![\"\"](\"https:\/\/research.sharqforum.org\/wp-content\/uploads\/2018\/02\/Mesut-O\u0308zcan-150x150.png\" "\\"\\"")
Mesut Ozcan<\/a> <\/i> 24 A\u011fustos 2016<\/span><\/h6><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>Uzman G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc<\/a> \/ \/ B\u00d6LGESEL D\u00dcZEN<\/a><\/h6><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>\u00d6zet<\/span><\/strong>: T\u00fcrkiye\u2019nin \u0130srail ve Rusya ile ili\u015fkilerin normalle\u015ftirilmesine y\u00f6nelik diplomatik \u00e7abalar\u0131ndan haftalar ve aylar sonra, her iki \u00fclkeyle ili\u015fkilerin de ayn\u0131 hafta i\u00e7inde, T\u00fcrkiye\u2019de yeni h\u00fck\u00fcmetin kurulmas\u0131ndan sadece bir ay sonra d\u00fczene girdi\u011fi haberleri gelmi\u015ftir. T\u00fcrkiye ve bu iki kom\u015fu \u00fclke aras\u0131nda uzla\u015fman\u0131n sa\u011flanmas\u0131nda hem yerel hem de b\u00f6lgesel fakt\u00f6rler olduk\u00e7a \u00f6nemli olmu\u015ftur. \u0130li\u015fkilerin iyile\u015fmesinde i\u00e7 fakt\u00f6rler bir kataliz\u00f6r g\u00f6revi g\u00f6rebilse de ili\u015fkilerin T\u00fcrkiye\u2019nin d\u0131\u015f politikas\u0131 ba\u011flam\u0131nda geli\u015fmesinde b\u00f6lgesel etkenler \u00f6nemli bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin \u0130srail ve Rusya ile ili\u015fkilerinin onar\u0131lmas\u0131nda rol oynayan \u00f6nemli etkenler aras\u0131nda Orta Do\u011fu\u2019da s\u00fcrmekte olan g\u00fcvenlik sorunlar\u0131, T\u00fcrkiye\u2019nin ter\u00f6rle m\u00fccadelesindeki sorunlar\u0131n dallan\u0131p budaklanmas\u0131, T\u00fcrk politikac\u0131lar ve Bat\u0131l\u0131 mevkida\u015flar\u0131 aras\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015f farkl\u0131l\u0131klar\u0131 ve Rusya ile sorunlu ili\u015fkinin olumsuz ekonomik etkileri s\u0131ralanabilir.<\/span><\/p>\n<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>T\u00fcrkiye\u2019nin \u0130srail ve Rusya ile diplomatik ili\u015fkilerini onar\u0131yor oldu\u011fu yolundaki haberler 2016 y\u0131l\u0131 Haziran ay\u0131 sonunda, ayn\u0131 hafta i\u00e7inde duyurulmu\u015ftu.[1]<\/a> A\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 ayn\u0131 tarihlerde M\u0131s\u0131r ve di\u011fer \u00fclkelerle ili\u015fkilerin normalle\u015fmesi konusu da konu\u015fuluyordu. Bu konular h\u00e2l\u00e2 tart\u0131\u015f\u0131lmaktayken, T\u00fcrkiye hem i\u00e7 hem de d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131 dramatik bir bi\u00e7imde etkileyen bir darbe giri\u015fimi ya\u015fad\u0131. Gazetelerin \u201cd\u00fc\u015fmanlar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131 azaltmak ve dostlar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131 art\u0131rmak\u201d minvalinde ba\u015fl\u0131klar ve arg\u00fcmanlarla dolup ta\u015fmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, ak\u0131llarda T\u00fcrkiye\u2019nin d\u0131\u015f politikas\u0131nda neler oldu\u011funa ili\u015fkin pek \u00e7ok soru vard\u0131. Bu h\u0131zl\u0131 eksen kaymas\u0131n\u0131n nedenleri nelerdi? T\u00fcrkiye\u2019de h\u00fck\u00fcmetin de\u011fi\u015fmesinin bunda etkisi var m\u0131yd\u0131? Bunlar de\u011fi\u015fmekte olan b\u00f6lgesel dinamiklerin baz\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 m\u0131yd\u0131 ya da i\u00e7 siyasi ve ekonomik konular nedeniyle mi ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131? Baz\u0131 d\u0131\u015f politika \u00f6nceliklerinin revizyonunda i\u00e7 de\u011fi\u015fkenler \u00f6nemli bir rol oynam\u0131\u015f olmakla birlikte, karar vericilerin pek \u00e7ok konu hakk\u0131nda duru\u015flar\u0131n\u0131 yeniden konumland\u0131rmas\u0131na yol a\u00e7an \u015fey \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde b\u00f6lgesel fakt\u00f6rlerdi.