019da Euro-septik yakla\u015f\u0131mlar i\u00e7in daha geni\u015f bir destek yaratmaktad\u0131r. Almanya ve Rusya’y\u0131 bir araya getiren iki \u00fclke aras\u0131ndaki enerji ve di\u011fer ticaret ili\u015fkileriydi. Buna kar\u015f\u0131n Merkel, Rusya\u2019ya kar\u015f\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 desteklemeye devam ederken ayn\u0131 anda Rusya ile artan enerji entegrasyonunu desteklemeye de devam ediyor ki bu da Almanya ile AB ve ABD aras\u0131ndaki gerilimin esas sebebidir. H\u00e2l b\u00f6yle olunca ekonomik ba\u011flar\u0131n zaman i\u00e7inde derinle\u015ftirilmesiyle birlikte gelecekte Rusya’ya kar\u015f\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n artmas\u0131 durumunda Euro-septik dalgan\u0131n daha da yay\u0131lmas\u0131 s\u00f6z konusu olabilmektedir.<\/p>\n
T\u00fcm bunlar olurken ve bir\u00e7ok \u00e7evre i\u00e7in Almanya\u2019n\u0131n Rusya ile iyi ili\u015fkiler geli\u015ftirmesi risk ta\u015f\u0131yor iken, yeni se\u00e7ilmi\u015f olan ABD Devlet Ba\u015fkan\u0131 Donald Trump; se\u00e7im kampanyas\u0131nda ABD\u2019nin, Rusya\u2019n\u0131n K\u0131r\u0131m\u2019\u0131 ilhak\u0131n\u0131 tan\u0131yabilece\u011fini belirtmekteydi.[23]<\/sup><\/a> Fransa\u2019da ise Euro-septik Ulusal Cephe\u2019nin lideri de Rusya ile uyum ve iyi ili\u015fkiler konusunun, partisinin 2017\u2019deki se\u00e7imleri kazanmas\u0131 durumunda masaya yat\u0131r\u0131labilece\u011fini s\u00f6ylemekteydi.[24]<\/sup><\/a><\/p>\nT\u00fcrk Ak\u0131m\u0131\u2019n\u0131n jeopolitik riskleri de benzer \u015fekilde daha geni\u015f bir perspektiften, Rusya\u2019n\u0131n Avrupa \u00fczerinde artan n\u00fcfuzu ba\u011flam\u0131nda okunmal\u0131d\u0131r. Projenin ekonomik kazan\u00e7lar\u0131na ra\u011fmen T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131, Rusya\u2019n\u0131n eski Sovyet cumhuriyetleri \u00fczerindeki tahakk\u00fcm\u00fcn\u00fc de kolayla\u015ft\u0131racakt\u0131r. Zira bu durum, bilhassa Karadeniz\u2019e s\u0131n\u0131r\u0131 olan Ukrayna meselesinde ciddi bir endi\u015feye yol a\u00e7maktad\u0131r. Bu y\u00fczden geli\u015fmekte olan b\u00f6lgesel bir g\u00fc\u00e7 olarak T\u00fcrkiye, Rusya ile olan enerji ili\u015fkisinden dolay\u0131 d\u0131\u015f politikada s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na almal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Referanslar<\/strong><\/span><\/p>\n[1]<\/sup><\/a> The Telegraph, North Sea crisis raises UK gas supply risk, former energy minister warns, http:\/\/www.telegraph.co.uk\/finance\/newsbysector\/energy\/oilandgas\/12154388\/North-Sea-crisis-raises-UK-gas-supply-risk-former-energy-minister-warns.html<\/a> (eri\u015fim tarihi:12 \u015eubat 2016).<\/p>\n[2]<\/sup><\/a> The Economist, Russia’s wounded giant, http:\/\/www.economist.com\/news\/business\/21573975-worlds-biggest-gas-producer-ailing-it-should-be-broken-up-russias-wounded-giant<\/a> (eri\u015fim tarihi: 23 Mart 2013).<\/p>\n[3]<\/sup><\/a> Council on Foreign Relations, Russia, Energy and the West, http:\/\/www.cfr.org\/world\/russia-energy-west\/p3960<\/a> (eri\u015fim tarihi: 11 May\u0131s 2001).<\/p>\n[4]<\/sup><\/a> EU Observer; Poland Urges Germany to Buy Less Russian Gas, https:\/\/euobserver.com\/foreign\/123410<\/a> (eri\u015fim tarihi: 10 Mart 2014).<\/p>\n[5]<\/sup><\/a> Euractiv.com, Moscow limits german and Polish gas flows as ‘warning’, https:\/\/www.euractiv.com\/section\/global-europe\/news\/moscow-limits-german-and-polish-gas-flows-as-warning\/<\/a> (eri\u015fim tarihi: 11 Eyl\u00fcl 2014).<\/p>\n[6]<\/sup><\/a> The Wall Street Journal, Russian Natural-gas Project Gets Funding from China, http:\/\/www.wsj.com\/articles\/russian-natural-gas-project-gets-funding-from-china-1461934776<\/a> (eri\u015fim tarihi: 29 Nisan 2016).<\/p>\n[7]<\/sup><\/a> Foreign Affairs, Germany\u2019s Real Role in the Ukraine Crisis, March\/April 2015 Issue, https:\/\/www.foreignaffairs.com\/articles\/eastern-europe-caucasus\/germany-s-real-role-ukraine-crisis<\/a><\/p>\n[8]<\/sup><\/a> Foreign Affairs, Leaving the West Behind, January\/February 2015 Issue, https:\/\/www.foreignaffairs.com\/articles\/western-europe\/leaving-west-behind<\/a><\/p>\n[9]<\/sup><\/a> Spiegel, German Populists Forge Ties with Russia, , http:\/\/www.spiegel.de\/international\/germany\/german-populists-forge-deeper-ties-with-russia-a-1089562.html<\/a> (eri\u015fim tarihi: 27 Nisan 2016).<\/p>\n[10]<\/sup><\/a> Foreign Affairs, Germany\u2019s Right Wing Challenge, , https:\/\/www.foreignaffairs.com\/articles\/2016-09-26\/germanys-right-wing-challenge<\/a> (eri\u015fim tarihi: 26 Eyl\u00fcl 2016).<\/p>\n[11]<\/sup><\/a> Foreign Affairs, Germany\u2019s Right Wing Challenge, , https:\/\/www.foreignaffairs.com\/articles\/2016-09-26\/germanys-right-wing-challenge<\/a> (eri\u015fim tarihi: 26 Eyl\u00fcl 2016).<\/p>\n[12]<\/sup><\/a> The New York Times, How Far is Europe Shifting to the Right, http:\/\/www.nytimes.com\/interactive\/2016\/05\/22\/world\/europe\/europe-right-wing-austria-hungary.html?_r=2<\/a> (eri\u015fim tarihi: 5 Temmuz 2016).<\/p>\n[13]<\/sup><\/a> Ukraine Today, North Stream-2 would have “adverse impact” on Eastern Europe, , http:\/\/uatoday.tv\/politics\/nord-stream-2-would-have-adverse-impact-on-eastern-europe-u-s-secretary-of-state-643305.html<\/a> (eri\u015fim tarihi: 5 May\u0131s 2016).<\/p>\n[14]<\/sup><\/a> EurActiv.com, Green MEP denounces Gazprom’s bullying tactics over North Stream 2, http:\/\/www.euractiv.com\/section\/energy\/news\/green-mep-denounces-gazproms-bullying-tactics-over-nord-stream-2\/<\/a> (eri\u015fim tarihi: 25 \u015eubat 2016).<\/p>\n[15]<\/sup><\/a> Financial Times, Russia’s gas pipeline threatens Europen unity, , https:\/\/www.ft.com\/content\/25a17928-96c3-11e6-a1dc-bdf38d484582<\/a> (eri\u015fim tarihi: 21 Ekim 2016).<\/p>\n[16]<\/sup><\/a>EurActiv.com, Green MEP denounces Gazprom’s bullying tactics over North Stream 2, http:\/\/www.euractiv.com\/section\/energy\/news\/green-mep-denounces-gazproms-bullying-tactics-over-nord-stream-2\/<\/a> (eri\u015fim tarihi: 25 \u015eubat 2016).<\/p>\n[17]<\/sup><\/a> EU Observer, Is Nord Stream II Dead?, https:\/\/euobserver.com\/energy\/134665<\/a> (eri\u015fim tarihi: 18 A\u011fustos 2016).<\/p>\n[18]<\/sup><\/a> Reuters; Bulgaria ratifies South Stream gas project, , http:\/\/uk.reuters.com\/article\/bulgaria-gas-southstream-idUKL56621320080725<\/a> (eri\u015fim tarihi: 25 Temmuz 2008).<\/p>\n[19]<\/sup><\/a> WTO, Russia files dispute against EU over regulations in the energy sector, , https:\/\/www.wto.org\/english\/news_e\/news14_e\/ds476rfc_30apr14_e.htm<\/a> (eri\u015fim tarihi: 30 Nisan 2014).<\/p>\n[20]<\/sup><\/a> New York Times, Gazprom Cancels Italian Contractors Deal for Black Sea Pipeline, http:\/\/www.nytimes.com\/2015\/07\/10\/business\/international\/gazprom-saipem-pipeline.html<\/a> (eri\u015fim tarihi: 9 Haziran 2015).<\/p>\n[21]<\/sup><\/a> Council on Foreign Relations, Russia, Energy and the West, http:\/\/www.cfr.org\/world\/russia-energy-west\/p3960<\/a> (eri\u015fim tarihi: 11 May\u0131s 2001).<\/p>\n[22]<\/sup><\/a> TheTelegraph, Merkel, fury after GerhardSchr\u00f6der backs Putin on Ukraine, , http:\/\/www.telegraph.co.uk\/news\/worldnews\/europe\/ukraine\/10697986\/Merkel-fury-after-Gerhard-Schroeder-backs-Putin-on-Ukraine.html<\/a> (eri\u015fim tarihi: 14 Mart 2014).<\/p>\n[23]<\/sup><\/a> CBC, Trump Says he may let Russia keep Crimea, , http:\/\/www.cbsnews.com\/news\/donald-trump-russia-vladimir-putin-crimea-nato\/<\/a> (eri\u015fim tarihi: 31 Temmuz 2016).<\/p>\n[24]<\/sup><\/a> Foreign Affairs, France\u2019s Next Revolution?, Nov\/Dec 2016 Issue, https:\/\/www.foreignaffairs.com\/interviews\/2016-10-17\/france-s-next-revolution<\/a><\/p>\n<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"T\u00fcrkiye, d\u0131\u015f politika ve diplomaside ticari ortakl\u0131klar\u0131 ile b\u00f6lgesel \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 birbirinden ay\u0131rmaktad\u0131r. Nitekim Rusya\u2019n\u0131n T\u00fcrkiye\u2019nin Suriye\u2019deki hedeflerine kar\u015f\u0131 askeri g\u00fc\u00e7 kulland\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131 -do\u011falgaz boru hatt\u0131- anla\u015fmas\u0131n\u0131n imzalanmas\u0131 bunun<\/p>\n","protected":false},"author":46,"featured_media":9555,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mo_disable_npp":"","ngg_post_thumbnail":0},"categories":[361],"tags":[],"asf_pub_issue":[10319],"asf_pub_region":[10321],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9554"}],"collection":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/46"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9554"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9554\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":29969,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9554\/revisions\/29969"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9555"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9554"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9554"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9554"},{"taxonomy":"asf_pub_issue","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_issue?post=9554"},{"taxonomy":"asf_pub_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_region?post=9554"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\u00d6zet<\/span><\/strong>: T\u00fcrkiye, d\u0131\u015f politika ve diplomaside ticari ortakl\u0131klar\u0131 ile b\u00f6lgesel \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 birbirinden ay\u0131rmaktad\u0131r. Nitekim Rusya\u2019n\u0131n T\u00fcrkiye\u2019nin Suriye\u2019deki hedeflerine kar\u015f\u0131 askeri g\u00fc\u00e7 kulland\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131 -do\u011falgaz boru hatt\u0131- anla\u015fmas\u0131n\u0131n imzalanmas\u0131 bunun en a\u00e7\u0131k g\u00f6stergesidir. Bu makalenin birinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131\u2019n\u0131n T\u00fcrkiye\u2019ye sa\u011flayaca\u011f\u0131 ekonomik kazan\u00e7lara ra\u011fmen Rusya\u2019n\u0131n Avrupa i\u00e7erisindeki etkisini geni\u015fletti\u011fi ve Ankara\u2019n\u0131n d\u0131\u015f politika se\u00e7eneklerinin k\u0131s\u0131tlanaca\u011f\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fclecektir. Bu savlara bizi ula\u015ft\u0131ran da esas\u0131nda T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131\u2019n\u0131n, Rusya\u2019n\u0131n genelde Avrupa \u00f6zelde ise Almanya ile enerji ticaretine olumlu etkileri olaca\u011f\u0131na dair verilerdir. Almanya\u2019n\u0131n Bat\u0131\u2019n\u0131n menfaatlerini koruyabilme kapasitesi, Angela Merkel gibi liderlerin \u201cEuro-septik\u201d partilerden, i\u015f d\u00fcnyas\u0131n\u0131n lobilerinden ve d\u0131\u015f politikadan ziyade kamusal tart\u0131\u015fmalara odaklanan kendi b\u00fcy\u00fck koalisyonundan gelen sesleri bast\u0131rabilmesine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Avrupa\u2019n\u0131n, Rusya\u2019n\u0131n enerji ihrac\u0131na olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131na Berlin\u2019in arka \u00e7\u0131kmas\u0131 ayn\u0131 zamanda, ABD ve AB ile kendi aras\u0131ndaki gerilimin y\u00fckselmesinin ard\u0131ndaki sebebi de a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. Makalenin ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fc ise T\u00fcrkiye\u2019nin enerji politikas\u0131nda ve baz\u0131 riskleri azaltacak stratejik yat\u0131r\u0131mlar\u0131nda de\u011fi\u015fikli\u011fe gitmesi gerekti\u011fi \u00f6nerilecektir.<\/span><\/p>\n K\u00fcresel enerji end\u00fcstrisi, k\u00fcresel ticaret ve yat\u0131r\u0131mlar\u0131 y\u00fcr\u00fctmekte olan uluslararas\u0131 kurumsal yap\u0131lar\u0131 a\u015fmaktad\u0131r. Bu durum, \u00fcyesi olan devletlere kendi yer alt\u0131 kaynaklar\u0131n\u0131 kullanmada bir egemenlik bah\u015feden Birle\u015fmi\u015f Milletler Anla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n yap\u0131s\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r. Bu nedenle, k\u00fcresel ticareti ve yat\u0131r\u0131mlar\u0131 D\u00fcnya Ticaret \u00d6rg\u00fct\u00fc’n\u00fcn (WTO) kurallar\u0131 ve d\u00fczenlemeleriyle icra eden devletler, enerji ticaretinde benzer bir yolu takip etmemektedir. Bu y\u00fczden, s\u00f6z konusu durumu kontrol alt\u0131na almak isteyen Uluslararas\u0131 Para Fonu (IMF) ve D\u00fcnya Bankas\u0131 gibi kurumlar, finansal yard\u0131m ve kalk\u0131nma kredileri kullanarak serbest piyasa ilkelerini k\u00fcresel enerji d\u00fczeyinde de tesis etme giri\u015fimlerinde bulunmaktad\u0131r. Ancak bu giri\u015fimler her zaman ba\u015far\u0131l\u0131 olmamaktad\u0131r, \u00f6zellikle de b\u00fcy\u00fck \u00fcreticiler ve t\u00fcketiciler bu kurumlardan ba\u011f\u0131ms\u0131z oldu\u011funda\u2026 