<\/p>\nKlasik ittifak ili\u015fkilerinin sorguland\u0131\u011f\u0131 ve par\u00e7alara ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7a\u011fda ya\u015f\u0131yoruz. T\u00fcrkiye ve ABD ve di\u011fer baz\u0131 NATO \u00fcyelerinin Suriye ve Irak\u2019taki \u00e7at\u0131\u015fmalar konusundaki g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131klar\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, bu durum T\u00fcrkiye i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Arap ayaklanmalar\u0131n\u0131 takiben ba\u015flayan Orta Do\u011fu\u2019daki istikrars\u0131zl\u0131k be\u015finci y\u0131l\u0131nda ve ufukta b\u00f6lgenin sorunlar\u0131na ili\u015fkin h\u0131zl\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcm g\u00f6r\u00fcnmemektedir. Genel olarak Orta Do\u011fu\u2019nun sorunlar\u0131n\u0131n ve daha \u00f6zelde de Irak ve Suriye\u2019deki sorunlar\u0131n T\u00fcrkiye i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli siyasi, ekonomik ve sosyal sonu\u00e7lar\u0131 var ve bunlar \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde olumsuz. Di\u011fer b\u00f6lgesel sorunlar da T\u00fcrkiye\u2019nin, d\u00fcnyan\u0131n ba\u015fka b\u00f6lgelerinde bulunan akt\u00f6rlerle ili\u015fkisini etkilemektedir. Uzun vadeli stratejik bir m\u00fcttefik olan ABD ile ili\u015fkiler, Irak ve Suriye konusundaki anla\u015fmazl\u0131klar nedeniyle ciddi bi\u00e7imde zedelenmi\u015ftir. T\u00fcrkiye ve bat\u0131l\u0131 m\u00fcttefikleri aras\u0131ndaki bu ayr\u0131l\u0131klara ek olarak, bat\u0131 ba\u015fkentlerinin, darbe giri\u015fimini zay\u0131f ve ge\u00e7 bir bi\u00e7imde k\u0131nam\u0131\u015f olmas\u0131, ABD ve Avrupa \u00fclkelerine y\u00f6nelik i\u00e7erideki ele\u015ftirilerin sesini g\u00fc\u00e7lendirmi\u015ftir. T\u00fcrkiye ve AB aras\u0131ndaki Suriyeli K\u00fcrtler ve m\u00fclteciler konusundaki g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131klar\u0131, birli\u011fin baz\u0131 \u00fcyeleriyle ili\u015fkilere zarar vermektedir. 2000\u2019li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda tarihi olarak zirvede olan T\u00fcrkiye Rusya ili\u015fkileri Suriye\u2019deki \u00e7at\u0131\u015fmalarla ciddi bir bi\u00e7imde yara alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
T\u00fcrkiye\u2019nin Avrupa\u2019yla, \u00f6zellikle de Avrupa Birli\u011fi\u2019yle ili\u015fkileri i\u00e7 ve d\u0131\u015f politika de\u011fi\u015fikli\u011finde her zaman bir kolayla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 olmu\u015ftur. Orta Do\u011fu\u2019dan kaynaklanan bu b\u00fcy\u00fck sorunlar\u0131n mevcudiyetinde, AB bir payanda ve sorunlara \u00e7are olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ekonomik krizin sars\u0131nt\u0131lar\u0131 ve k\u0131tan\u0131n farkl\u0131 k\u00f6\u015felerinde artmakta olan yabanc\u0131 d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruldu\u011funda, AB ile mevcut ili\u015fkiyi ayn\u0131 seviyede s\u00fcrd\u00fcrmek dahi T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmeti i\u00e7in zor bir g\u00f6rev olmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019de 2015 y\u0131l\u0131ndaki genel se\u00e7imler ve buna e\u015flik eden siyasi