B\u00f6ylece, enerji ticareti ve yat\u0131r\u0131m\u0131 genelde \u00fcreticiler ve t\u00fcketiciler aras\u0131ndaki ikili d\u00fczenlemeler yoluyla s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmektedir. Bu d\u00fczenlemelere dair uluslararas\u0131 \u00f6l\u00e7ekte s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131c\u0131 mekanizmalar\u0131n olmamas\u0131 ise taraflar\u0131n vaat ettikleri taahh\u00fctlerden vazge\u00e7mesini kolayla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. T\u00fcketiciler, denetimi geli\u015ftirmek i\u00e7in Ekonomik Kalk\u0131nma ve \u0130\u015f Birli\u011fi \u00d6rg\u00fct\u00fc (OECD) ve Avrupa Birli\u011fi (AB) gibi i\u015fbirli\u011fi odakl\u0131 kurumlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00e7al\u0131\u015farak m\u00fczakere pozisyonlar\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirme e\u011filiminde olurken \u00fcreticiler de kartellerle m\u00fc\u015fterek bir \u00e7al\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fctmeyi tercih etmektedir. Nitekim bu makale de yak\u0131n zamanda imzalanm\u0131\u015f T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131 anla\u015fmas\u0131n\u0131n etkilerini k\u00fcresel enerji denetiminin zay\u0131f olmas\u0131 ile ili\u015fkilendirerek analiz edecektir.<\/p>\n<\/div> Rusya\u2019y\u0131 K\u00fcresel Serbest Piyasa Ekonomisine Entegre Etmek <\/strong><\/span><\/p>\n Yeni belirmekte olan uluslararas\u0131 sistemin anahtar\u0131, Kuzey Denizi\u2019ndeki enerji \u00fcretiminde devam eden h\u0131zl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fc\u015fe kar\u015f\u0131l\u0131k Bat\u0131 Avrupa\u2019n\u0131n bu kaynaklar\u0131n yerini doldurmaya d\u00f6n\u00fck giri\u015fimleridir.[1]<\/sup><\/a> Devlet kontrol\u00fcndeki Rus do\u011falgaz \u015firketi Gazprom, eski Sovyet d\u00f6nemi altyap\u0131s\u0131n\u0131 muhafaza ederken Avrupa kentlerinin i\u00e7lerine dek uzanan yeni ulus-a\u015f\u0131r\u0131 rotalar bulmak i\u00e7in ciddi yat\u0131r\u0131mlar yapmaktad\u0131r. Bu anlamda Gazprom, Kuzey Denizi\u2019ndeki \u00fcretim d\u00fc\u015ferken Avrupa i\u00e7erisindeki pazar pay\u0131n\u0131 artt\u0131rma konusunda kendisini iyi bir noktada konumland\u0131rmaktad\u0131r. \u00d6te yandan Rusya, siyasi anla\u015fmazl\u0131klar s\u0131ras\u0131nda G\u00fcrcistan, Ukrayna, Belarus ve Moldova\u2019ya gaz aktar\u0131m\u0131n\u0131 kesmek suretiyle Gazprom\u2019u belirleyici bir d\u0131\u015f politika ayg\u0131t\u0131 olarak kullanmakla su\u00e7lanmaktad\u0131r.[2]<\/sup><\/u><\/a> Bu sebepten \u00f6t\u00fcr\u00fcd\u00fcr ki Avrupa\u2019n\u0131n Rus enerjisine ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131; Rusya, Almanya, AB ve ABD aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin zeminini sarsmakta iken AB \u00fcyeleri aras\u0131nda da s\u00f6z konusu endi\u015felere nas\u0131l bir kar\u015f\u0131l\u0131k verilece\u011fine dair gerilimlere sebep olmaktad\u0131r.<\/p>\n D\u0131\u015f \u0130li\u015fkiler Konseyi taraf\u0131ndan 2001\u2019de yay\u0131mlanan bir \u00e7al\u0131\u015fma, enerji ili\u015fkilerinin Rusya ve eski Sovyet cumhuriyetlerinin piyasa odakl\u0131 k\u00fcresel ekonomiye entegrasyonunda oynad\u0131\u011f\u0131 rol\u00fc daha iyi idrak etti\u011fimizi ortaya koymaktad\u0131r.[3]<\/sup><\/a> Rusya\u2019n\u0131n ekonomisini yeniden canland\u0131rma plan\u0131, devletin ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131na hizmet edecek enerji \u015firketlerine \u00f6zel bir sorumluluk y\u00fcklemektedir. Sovyet d\u00f6nemindeki devlet planl\u0131 ekonomik sistem, enerjinin ulusal da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 ve Bat\u0131 Avrupa\u2019n\u0131n kazan\u00e7l\u0131 piyasas\u0131na gaz tedariki i\u00e7in boru hatlar\u0131 altyap\u0131s\u0131na b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131mlar yapm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6te yandan Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra Rusya, sahip oldu\u011fu bu boru hatt\u0131 rotalar\u0131n\u0131n, AB ve Kuzey Atlantik Antla\u015fmas\u0131 \u00d6rg\u00fct\u00fc (NATO) taraf\u0131ndan n\u00fcfuz edilen yeni egemen devletlerin s\u0131n\u0131rlar\u0131ndan ge\u00e7iyor oldu\u011funu fark etmi\u015ftir. H\u00e2liyle Rusya, eski Sovyet cumhuriyetlerinin bu durumdan (boru hatlar\u0131n\u0131n Bat\u0131\u2019ya a\u00e7\u0131lan g\u00fczergahlarda bulunmalar\u0131ndan dolay\u0131) yararland\u0131\u011f\u0131na inanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00fclkeler ise genelde, hayatta kalma m\u00fccadelesi veren ekonomileriyle, kendi enerji ihtiya\u00e7lar\u0131 i\u00e7in Gazprom\u2019a \u00f6deme yapamayacak durumdayd\u0131. Rusya ise bu duruma enerji kesintileri, t\u00fcrl\u00fc zorbal\u0131klar ve \u015fantajlarla kar\u015f\u0131l\u0131k vermi\u015ftir. Eski Sovyet cumhuriyetleri olan bu ma\u011fdur devletler de kendi ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131na y\u00f6nelik tehditlere kar\u015f\u0131 destek bulmak maksad\u0131yla ABD ve AB\u2019ye y\u00f6nelmi\u015ftir. Bu anlamda ABD, Ukrayna\u2019n\u0131n Rusya\u2019ya olan iki y\u0131ll\u0131k borcunu \u00f6demeyi kabul etti \u00e7\u00fcnk\u00fc s\u00f6z konusu borcun \u00f6denmemesi durumunda katlanarak artaca\u011f\u0131n\u0131 bilmekteydi.<\/p>\n Bat\u0131 Avrupa\u2019n\u0131n, Rusya\u2019dan enerji ithalat\u0131n\u0131n artmas\u0131na dair iki temel kayg\u0131s\u0131 s\u00f6z konusuydu. \u00d6ncelikli olarak Rusya ve eski Sovyet cumhuriyetleri aras\u0131ndaki gerilimlerden \u00f6t\u00fcr\u00fc bu transit \u00fclkelere uygulanan gaz kesintilerinin enerji tedarikini azaltmas\u0131ndan ve bu durumun kendi ekonomilerini ve hanelerini tahrip edecek olmas\u0131 ihtimalinden endi\u015fe duymaktalard\u0131. Ukrayna\u2019ya y\u00f6nelik 2009\u2019da yap\u0131lan gaz kesintisinin Avrupa \u00f6l\u00e7e\u011finde enerji tedariki noktas\u0131nda problemler do\u011furmas\u0131 bu anlamda verilebilecek en g\u00fcncel \u00f6rnektir. \u0130kinci ve daha da \u00f6nemlisi, Rusya\u2019n\u0131n enerji yataklar\u0131 azalmaktayd\u0131 ve \u00fcretim hacmini artt\u0131rmak i\u00e7in ciddi bir teknolojiye ve sermaye yat\u0131r\u0131m\u0131na ihtiyac\u0131 vard\u0131. Bat\u0131l\u0131 \u00e7ok-uluslu enerji \u015firketleri ve Avrupa\u2019n\u0131n \u00e7ok-uluslu bankalar\u0131 ise bu engellerin \u00fcstesinden gelmek i\u00e7in kilit bir rol oynayacaklard\u0131. Rusya da Bat\u0131\u2019dan gelecek \u00f6zel sekt\u00f6r yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n kendi enerji yataklar\u0131n\u0131 geli\u015ftirece\u011fi i\u00e7in enerji politikalar\u0131n\u0131 serbest piyasa prensiplerine g\u00f6re tekrar in\u015fa etmeye ihtiya\u00e7 duyacakt\u0131. Dahas\u0131, Rusya\u2019ya kar\u015f\u0131 bayrak a\u00e7an eski Sovyet cumhuriyetlerini bypass etmek i\u00e7in yeni boru hatlar\u0131n\u0131n in\u015fa edilmesine ihtiya\u00e7 duyulacakt\u0131 ki bu, Bat\u0131 Avrupal\u0131 devletlerin tedarik g\u00fcvenli\u011fine sahip olaca\u011f\u0131 tarzda ve \u00e7ok-uluslu enerji \u015firketlerinin yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n siyasi anla\u015fmazl\u0131klardan etkilenmeyece\u011fini g\u00fcvence alt\u0131na alacak bir \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015fecekti.<\/p>\n Ancak bu planlar, ciddi jeopolitik riskler ta\u015f\u0131maktayd\u0131. Hem ABD hem de AB, Rusya\u2019n\u0131n enerji end\u00fcstrisini geli\u015ftirmesinin, Rus ekonomisini geli\u015ftirmek ve refah seviyesini artt\u0131rmak i\u00e7in en iyi \u00e7\u00f6z\u00fcm yolu oldu\u011funu bilmektelerdi ve onlara g\u00f6re m\u00fcreffeh bir Rusya daha az jeopolitik tehdit arz edecekti. Dahas\u0131; Bat\u0131 Avrupa ile enerji entegrasyonu, Rusya\u2019y\u0131 AB\u2019ye daha fazla yak\u0131nla\u015ft\u0131racakt\u0131 da. Yani Bat\u0131 Avrupa, Rus enerjisine; Rusya da Bat\u0131\u2019n\u0131n sermayesine ve teknolojisine ihtiya\u00e7 duyarken enerji ili\u015fkisi, g\u00fcveni tesis etmek noktas\u0131nda kritik bir rol oynayacakt\u0131. Rusya a\u00e7\u0131s\u0131ndansa AB ile yak\u0131n ili\u015fkiler kurmak, ABD bask\u0131s\u0131n\u0131 daha az hissetmeyi sa\u011flayacakt\u0131. Nitekim AB de b\u00f6ylesi bir ili\u015fki bi\u00e7iminin d\u0131\u015f politikada AB ve Moskova aras\u0131nda belirli bir uyum sa\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmekteydi.<\/p>\n \u00d6te yandan, 2000\u2019lerin ba\u015flar\u0131ndan beri benzer \u015fekilde, Rusya\u2019y\u0131 k\u00fcresel ekonomiye entegre etme plan\u0131 destek bulurken buna d\u00f6n\u00fck ciddi ele\u015ftiriler de yap\u0131lmaktayd\u0131. S\u00f6z konusu ele\u015ftirilere g\u00f6re; Rusya\u2019y\u0131 bir enerji ihracat\u00e7\u0131s\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek, sermayesini geli\u015ftirmesine yard\u0131m edece\u011fi i\u00e7in Bat\u0131\u2019n\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131 ile boy \u00f6l\u00e7\u00fc\u015fecek bir duruma getirmektedir ki Rusya bu anlamda enerji ticareti ili\u015fkileri yoluyla desteklenece\u011fi i\u00e7in de bir \u00f6l\u00e7\u00fcde dokunulmazl\u0131k kazanacakt\u0131r. Dahas\u0131 Rusya, eski Sovyet cumhuriyetlerini bypass eden yeni ihracat rotalar\u0131 geli\u015ftirmesiyle birlikte gaz tedarikini kesme ve bundan politik avantaj sa\u011flama y\u00f6ntemini daha etkili bir \u015fekilde uygulayabilecektir. B\u00f6ylece Rusya, bu devletlerin (eski Sovyet cumhuriyetleri) Bat\u0131\u2019ya y\u00f6nelimine meydan okuyabilecek kilit bir mekanizmaya sahip olacakt\u0131. Enerji altyap\u0131s\u0131na ili\u015fkin y\u00fcr\u00fct\u00fclen projelere ve Rus yay\u0131lmac\u0131l\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z son geli\u015fmeler ise bu ele\u015ftirilerin hakl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n Rusya\u2019n\u0131n Avrupa ile Artan Enerji Ticareti<\/span><\/strong><\/p>\n Gazprom’un, Bat\u0131 Avrupa\u2019da alternatif rotalara ula\u015fma stratejisi \u00fczerinde etkili olabilecek 3 \u00f6nemli boru hatt\u0131 projesi vard\u0131r: \u0130lki, do\u011frudan Balt\u0131k Denizi\u2019nin alt\u0131ndan ge\u00e7erek Almanya\u2019ya ba\u011flanan ve 2011\u2019de tamamlanan hatt\u0131r ki bu kuzey rotas\u0131d\u0131r (Kuzey Ak\u0131m\u0131). \u00d6te yandan Rusya, ‘Kuzey Ak\u0131m\u0131 2 projesi ile gelecekte bu hatt\u0131n kapasitesini daha da artt\u0131rmay\u0131 planlamaktad\u0131r. \u0130kinci hat, Karadeniz\u2019in alt\u0131ndan ge\u00e7en ve T\u00fcrkiye\u2019ye talep etti\u011fi gaz miktar\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 tedarik eden boru hatt\u0131d\u0131r (Mavi Ak\u0131m). \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ise g\u00fcney rotas\u0131d\u0131r ki bu da Karadeniz\u2019in alt\u0131ndan ge\u00e7erek Bulgaristan\u2019a ba\u011flanmaktad\u0131r (G\u00fcney Ak\u0131m\u0131). Ancak a\u015fa\u011f\u0131da a\u00e7\u0131klanacak sebeplerden \u00f6t\u00fcr\u00fc bu proje \u015fu an, T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131 (Bulgaristan yerine T\u00fcrkiye\u2019ye ba\u011flan\u0131yor) lehine iptal edilmi\u015f durumdad\u0131r.<\/p>\n Kuzey Rotas\u0131<\/strong><\/span><\/p>\n Kuzey Ak\u0131m\u0131 Boru Hatt\u0131, 2009\u2019da ya\u015fanan Ukrayna gaz krizinden \u00f6nce Almanya taraf\u0131ndan onaylanm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat bu proje, teklif edildi\u011fi ilk g\u00fcnden bu yana jeopolitik olarak hassas bir proje olarak kar\u015f\u0131lanmaktad\u0131r. Gazprom, projede %51\u2019lik kontrol pay\u0131na sahip iken Alman ve di\u011fer Avrupal\u0131 \u015firketler s\u0131ras\u0131yla %38 ve %18\u2019lik paylara sahiplerdir. Bu proje ilk olarak d\u00f6nemin Almanya \u015eans\u00f6lyesi Gerard Schr\u00f6der taraf\u0131ndan desteklenmi\u015ftir. Kendi d\u00f6neminin 2005\u2019te sona ermesinden k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce parlamento bu projeye onay verirken Sch\u00f6rder, tart\u0131\u015fmal\u0131 bir \u015fekilde Gazprom taraf\u0131ndan Kuzey Ak\u0131m\u0131\u2019n\u0131n pay sahipleri komitesine aday g\u00f6sterilmeyi kabul etmi\u015ftir. Angela Merkel ise projeyi selefinden devral\u0131p AB ile ABD nezdinde bir NATO \u00fcyesi olarak \u00fclkesinin Rus enerjisine daha ba\u011f\u0131ml\u0131 hale gelece\u011fine dair \u00e7ekincelere ra\u011fmen s\u00f6z konusu boru hatt\u0131 projesini desteklemeye devam etmi\u015ftir.