belirsizlikler, T\u00fcrkiye\u2019nin AB\u2019ye kat\u0131lma s\u00fcrecinin canlanaca\u011f\u0131na dair umutlara zarar vermi\u015ftir. Temmuz 2015\u2019ten sonra K\u00fcrt meselesi istikametindeki d\u00f6n\u00fc\u015f ve K\u00fcrdistan \u0130\u015f\u00e7i Partisi (PKK) tehdidini kentlerde ortadan kald\u0131rmay\u0131 hedefleyen ard\u0131l operasyonlar, bar\u0131\u015f s\u00fcrecinin kald\u0131\u011f\u0131 yerden devam etmesini isteyen Avrupa kurumlar\u0131nda baz\u0131 endi\u015felere yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.[2]<\/a> M\u00fclteci sorunu ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131l AB i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131 olmu\u015f, T\u00fcrkiye ve AB aras\u0131ndaki protokol bu konuyu T\u00fcrkiye\u2019nin AB\u2019ye kat\u0131lmas\u0131n\u0131 canland\u0131rmak i\u00e7in kataliz\u00f6re d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Brexit ve T\u00fcrkiye\u2019nin \u00fcyeli\u011fine ili\u015fkin tart\u0131\u015fmalar yan\u0131 s\u0131ra, kampanya s\u00fcresince devam eden m\u00fclteci konusu T\u00fcrkiye-AB ili\u015fkilerine ba\u015fka bir boyut eklemi\u015ftir. Avrupa ba\u015fkentlerinin ve AB kurumlar\u0131n\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131z darbe giri\u015fimi s\u0131ras\u0131nda T\u00fcrkiye demokrasisini destekleyen a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131n yava\u015f ger\u00e7ekle\u015fmesi ve c\u0131l\u0131z olmas\u0131 hem T\u00fcrk elitinde hem de kamuoyunda b\u00fcy\u00fck bir hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcm bu geli\u015fmeler neticesinde, AB\u2019nin T\u00fcrkiye\u2019nin i\u00e7 ve d\u0131\u015f politikas\u0131nda de\u011fi\u015fim i\u00e7in etkili bir kald\u0131ra\u00e7 olmas\u0131 ihtimali giderek azalmaktad\u0131r.<\/p>\nB\u00f6lgesel ve Uluslararas\u0131 Fakt\u00f6rler<\/strong><\/span><\/p>\nBu de\u011fi\u015fimlere, T\u00fcrkiye\u2019nin d\u0131\u015f politika seyrindeki de\u011fi\u015fimi etkileyen baz\u0131 etkenleri de ele alarak teker teker bir g\u00f6z atal\u0131m. NATO ittifak\u0131 ve ABD ile ili\u015fkiler So\u011fuk Sava\u015f y\u0131llar\u0131ndan bu yana T\u00fcrkiye\u2019nin d\u0131\u015f politikas\u0131nda mihenk ta\u015f\u0131 olmu\u015ftur. Ge\u00e7mi\u015fte bu ili\u015fkide ini\u015f \u00e7\u0131k\u0131\u015flar olmu\u015ftur, ancak So\u011fuk Sava\u015f\u2019tan sonra, \u00f6zellikle 2003 y\u0131l\u0131nda Irak\u2019la ilgili anla\u015fmazl\u0131klarda, sorunlar daha da a\u00e7\u0131k hale gelmi\u015ftir. T\u00fcrkiye ve ABD\u2019nin \u00f6ncelikleri, Arap ayaklanmalar\u0131n\u0131 izleyen son birka\u00e7 y\u0131lda giderek birbirinden ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. ABD taraf\u0131nda \u201cAsya\u2019ya y\u00f6neli\u015f\u201d s\u00f6ylemleri, b\u00f6lgesel ittifak ve \u00f6nceliklerin de\u011fi\u015fmekte oldu\u011funa dair i\u015faretler T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n b\u00f6lgeye y\u00f6nelik parametrelerini etkilemi\u015ftir. Arap ayaklanmalar\u0131n\u0131 takiben Orta Do\u011fu\u2019da ortaya \u00e7\u0131kan b\u00f6lge \u00e7ap\u0131ndaki de\u011fi\u015fiklikler iki \u00fclke taraf\u0131ndan olduk\u00e7a farkl\u0131 \u015fekilde yorumlanm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6lgedeki siyasi, ekonomik ve sosyal sorunlar\u0131n boyutlar\u0131 b\u00f6lgesel akt\u00f6rlerin kapasitelerinin \u00f6tesindedir ve k\u00fcresel akt\u00f6rlerin katk\u0131lar\u0131n\u0131 gerektirmektedir. ABD \u00f6nc\u00fcl\u00fck etmemesi ve ilgi g\u00f6stermemesi, Orta Do\u011fu\u2019yu uluslararas\u0131 politikada s\u00fcper g\u00fc\u00e7 stat\u00fcs\u00fcn\u00fc yeniden elde etmek i\u00e7in bir f\u0131rsat olarak g\u00f6ren Rusya taraf\u0131ndan doldurulacak bir bo\u015fluk b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece, Suriye\u2019deki ayaklanman\u0131n sivil bir protesto hareketinden askeri bir \u00e7at\u0131\u015fmaya d\u00f6n\u00fc\u015fmesi b\u00f6lgesel politikan\u0131n parametrelerini de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir.<\/p>\n
Ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131ldan bu yana, T\u00fcrkiye ayn\u0131 anda iki ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc tehdidi ile u\u011fra\u015fmak zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r: PKK ve I\u015e\u0130D. 2015 Haziran ay\u0131ndaki se\u00e7imlerden sonra K\u00fcrt meselesinde \u2018\u00e7\u00f6z\u00fcm s\u00fcrecinin\u2019 \u00e7\u00f6kmesi ve I\u015e\u0130D kar\u015f\u0131t\u0131 koalisyon \u00fcyelerinin aras\u0131ndaki koordinasyonun artmas\u0131 T\u00fcrkiye\u2019nin baz\u0131 kentlerinde bir \u015fiddet d\u00f6ng\u00fcs\u00fcne yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. I\u015e\u0130D, T\u00fcrkiye\u2019nin I\u015e\u0130D kar\u015f\u0131t\u0131 koalisyonda etkinli\u011finin artmas\u0131n\u0131n bir sonucu olarak, Ankara\u2019y\u0131 politikas\u0131n\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irmeye zorlamak amac\u0131yla T\u00fcrk kentlerini hedef alm\u0131\u015f ancak bundan bir sonu\u00e7 alamam\u0131\u015ft\u0131r. Haziran ay\u0131ndaki se\u00e7imlerden sonra istikrarl\u0131 bir h\u00fck\u00fcmet olu\u015fturmakta ba\u015far\u0131s\u0131z olan T\u00fcrkiye, ge\u00e7ici bir h\u00fck\u00fcmetle bu g\u00fcvenlik sorunlar\u0131yla u\u011fra\u015fmak zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r. S\u00f6z konusu zamanda 211 vatanda\u015f\u0131n\u0131 I\u015e\u0130D ter\u00f6r\u00fc nedeniyle kaybetmi\u015ftir.[3]<\/a> K\u0131sa bir karga\u015fa s\u00fcrecinin ard\u0131ndan, 1 Kas\u0131m 2015 genel se\u00e7imleriyle AK Parti\u2019ye tek ba\u015f\u0131na bir h\u00fck\u00fcmet kurma g\u00f6revi verilmi\u015ftir. Yeni h\u00fck\u00fcmetin kuruldu\u011fu g\u00fcnde, 24 Kas\u0131m 2015\u2019te, T\u00fcrk hava sahas\u0131n\u0131 ihlal eden bir Rus jeti T\u00fcrk Hava Kuvvetlerince vurulmu\u015ftur.[4]<\/a> Rusya\u2019n\u0131n Suriye\u2019de ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi askeri m\u00fcdahalelerle birlikte bu geli\u015fme, T\u00fcrkiye\u2019nin g\u00fcvenlik ve d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131 do\u011frudan etkilemi\u015ftir. T\u00fcrkiye ve Rusya 2000\u2019li y\u0131llar s\u00fcresince daha yak\u0131n ili\u015fkiler geli\u015ftirmi\u015f, Orta Do\u011fu ve Kafkasya\u2019daki baz\u0131 d\u0131\u015f politika meseleleri hakk\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 bundan ayr\u0131 tutmay\u0131 ba\u015farabilmi\u015fti. Rus jetinin d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesiyle birlikte bu durum sona ermi\u015f ve bu andan itibaren Rusya hem uluslararas\u0131 hem de b\u00f6lgesel d\u00fczeyde T\u00fcrkiye\u2019nin menfaatlerine zarar vermek i\u00e7in t\u00fcm f\u0131rsatlar\u0131 kullanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\nMevcut ittifak yap\u0131s\u0131n\u0131n g\u00fcvenilirli\u011fine ve Orta Do\u011fu\u2019da, \u00f6zellikle de Irak ve Suriye\u2019de, s\u00fcren