[4]<\/sup><\/u><\/a><\/p>\n Rusya ve Almanya aras\u0131ndaki yak\u0131n enerji ve ticaret ili\u015fkileri; Almanya\u2019n\u0131n, Rusya\u2019n\u0131n eski Sovyet \u00fclkelerindeki Bat\u0131 \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 sarsma giri\u015fimlerine kar\u015f\u0131l\u0131k koyma g\u00fcc\u00fcne etki yapmaktad\u0131r. Rusya\u2019n\u0131n, K\u0131r\u0131m\u2019a ve Do\u011fu Ukrayna\u2019ya yapt\u0131\u011f\u0131 son m\u00fcdahaleler ise bu durumu g\u00f6rmek i\u00e7in bir imkan sa\u011flamaktad\u0131r.Merkel, Avrupa\u2019n\u0131n Rusya\u2019ya yapt\u0131r\u0131m uygulama \u00e7abalar\u0131na \u00f6nc\u00fcl\u00fck etmi\u015ftir fakat kimileri, bu yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n b\u00fct\u00fcn end\u00fcstriyel sekt\u00f6rleri hedef almak yerine Rus i\u015f adamlar\u0131n\u0131 hedef almas\u0131 sebebiyle zay\u0131f buldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrmektedir. Baz\u0131 AB yetkilileri, Polonya\u2019ya yap\u0131lan tedarikin azalmas\u0131n\u0131n (bu Almanya \u00fczerinde de k\u00fc\u00e7\u00fck bir etkiye sahip) Avrupa taraf\u0131ndan yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n artt\u0131r\u0131lmas\u0131 giri\u015fimlerine kar\u015f\u0131 bir uyar\u0131 sinyali oldu\u011funa i\u015faret etmektelerdir.[5]<\/sup><\/a> \u00d6te yandan, bu s\u0131n\u0131rl\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar bile Rusya ekonomisi i\u00e7in olumsuz sonu\u00e7lar do\u011furmu\u015ftur. Rusya ticaretindeki aksamalardan ciddi anlamda etkilenmemi\u015f olsa da yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n duydu\u011fu endi\u015feler, sermayenin Rusya\u2019dan \u00e7ekilmesine sebep olmu\u015ftur. \u00d6yle ki Rusya bu d\u00f6nemde, \u00c7in\u2019e enerji projelerindeki b\u00fcy\u00fck paylar\u0131n\u0131 satmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken zay\u0131flayan para birimini d\u00f6viz rezervleriyle de desteklemekteydi.[6]<\/sup><\/a><\/p>\n Baz\u0131 analistler, Merkel\u2019in Alman i\u015f d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ve di\u011fer AB \u00fcyelerinin Rusya\u2019ya yapt\u0131r\u0131m konusunda deste\u011fini g\u00fcvence alt\u0131na almadaki \u00f6nc\u00fc rol\u00fcn\u00fcn, Almanya\u2019n\u0131n Bat\u0131\u2019n\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 korumas\u0131na s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011fl\u0131 oldu\u011funa i\u015faret etti\u011fini \u00f6ne s\u00fcrmektedir.[7]<\/sup><\/u><\/a> Kimileri ise Merkel\u2019in iyi bir liderlik performans\u0131 ortaya koymas\u0131n\u0131n, bu anlamda geni\u015f bir Alman konsens\u00fcs\u00fcn\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131na i\u015faret etmedi\u011fini iddia etmektedir. Bu ele\u015ftiriler, Almanya\u2019n\u0131n elitleri aras\u0131nda yapt\u0131r\u0131mlar yerine diplomasi ve uzla\u015fmay\u0131 tercih eden \u00f6nde gelen kimselerin var oldu\u011funun g\u00f6stergesidir. Ancak Almanya\u2019n\u0131n Rusya ile olan yak\u0131n ba\u011flar\u0131n\u0131n yan\u0131nda Bat\u0131 oryantasyonuna yak\u0131n tutumu art\u0131k bir tercih meselesidir.[8]<\/sup><\/u><\/a> 2013\u2019ten beri Almanya, \u00fclkenin 16 b\u00f6lgesel parlamentosunun 10\u2019unda temsil edilen ve oylar\u0131n y\u00fczde 15\u2019ine sahip olan Almanya \u0130\u00e7in Alternatif Partisi\u2019nin (AfD) h\u0131zl\u0131 y\u00fckseli\u015fine tan\u0131kl\u0131k etmektedir. Program\u0131n\u0131 \u00f6ncelikli olarak Avrupa\u2019da ortak para birimine kar\u015f\u0131 bir duru\u015f \u00fczerine kuran parti \u015fu s\u0131ralar ise Almanya\u2019ya olan g\u00f6\u00e7men ak\u0131m\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmakta ve Rusya\u2019ya y\u00f6nelik yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 savunmaktad\u0131r.[9]<\/sup><\/a> Merkel\u2019in b\u00fcy\u00fck koalisyonunun se\u00e7men kaybetmesi ise se\u00e7menleri tekrar kazanmak i\u00e7in politik olarak sa\u011fa kayd\u0131rma[10]<\/sup><\/a> \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.[11]<\/sup><\/a> Siyasal yelpazenin bu \u015fekilde g\u00fcnden g\u00fcne sa\u011fa kaymas\u0131yla beraber[12]<\/sup><\/u><\/a> bu durumun Almanya’n\u0131n bir tercihi oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fi, \u00fclkenin AB i\u00e7indeki liderlik rol\u00fc g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n Almanya\u2019n\u0131n Bat\u0131\u2019n\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 korumaya devam etme arzusuna kar\u015f\u0131l\u0131k Berlin\u2019in Kuzey Ak\u0131m\u0131 2 Projesi\u2019ne verdi\u011fi destek, AB ve ABD aras\u0131nda bir gerilim yaratmaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc proje, boru hatlar\u0131n\u0131n kapasitesini artt\u0131rmay\u0131 ve Gazprom\u2019un \u0130ngiltere\u2019deki do\u011falgaz piyasas\u0131na eri\u015fimini hedeflemektedir. Nitekim bu konuda ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 John Kerry, projenin \u201cUkrayna, Slovakya ve Do\u011fu Avrupa meseleleri \u00fczerinde mutlak manada olumsuz bir etkisi olacak derin bir endi\u015fe konusu<\/em>\u201d oldu\u011funu belirtmi\u015ftir.[13]<\/strong><\/sup><\/u><\/em><\/a> Proje, Berlin\u2019in yan\u0131 s\u0131ra Almanya, Fransa, Hollanda ve Avusturya\u2019da mukim olan \u00e7okuluslu enerji \u015firketlerinin y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc lobi faaliyetleriyle de destek g\u00f6rmektedir. Bu firmalar, projenin ekonomik kazan\u00e7lar\u0131n\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131rken Avrupa Parlamentosu \u00fcyeleri de Gazprom\u2019u, ekonomik partnerleri olan Ukrayna\u2019y\u0131 transit \u00fclke olarak kullanmay\u0131 b\u0131rakmalar\u0131 i\u00e7in tehdit etmekle su\u00e7lamaktalard\u0131r.[14]<\/sup><\/u><\/a> Bunun da \u00f6tesinde s\u00f6z konusu boru hatt\u0131, Avrupa\u2019n\u0131n birli\u011fini tehdit etmektedir.[15]<\/sup><\/u><\/a> Nitekim Avrupa Parlamentosu\u2019nun baz\u0131 \u00fcyeleri bu projeyi \u201cAB\u2019nin enerji politikas\u0131ndaki en b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k<\/em>\u201d olarak nitelendirmekteydi.[16]<\/strong><\/sup><\/u><\/em><\/a> Almanya\u2019n\u0131n projeye verdi\u011fi deste\u011fe kar\u015f\u0131 en b\u00fcy\u00fck ele\u015ftirileri yapan Polonya ise yak\u0131n tarihte boru hatt\u0131n\u0131n finansmanlar\u0131na g\u00fc\u00e7l\u00fc bir darbe indirmeyi ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. Boru hatt\u0131 s\u0131n\u0131rlar\u0131ndan ge\u00e7mese de Polonyal\u0131 yetkililerinin rekabet kurallar\u0131yla ilgili endi\u015felerini dile getirmesinden sonra projenin finansman kadrosuna ba\u015fkanl\u0131k eden \u00e7okuluslu \u015firketler, Ortak Giri\u015fim\u2019den \u00e7ekildiklerini belirtmi\u015flerdir.[17]<\/sup><\/u><\/a> Zira rekabet kurallar\u0131na ayk\u0131r\u0131 davran\u0131\u015flardan dolay\u0131 su\u00e7lu bulunurlarsa Polonya’da y\u00fcr\u00fctt\u00fckleri \u00e7al\u0131\u015fmlar\u0131 i\u00e7in ceza alabilirlerdi.<\/p>\n Kuzey Ak\u0131m\u0131 2, k\u00fcresel enerji end\u00fcstrisindeki uluslararas\u0131 y\u00f6neti\u015fimde denetim sorununun bir sonucu olarak \u00fclkelerin kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu zorluklar\u0131 g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermektedir. AB\u2019nin \u00e7ok tarafl\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131 tek ses olman\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mekte iken Polonya\u2019n\u0131n projeyi destekleyen \u00e7okuluslu \u015firketleri cezaland\u0131rmak i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 tek tarafl\u0131 giri\u015fim, Almanya ile Rusya aras\u0131ndaki ikili ili\u015fkilere zarar vermektedir.<\/p>\n G\u00fcney Rotas\u0131<\/strong><\/span><\/p>\n Kuzey Ak\u0131m\u0131; Ukrayna, Belarus ve Polonya’ya kar\u015f\u0131 gaz kesintisinde bile Almanya\u2019n\u0131n gaz tedarik edebilmesini g\u00fcvence alt\u0131na almaktayd\u0131. \u00d6te yandan Ukrayna\u2019ya gaz\u0131n kesilmesi ihtimalinden T\u00fcrkiye, Romanya ve Bulgaristan dahi etkilenecekti ki bu \u00fclkelere gaz tedarik etmeyi g\u00fcvence alt\u0131na alacak alternatif bir di\u011fer rota da G\u00fcney Ak\u0131m\u0131\u2019yd\u0131.<\/p>\n G\u00fcney Ak\u0131m\u0131\u2019nda planlanan, Bulgaristan\u2019da karaya ba\u011flanan ve bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc deniz alt\u0131ndaki boru hatlar\u0131n\u0131n Karadeniz’den S\u0131rbistan, Macaristan, Slovenya ve Avusturya\u2019ya ula\u015fmas\u0131 y\u00f6n\u00fcndeydi. Bulgar parlamentosu, 2008 y\u0131l\u0131nda rotan\u0131n kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisindeki k\u0131sm\u0131na ili\u015fkin Rusya ile yap\u0131lan anla\u015fmay\u0131 onaylam\u0131\u015ft\u0131.[18]<\/sup><\/a> Ancak AB, 2006 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen Ukrayna’daki gaz krizine kar\u015f\u0131l\u0131k yeni enerji d\u00fczenlemelerini y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe sokmu\u015ftur. Bu d\u00fczenlemeyle y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren \u201c\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Enerji Paketi\u201d, gaz \u00fcreticileri ile boru hatt\u0131 i\u015fleticilerinin ayr\u0131 olmas\u0131n\u0131 mecbur k\u0131lmaktayd\u0131. B\u00f6ylece s\u00f6z konusu mevzuat ile Gazprom’un m\u00fc\u015fterilerinin, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir \u00fclkeye gaz satmas\u0131na engel olunacak ve rekabet kurallar\u0131na ayk\u0131r\u0131 sat\u0131\u015f ko\u015fullar\u0131n\u0131 anla\u015fmalar\u0131na d\u00e2hil etmesi \u00f6nlenecekti.[19]<\/sup><\/a><\/p>\n Rusya a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu yasal d\u00fczenleme, Ukrayna ve di\u011fer eski Sovyet \u00fclkelerine gaz\u0131n dolayl\u0131 yollarla girmesini engelleyecekti. Almanya\u2019n\u0131n aksine, Bulgaristan\u2019\u0131n ise AB ile boy \u00f6l\u00e7\u00fc\u015fecek g\u00fcc\u00fc bulunmamaktayd\u0131. AB bu d\u00fczenlemeyi, Rusya\u2019n\u0131n K\u0131r\u0131m\u2019a 2014\u2019teki m\u00fcdahalesinden sonra dayatm\u0131\u015ft\u0131r. Putin, AB mevzuat\u0131na tabi olmayan[20]<\/sup><\/a> T\u00fcrkiye’nin alternatif bir rota olabilece\u011fini duyurdu\u011funda Gazprom, projenin Bulgaristan aya\u011f\u0131n\u0131n in\u015faat\u0131n\u0131 birdenbire durdurmu\u015ftur. T\u00fcrkiye ve Rusya aras\u0131ndaki nihai anla\u015fma, Rus askeri jetinin d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesiyle iki \u00fclke aras\u0131 ili\u015fkileri b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde sekteye u\u011fratan d\u00f6nemin sonras\u0131nda, Kas\u0131m 2016\u2019da imzalam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131\u2019n\u0131n T\u00fcrkiye\u2019ye getirece\u011fi ciddi kazan\u0131mlar bulunmaktad\u0131r. AB mevzuat\u0131 di\u011fer t\u00fcm rotalar\u0131 engelledi\u011fi i\u00e7in Ankara fiyat pazarl\u0131\u011f\u0131nda elini g\u00fc\u00e7lendirmi\u015f durumdad\u0131r. Daha d\u00fc\u015f\u00fck do\u011falgaz fiyatlar\u0131, T\u00fcrkiye\u2019nin \u00e7oktand\u0131r devam eden ticaret a\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131 kapatacakt\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00fclke a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak ithal enerjiye ba\u011f\u0131ml\u0131 durumdad\u0131r. Dahas\u0131 T\u00fcrkiye, Avrupa\u2019ya ihra\u00e7 edilen gaz\u0131n transit \u00fccretlerini de\u011fi\u015ftirme imk\u00e2n\u0131na da sahip olacakt\u0131r. Ancak t\u00fcm bu ekonomik kazan\u00e7lara ra\u011fmen T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131, Ankara i\u00e7in jeopolitik riskler de ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131\u2019n\u0131n T\u00fcrkiye A\u00e7\u0131s\u0131ndan Jeopolitik Bir De\u011ferlendirmesi<\/strong><\/span><\/p>\n Daha \u00f6nce de belirtildi\u011fi gibi Rusya\u2019n\u0131n eski Sovyet \u00fclkelerini bypass etme stratejisi olarak AB ve NATO\u2019nun geni\u015fleme giri\u015fimlerine daha etkili bir \u015fekilde kar\u015f\u0131 koyaca\u011f\u0131na dair ABD ve AB kanad\u0131nda ciddi endi\u015feler mevcuttur. Nitekim Kuzey Ak\u0131m\u0131, bu stratejinin ilk a\u015famas\u0131yd\u0131. AB’nin s\u00f6z konusu stratejinin ikinci a\u015famas\u0131n\u0131 G\u00fcney Ak\u0131m\u0131\u2019ndaki tasarruf hakk\u0131 sayesinde bo\u015fa \u00e7\u0131karmas\u0131na Rusya, Ankara ile yapt\u0131\u011f\u0131 anla\u015fmay\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na almakla kar\u015f\u0131l\u0131k vermi\u015ftir. T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131 ve bunun Avrupa\u2019ya uzanan ba\u011flant\u0131lar\u0131 devreye girdi\u011finde Gazprom\u2019un Ukrayna\u2019ya gaz tedarikini kesme ve kendisi i\u00e7in kilit \u00f6neme sahip Bat\u0131l\u0131 piyasalara gaz aktar\u0131m\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrme imk\u00e2n\u0131 do\u011facakt\u0131r. Rusya’n\u0131n eski Sovyet devletlerine kar\u015f\u0131 do\u011falgaz\u0131 bir d\u0131\u015f politika arac\u0131 olarak kulland\u0131\u011f\u0131na dair emsaller ve en son K\u0131r\u0131m ile Ukrayna\u2019ya yap\u0131lan m\u00fcdahalelerin Rusya\u2019n\u0131n bu b\u00f6lgedeki yay\u0131lmac\u0131 politikalar\u0131na dair verdi\u011fi sinyaller ile birlikte d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131 ile muhtemelen, Do\u011fu Avrupa\u2019n\u0131n Bat\u0131\u2019dan uzakla\u015fmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131racakt\u0131r.