istikrars\u0131zl\u0131\u011fa ili\u015fkin sorunlar giderek T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00f6lgedeki \u00e7\u0131karlar\u0131na zarar vermeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019ye y\u00f6nelik g\u00fcvenlik tehdidinin boyutu ve bunun istikrar, ekonomi ve turizm anlam\u0131nda \u00fclkeye etkileri, karar al\u0131c\u0131lar\u0131n T\u00fcrkiye\u2019nin d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131, \u00f6zellikle de Orta Do\u011fu\u2019daki politikas\u0131n\u0131, yeniden ayarlamas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca, T\u00fcrkiye\u2019de yeni bir h\u00fck\u00fcmetin kurulmas\u0131 bu sorunlarla ba\u015fa \u00e7\u0131kmak i\u00e7in bir f\u0131rsat olarak de\u011ferlendirilmi\u015ftir. \u0130srail ve Rusya ile ili\u015fkilerin onar\u0131lmas\u0131 bu ba\u011flamda analiz edilmelidir. Bu iki geli\u015fmeye dair haberler ayn\u0131 hafta i\u00e7inde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131ysa da her ikisinin de farkl\u0131 bir politik hedefi, farkl\u0131 ba\u011flamlar\u0131 vard\u0131r ve her iki yak\u0131nla\u015fma da haftalar ya da aylarca s\u00fcren g\u00f6r\u00fc\u015fmeler neticesinde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n
\u0130srail ile \u0130li\u015fkiler<\/strong><\/span><\/p>\nT\u00fcrkiye ve \u0130srail aras\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015fmeler 2013\u2019ten bu yana s\u00fcrmektedir. T\u00fcrkiye, Mavi Marmara filosuna yap\u0131lan sald\u0131r\u0131n\u0131n ard\u0131ndan \u0130srail\u2019den bir \u00f6z\u00fcr, tazminat ve Gazze ku\u015fatmas\u0131n\u0131n son bulmas\u0131n\u0131 talep etmi\u015ftir. \u00d6z\u00fcr, ABD Ba\u015fkan\u0131 Obama\u2019n\u0131n 2013 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi \u0130srail ziyareti esnas\u0131ndaki m\u00fcdahalesiyle gelmi\u015ftir. T\u00fcrk ve \u0130srail yetkilileri aras\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015fmeler ma\u011fdur yak\u0131nlar\u0131na \u00f6denecek tazminat miktar\u0131na ili\u015fkin bir anla\u015fmaya var\u0131lmas\u0131yla neticelenmi\u015ftir. Gazze ablukas\u0131 ya da ku\u015fatmas\u0131 konusu ise normalle\u015fme s\u00fcrecinin tamamlanmas\u0131nda en zor mesele haline gelmi\u015ftir. T\u00fcrkiye\u2019nin ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00f6z\u00fcr ve tazminat ablukadan daha \u00f6nemliydi. Abluka konusu ise daha \u00e7ok b\u00f6lgesel dinamiklerle ilgiliydi. B\u00f6lgesel dinamikler y\u0131llar i\u00e7inde dramatik bir bi\u00e7imde de\u011fi\u015firken Gazze\u2019deki ko\u015fullar giderek daha vahim bir hal alm\u0131\u015ft\u0131r. M\u0131s\u0131r\u2019daki darbe ve h\u00fck\u00fcmet de\u011fi\u015fikli\u011fi ile Gazze\u2019ye y\u00f6nelik ku\u015fatma, Gazze \u015eeridi\u2019nin i\u00e7indeki ya\u015fam i\u00e7in hayati \u00f6neme sahip baz\u0131 malzemelerin teminini sa\u011flayan t\u00fcnellerin tahrip edilmesiyle tam bir ablukaya d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Gazze\u2019deki halk daha \u00e7aresiz hale gelmi\u015f ve temel ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 bile kar\u015f\u0131lamakta s\u0131k\u0131nt\u0131 ya\u015famaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Ablukaya son verilmesine ili\u015fkin \u015fart bu \u00e7er\u00e7eveden analiz edilmelidir.<\/p>\n