<\/p>\n Sonu\u00e7<\/strong><\/span><\/p>\n ABD\u2019nin ve AB\u2019nin Rus ekonomisini desteklemek i\u00e7in enerji ticaretini kullanmas\u0131n\u0131n Rusya\u2019ya, Bat\u0131\u2019n\u0131n Do\u011fu Avrupa\u2019y\u0131 serbest piyasa ve k\u00fcresel ekonomiye entegre etmeye y\u00f6nelik planlar\u0131na kar\u015f\u0131 durmak i\u00e7in gereken dokunulmazl\u0131\u011f\u0131 verece\u011finden endi\u015fe duyulmaktayd\u0131.[21]<\/sup><\/a> Nitekim Rusya\u2019n\u0131n K\u0131r\u0131m\u2019a ve Do\u011fu Ukrayna\u2019ya yak\u0131n d\u00f6nemde yapt\u0131\u011f\u0131 m\u00fcdahaleler s\u00f6z konusu endi\u015felerin ne kadar hakl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n \u0130lgin\u00e7tir ki Rusya\u2019n\u0131n yay\u0131lmac\u0131 eylemleri, Ukrayna, Belarus ve Polonya\u2019y\u0131 tamamen bypass etme stratejisinden \u00f6nce zaten ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Nitekim Rusya, G\u00fcney Ak\u0131m\u0131\u2019n\u0131 veya T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131\u2019n\u0131 beklemeden de bu eski Sovyet \u00fclkelerinin i\u00e7erisindeki siyasi de\u011fi\u015fiklikleri zorlamak i\u00e7in askeri eylemler yerine gaz kesintilerini kullanabilirdi. Ancak bunun yerine iyi bir zamanlama ile hareket etmeleri ise yanl\u0131\u015f bir hesaptan ziyade kas\u0131tl\u0131 bir stratejiydi. Kuzey Ak\u0131m\u0131 ve bu projenin Rusya ile Almanya aras\u0131ndaki yak\u0131n ili\u015fkileri geli\u015ftirmesi, Rusya\u2019n\u0131n c\u00fcretk\u00e2r yay\u0131lmac\u0131 politikas\u0131na imk\u00e2n veren fakt\u00f6rler olarak g\u00f6r\u00fclebilirdi. Bu durum, Almanya\u2019n\u0131n ekonomik sekt\u00f6rlerden ziyade bireyleri hedef alan s\u0131n\u0131rl\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar\u0131ndan da g\u00f6zlemlenebilmektedir.Ayn\u0131 zamanda AB yetkilileri, artan yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n Rusya\u2019n\u0131n gaz tedarikini durdurmak \u015feklinde bir misilleme yapmas\u0131na yol a\u00e7abilece\u011fini tahmin etmektelerdir. Dahas\u0131, Almanya eski \u015eans\u00f6lyesi ve Kuzey Ak\u0131m\u0131 Pay Sahipleri Komitesi\u2019nin mevcut ba\u015fkan\u0131 Schr\u00f6der’in Rusya\u2019n\u0131n Ukrayna ve K\u0131r\u0131m\u2019daki eylemlerini destekleyen \u00e7arp\u0131c\u0131 deme\u00e7leri olduk\u00e7a derin tart\u0131\u015fmalara yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.[22]<\/sup><\/a><\/p>\n Almanya’n\u0131n Rusya ile uyumunu ve iyi ili\u015fkiler kurmas\u0131n\u0131 talep eden ve her ge\u00e7en g\u00fcn destek\u00e7ileri artan partilerin muhalefeti kar\u015f\u0131s\u0131nda Merkel’in ayakta kalabilmeyi ba\u015farmas\u0131n\u0131n Almanya’n\u0131n Bat\u0131’ya y\u00f6nelmesindeki tek \u00e7\u0131k\u0131\u015f oldu\u011fu konusundaki iddialar g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e artmaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Rusya her ne kadar Do\u011fu Ukrayna\u2019da hedeflerine ula\u015famam\u0131\u015f olsa da AB\u2019nin Rusya\u2019ya kar\u015f\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar\u0131, bilhassa Almanya\u2019da Euro-septik yakla\u015f\u0131mlar i\u00e7in daha geni\u015f bir destek yaratmaktad\u0131r. Almanya ve Rusya’y\u0131 bir araya getiren iki \u00fclke aras\u0131ndaki enerji ve di\u011fer ticaret ili\u015fkileriydi. Buna kar\u015f\u0131n Merkel, Rusya\u2019ya kar\u015f\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 desteklemeye devam ederken ayn\u0131 anda Rusya ile artan enerji entegrasyonunu desteklemeye de devam ediyor ki bu da Almanya ile AB ve ABD aras\u0131ndaki gerilimin esas sebebidir. H\u00e2l b\u00f6yle olunca ekonomik ba\u011flar\u0131n zaman i\u00e7inde derinle\u015ftirilmesiyle birlikte gelecekte Rusya’ya kar\u015f\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n artmas\u0131 durumunda Euro-septik dalgan\u0131n daha da yay\u0131lmas\u0131 s\u00f6z konusu olabilmektedir.<\/p>\n T\u00fcm bunlar olurken ve bir\u00e7ok \u00e7evre i\u00e7in Almanya\u2019n\u0131n Rusya ile iyi ili\u015fkiler geli\u015ftirmesi risk ta\u015f\u0131yor iken, yeni se\u00e7ilmi\u015f olan ABD Devlet Ba\u015fkan\u0131 Donald Trump; se\u00e7im kampanyas\u0131nda ABD\u2019nin, Rusya\u2019n\u0131n K\u0131r\u0131m\u2019\u0131 ilhak\u0131n\u0131 tan\u0131yabilece\u011fini belirtmekteydi.[23]<\/sup><\/a> Fransa\u2019da ise Euro-septik Ulusal Cephe\u2019nin lideri de Rusya ile uyum ve iyi ili\u015fkiler konusunun, partisinin 2017\u2019deki se\u00e7imleri kazanmas\u0131 durumunda masaya yat\u0131r\u0131labilece\u011fini s\u00f6ylemekteydi.[24]<\/sup><\/a><\/p>\n T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131\u2019n\u0131n jeopolitik riskleri de benzer \u015fekilde daha geni\u015f bir perspektiften, Rusya\u2019n\u0131n Avrupa \u00fczerinde artan n\u00fcfuzu ba\u011flam\u0131nda okunmal\u0131d\u0131r. Projenin ekonomik kazan\u00e7lar\u0131na ra\u011fmen T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131, Rusya\u2019n\u0131n eski Sovyet cumhuriyetleri \u00fczerindeki tahakk\u00fcm\u00fcn\u00fc de kolayla\u015ft\u0131racakt\u0131r. Zira bu durum, bilhassa Karadeniz\u2019e s\u0131n\u0131r\u0131 olan Ukrayna meselesinde ciddi bir endi\u015feye yol a\u00e7maktad\u0131r. Bu y\u00fczden geli\u015fmekte olan b\u00f6lgesel bir g\u00fc\u00e7 olarak T\u00fcrkiye, Rusya ile olan enerji ili\u015fkisinden dolay\u0131 d\u0131\u015f politikada s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na almal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Referanslar<\/strong><\/span><\/p>\n [1]<\/sup><\/a> The Telegraph, North Sea crisis raises UK gas supply risk, former energy minister warns, http:\/\/www.telegraph.co.uk\/finance\/newsbysector\/energy\/oilandgas\/12154388\/North-Sea-crisis-raises-UK-gas-supply-risk-former-energy-minister-warns.html<\/a> (eri\u015fim tarihi:12 \u015eubat 2016).<\/p>\n [2]<\/sup><\/a> The Economist, Russia’s wounded giant, http:\/\/www.economist.com\/news\/business\/21573975-worlds-biggest-gas-producer-ailing-it-should-be-broken-up-russias-wounded-giant<\/a> (eri\u015fim tarihi: 23 Mart 2013).