Yukarda bahsedilen b\u00f6lgesel dinamiklerdeki de\u011fi\u015fimlere ek olarak, Suriye\u2019deki \u00e7at\u0131\u015fma ve buradan yay\u0131lan g\u00fcvenlik tehdidi b\u00f6lgedeki bir\u00e7ok \u00fclkenin d\u0131\u015f politika ve g\u00fcvenlik \u00f6nceliklerini yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irmesine ve baz\u0131 revizyonlar yapmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Suriye\u2019deki \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n ve Hizbullah\u2019\u0131n burada bulunu\u015funun, kendi g\u00fcvenli\u011fine y\u00f6nelik tehdidi azaltt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u0130srail a\u00e7\u0131s\u0131ndan memnuniyet verici bir geli\u015fme oldu\u011funu varsayabiliriz. Suriye\u2019nin kimyasal silahlar\u0131n\u0131n tasfiyesi ve ordusunun tahrip edilmi\u015f olmas\u0131 da \u0130srail a\u00e7\u0131s\u0131ndan olumlu geli\u015fmeler olarak g\u00f6r\u00fclebilir.[5]<\/a> Ancak, sava\u015f gazisi olarak ortaya \u00e7\u0131kan ve \u0130ran ve \u015eam rejiminin di\u011fer m\u00fcttefikleri taraf\u0131ndan g\u00f6nderilen silahlar\u0131 ele ge\u00e7iren Hizbullah\u2019\u0131n gelecekte bu deneyim ve ekipman\u0131n\u0131 \u0130srail\u2019e kar\u015f\u0131 kullanabilecek olmas\u0131, \u0130srail\u2019e y\u00f6nelik bir tehdit olu\u015fturmaktad\u0131r. Buna ek olarak, devlet otoritesinin \u00e7\u00f6kmesi ve Suriye i\u00e7inde bir\u00e7ok ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc ve militan grubun ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131, bu gruplar\u0131n baz\u0131lar\u0131n\u0131n bilinmeyen yap\u0131lar\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, \u0130srail i\u00e7in bir ba\u015fka sorun yaratmaktad\u0131r.<\/p>\n\u0130srail taraf\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, b\u00f6lgesel g\u00fcvenlik \u00e7evresinin yan\u0131 s\u0131ra \u0130ran n\u00fckleer program\u0131 konusundaki uzla\u015f\u0131, M\u0131s\u0131r\u2019daki geli\u015fmeler ve T\u00fcrkiye ile yap\u0131lacak olas\u0131 bir gaz anla\u015fmas\u0131n\u0131n olumlu sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 da g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmal\u0131y\u0131z. Bu etkenler bir anla\u015fma a\u00e7\u0131s\u0131ndan ikincil \u00f6nemde olabilir, ancak resmin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131nda bu ikincil fakt\u00f6rler ili\u015fkileri onarma ihtiyac\u0131ndaki her iki taraf\u0131n politikac\u0131lar\u0131n\u0131 ikna etmede bir rol oynamaktad\u0131r. B\u00f6lgedeki sorunlar\u0131n boyutu, her bir devleti, Orta Do\u011fu\u2019daki di\u011fer devletler ile anla\u015fmazl\u0131klar\u0131n\u0131 asgari d\u00fczeye indime f\u0131rsat\u0131n\u0131 aramaya itmektedir.<\/p>\n
T\u00fcrk ve \u0130srail yetkilileri aras\u0131nda, bir uzla\u015fmaya varmak i\u00e7in birka\u00e7 g\u00f6r\u00fc\u015fme turu yap\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011funu ve bu nedenle de bunun bir gecede ortaya \u00e7\u0131kan bir geli\u015fme olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 unutmamal\u0131y\u0131z. Her iki tarafta da i\u00e7 siyasi m\u00fclahazalar g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin seyrini etkilemi\u015ftir ve \u0130srail g\u00fcvenlik kabinesinin baz\u0131 \u00fcyeleri anla\u015fmay\u0131 onaylamam\u0131\u015ft\u0131r.[6]<\/a> Protokollere ra\u011fmen, \u00fczerinde uzla\u015f\u0131lan ko\u015fullar\u0131n hayata ge\u00e7irilmesi ve ikili ili\u015fkilerin iyile\u015ftirilmesi i\u00e7in her iki tarafta da \u00e7ok fazla \u00e7aba harcanmas\u0131n\u0131 gerekmektedir. Gerek \u0130srail\u2019de gerekse T\u00fcrkiye\u2019de bu t\u00fcrden bir anla\u015fmaya kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrecek belli kesimler bulunmaktad\u0131r.