<\/p>\n [3]<\/sup><\/a> Council on Foreign Relations, Russia, Energy and the West, http:\/\/www.cfr.org\/world\/russia-energy-west\/p3960<\/a> (eri\u015fim tarihi: 11 May\u0131s 2001).<\/p>\n [4]<\/sup><\/a> EU Observer; Poland Urges Germany to Buy Less Russian Gas, https:\/\/euobserver.com\/foreign\/123410<\/a> (eri\u015fim tarihi: 10 Mart 2014).<\/p>\n [5]<\/sup><\/a> Euractiv.com, Moscow limits german and Polish gas flows as ‘warning’, https:\/\/www.euractiv.com\/section\/global-europe\/news\/moscow-limits-german-and-polish-gas-flows-as-warning\/<\/a> (eri\u015fim tarihi: 11 Eyl\u00fcl 2014).<\/p>\n [6]<\/sup><\/a> The Wall Street Journal, Russian Natural-gas Project Gets Funding from China, http:\/\/www.wsj.com\/articles\/russian-natural-gas-project-gets-funding-from-china-1461934776<\/a> (eri\u015fim tarihi: 29 Nisan 2016).<\/p>\n [7]<\/sup><\/a> Foreign Affairs, Germany\u2019s Real Role in the Ukraine Crisis, March\/April 2015 Issue, https:\/\/www.foreignaffairs.com\/articles\/eastern-europe-caucasus\/germany-s-real-role-ukraine-crisis<\/a><\/p>\n [8]<\/sup><\/a> Foreign Affairs, Leaving the West Behind, January\/February 2015 Issue, https:\/\/www.foreignaffairs.com\/articles\/western-europe\/leaving-west-behind<\/a><\/p>\n [9]<\/sup><\/a> Spiegel, German Populists Forge Ties with Russia, , http:\/\/www.spiegel.de\/international\/germany\/german-populists-forge-deeper-ties-with-russia-a-1089562.html<\/a> (eri\u015fim tarihi: 27 Nisan 2016).<\/p>\n [10]<\/sup><\/a> Foreign Affairs, Germany\u2019s Right Wing Challenge, , https:\/\/www.foreignaffairs.com\/articles\/2016-09-26\/germanys-right-wing-challenge<\/a> (eri\u015fim tarihi: 26 Eyl\u00fcl 2016).<\/p>\n [11]<\/sup><\/a> Foreign Affairs, Germany\u2019s Right Wing Challenge, , https:\/\/www.foreignaffairs.com\/articles\/2016-09-26\/germanys-right-wing-challenge<\/a> (eri\u015fim tarihi: 26 Eyl\u00fcl 2016).<\/p>\n [12]<\/sup><\/a> The New York Times, How Far is Europe Shifting to the Right, http:\/\/www.nytimes.com\/interactive\/2016\/05\/22\/world\/europe\/europe-right-wing-austria-hungary.html?_r=2<\/a> (eri\u015fim tarihi: 5 Temmuz 2016).<\/p>\n [13]<\/sup><\/a> Ukraine Today, North Stream-2 would have “adverse impact” on Eastern Europe, , http:\/\/uatoday.tv\/politics\/nord-stream-2-would-have-adverse-impact-on-eastern-europe-u-s-secretary-of-state-643305.html<\/a> (eri\u015fim tarihi: 5 May\u0131s 2016).<\/p>\n [14]<\/sup><\/a> EurActiv.com, Green MEP denounces Gazprom’s bullying tactics over North Stream 2, http:\/\/www.euractiv.com\/section\/energy\/news\/green-mep-denounces-gazproms-bullying-tactics-over-nord-stream-2\/<\/a> (eri\u015fim tarihi: 25 \u015eubat 2016).<\/p>\n [15]<\/sup><\/a> Financial Times, Russia’s gas pipeline threatens Europen unity, , https:\/\/www.ft.com\/content\/25a17928-96c3-11e6-a1dc-bdf38d484582<\/a> (eri\u015fim tarihi: 21 Ekim 2016).<\/p>\n [16]<\/sup><\/a>EurActiv.com, Green MEP denounces Gazprom’s bullying tactics over North Stream 2, http:\/\/www.euractiv.com\/section\/energy\/news\/green-mep-denounces-gazproms-bullying-tactics-over-nord-stream-2\/<\/a> (eri\u015fim tarihi: 25 \u015eubat 2016).<\/p>\n [17]<\/sup><\/a> EU Observer, Is Nord Stream II Dead?, https:\/\/euobserver.com\/energy\/134665<\/a> (eri\u015fim tarihi: 18 A\u011fustos 2016).<\/p>\n [18]<\/sup><\/a> Reuters; Bulgaria ratifies South Stream gas project, , http:\/\/uk.reuters.com\/article\/bulgaria-gas-southstream-idUKL56621320080725<\/a> (eri\u015fim tarihi: 25 Temmuz 2008).<\/p>\n [19]<\/sup><\/a> WTO, Russia files dispute against EU over regulations in the energy sector, , https:\/\/www.wto.org\/english\/news_e\/news14_e\/ds476rfc_30apr14_e.htm<\/a> (eri\u015fim tarihi: 30 Nisan 2014).<\/p>\n [20]<\/sup><\/a> New York Times, Gazprom Cancels Italian Contractors Deal for Black Sea Pipeline, http:\/\/www.nytimes.com\/2015\/07\/10\/business\/international\/gazprom-saipem-pipeline.html<\/a> (eri\u015fim tarihi: 9 Haziran 2015).<\/p>\n [21]<\/sup><\/a> Council on Foreign Relations, Russia, Energy and the West, http:\/\/www.cfr.org\/world\/russia-energy-west\/p3960<\/a> (eri\u015fim tarihi: 11 May\u0131s 2001).<\/p>\n [22]<\/sup><\/a> TheTelegraph, Merkel, fury after GerhardSchr\u00f6der backs Putin on Ukraine, , http:\/\/www.telegraph.co.uk\/news\/worldnews\/europe\/ukraine\/10697986\/Merkel-fury-after-Gerhard-Schroeder-backs-Putin-on-Ukraine.html<\/a> (eri\u015fim tarihi: 14 Mart 2014).<\/p>\n [23]<\/sup><\/a> CBC, Trump Says he may let Russia keep Crimea, , http:\/\/www.cbsnews.com\/news\/donald-trump-russia-vladimir-putin-crimea-nato\/<\/a> (eri\u015fim tarihi: 31 Temmuz 2016).<\/p>\n [24]<\/sup><\/a> Foreign Affairs, France\u2019s Next Revolution?, Nov\/Dec 2016 Issue, https:\/\/www.foreignaffairs.com\/interviews\/2016-10-17\/france-s-next-revolution<\/a><\/p>\n<\/div> T\u00fcrkiye, d\u0131\u015f politika ve diplomaside ticari ortakl\u0131klar\u0131 ile b\u00f6lgesel \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 birbirinden ay\u0131rmaktad\u0131r. Nitekim Rusya\u2019n\u0131n T\u00fcrkiye\u2019nin Suriye\u2019deki hedeflerine kar\u015f\u0131 askeri g\u00fc\u00e7 kulland\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131 -do\u011falgaz boru hatt\u0131- anla\u015fmas\u0131n\u0131n imzalanmas\u0131 bunun<\/p>\n","protected":false},"author":46,"featured_media":9555,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mo_disable_npp":"","ngg_post_thumbnail":0},"categories":[361],"tags":[],"asf_pub_issue":[10319],"asf_pub_region":[10321],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9554"}],"collection":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/46"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9554"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9554\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":29969,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9554\/revisions\/29969"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9555"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9554"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9554"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9554"},{"taxonomy":"asf_pub_issue","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_issue?post=9554"},{"taxonomy":"asf_pub_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_region?post=9554"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}