<\/p>\nRusya ile \u0130li\u015fkiler<\/span><\/strong><\/p>\nT\u00fcrkiye ile Rusya aras\u0131ndaki sorunlu ili\u015fkiler her iki \u00fclkeye de zarar vermektedir. Rusya, K\u0131r\u0131m ve Ukrayna\u2019daki faaliyetleri nedeniyle yapt\u0131r\u0131m alt\u0131ndad\u0131r. AB yapt\u0131r\u0131mlar\u0131, kamu bankalar\u0131na, silah ambargosuna, hassas teknoloji sat\u0131\u015f\u0131na ve petrol sanayiye y\u00f6nelik ekipman\u0131n ihracat\u0131na ili\u015fkin k\u0131s\u0131tlamalara a\u011f\u0131rl\u0131k vermektedir.[7]<\/a> Bu yapt\u0131r\u0131mlara ek olarak petrol fiyatlar\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fc\u015f de Rusya y\u00f6netimi i\u00e7in baz\u0131 sorunlar yaratmaktad\u0131r. Moskova\u2019n\u0131n, Rus vatanda\u015flar\u0131n\u0131n tatillerini T\u00fcrkiye\u2019de ge\u00e7irmelerini \u00f6nlemeye y\u00f6nelik talimatlar\u0131 ve T\u00fcrkiye\u2019den tar\u0131m \u00fcr\u00fcnlerinin ithalat\u0131n\u0131 yasaklamas\u0131 Rusya\u2019ya da zarar vermektedir. \u0130ktisadi bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla, baz\u0131 Rus vatanda\u015flar\u0131 di\u011fer \u00fclkelerde tatil yapmay\u0131 kar\u015f\u0131layamam\u0131\u015f, bunun yan\u0131nda turizm gelirlerindeki azalma, \u00f6zellikle Antalya gibi b\u00f6lgelerde, T\u00fcrkiye i\u00e7in de bir sorun olmu\u015ftur. Rusya ve Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131 aras\u0131ndaki bu \u00e7at\u0131\u015fma atmosferi 2015 ve 2016 y\u0131llar\u0131nda da s\u00fcrm\u00fc\u015f, AB Rusya\u2019ya kar\u015f\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n s\u00fcresini 31 Ocak 2017\u2019ye kadar uzatm\u0131\u015ft\u0131r.[8]<\/a> Rusya ekonomisi 2015 y\u0131l\u0131nda y\u00fczde 3,7 daralm\u0131\u015ft\u0131r. Hem yapt\u0131r\u0131mlar hem de petrol gelirindeki azalma nedeniyle 2016 y\u0131l\u0131nda ekonominin y\u00fczde 1,2 daralmas\u0131 beklenmektedir.[9]<\/a> Rusya, ekonomisini kendi ba\u015f\u0131na canland\u0131rmaya yetkin de\u011fildir ve Rusya vatanda\u015flar\u0131n\u0131n sat\u0131n alma g\u00fcc\u00fcndeki d\u00fc\u015f\u00fc\u015f h\u00fck\u00fcmetin kamuoyundaki deste\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcnden dolay\u0131 Rus politikac\u0131lar i\u00e7in bir endi\u015fe kayna\u011f\u0131d\u0131r.[10]<\/a><\/p>\n\u0130li\u015fkilerin bozulmas\u0131 hem T\u00fcrkiye\u2019de hem de Rusya\u2019da milyarlarca dolarl\u0131k bir\u00e7ok projenin dondurulmas\u0131na ya da iptal edilmesine yol a\u00e7m\u0131\u015f, bu da her iki \u00fclkeye de ekonomik olarak zarar vermi\u015ftir. T\u00fcrk firmalar Rusya\u2019daki ekonomik kriz nedeniyle son birka\u00e7 y\u0131lda \u00e7ok az proje ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015fse de Rus jetinin d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesinin ard\u0131ndan ortaya \u00e7\u0131kan atmosfer bu ba\u011flamda bir ba\u015fka darbe olmu\u015ftur. Akkuyu N\u00fckleer Santrali ve T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131 gibi Rusya finansman\u0131yla T\u00fcrkiye\u2019de y\u00fcr\u00fct\u00fclen geni\u015f \u00f6l\u00e7ekli altyap\u0131 projeleri de olumsuz diplomatik ortam nedeniyle ask\u0131ya al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Rus jetinin d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesinin T\u00fcrkiye i\u00e7in ekonomik sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra siyasi sonu\u00e7lar\u0131 da olmu\u015ftur. Rusya uluslararas\u0131 kurulu\u015flarda; Orta Do\u011fu, Kafkaslar, Orta Asya ve Balkanlar gibi kom\u015fu b\u00f6lgelerde T\u00fcrkiye\u2019ye sorun \u00e7\u0131karmak i\u00e7in her f\u0131rsat\u0131 kullanm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye, Rus yetkililer ile \u0130ran, Irak, Yunan ve kom\u015fu di\u011fer \u00fclkelerin yetkilileri aras\u0131nda irtibat\u0131n artmas\u0131na tan\u0131k olmu\u015ftur. Rusya, Orta Asya cumhuriyetlerindeki n\u00fcfuzunu bu \u00fclkelerin T\u00fcrkiye ile ili\u015fkilerinin derecesini d\u00fc\u015f\u00fcrmesi i\u00e7in kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 zamanda T\u00fcrkiye\u2019ye kar\u015f\u0131 bir karalama kampanyas\u0131 ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r. Rusya\u2019n\u0131n savlar\u0131n\u0131n baz\u0131lar\u0131 sadece propoganda olsa da \u00f6zellikle eski Sovyetler b\u00f6lgesinde baz\u0131 zararlar olu\u015fturmu\u015ftur.<\/p>\n
T\u00fcrkiye perspektifinden bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, Rusya ile olumsuz ili\u015fkiler g\u00fcvenlik, siyasal ve ekonomik anlamda sorunlara yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Rus jetinin d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesinden sonra Ruslar ile PKK-PYD aras\u0131ndaki irtibat daha s\u0131kla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Rusya y\u00f6netimi Demokratik Birlik Partisi\u2019nin (PYD) Moskova\u2019da bir b\u00fcro a\u00e7mas\u0131na dahi izin vermi\u015ftir. Ruslar\u0131n PYD\u2019ye silah sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 da iddia edilmektedir.[11]<\/a> Bir T\u00fcrk helikopterinin, Rusya\u2019dan gelen bir roketatar\u0131 kullanan PKK\u2019l\u0131 taraf\u0131ndan vurulmu\u015f oldu\u011funa inan\u0131lmaktad\u0131r. Rusya ve PKK aras\u0131ndaki bu ba\u011flant\u0131n\u0131n kopmas\u0131 i\u00e7in T\u00fcrkiye ve Rusya aras\u0131ndaki ili\u015fkilerde buzlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmesi zaruridir.<\/p>\nYukarda bahsedilen etkenlerin yan\u0131nda, Rusya\u2019n\u0131n 15 Temmuz darbe giri\u015fimine Avrupa \u00fclkelerine nazaran daha erken tepki vermesi ve 9 A\u011fustos\u2019ta Petersburg\u2019da T\u00fcrk ve Rus Cumhurba\u015fkanlar\u0131n\u0131n toplant\u0131 d\u00fczenlemesi ili\u015fkileri olumlu bir bi\u00e7imde etkilemi\u015ftir. G\u00f6r\u00fc\u015fmeler sadece iki tarafl\u0131 ekonomik konulara de\u011fil ayn\u0131 zamanda Suriye ve ter\u00f6rle m\u00fccadele gibi b\u00f6lgesel konulara da odaklanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Bahsi ge\u00e7en uluslararas\u0131 ve b\u00f6lgesel dinamikleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak, T\u00fcrkiye\u2019nin, Rusya ve \u0130srail ile ve m\u00fcmk\u00fcnse di\u011fer akt\u00f6rlerle ili\u015fkilerini normalle\u015ftirmesi kendi menfaatinedir. Klasik ittifak yap\u0131s\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fen parametreleri, Orta Do\u011fu\u2019da g\u00fcvenlik ortam\u0131n\u0131n bozulmas\u0131, k\u0131sa vadede olumlu bir manzaran\u0131n bulunmay\u0131\u015f\u0131, ter\u00f6rle m\u00fccadelenin zorluklar\u0131 ve t\u00fcm bu sorunlar\u0131n T\u00fcrkiye i\u00e7in ekonomik ve sosyal sonu\u00e7lar\u0131 \u00fclkenin karar al\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131 kom\u015fulardan baz\u0131lar\u0131yla ili\u015fkilerini iyile\u015ftirmeye y\u00f6nlendirmi\u015ftir. Rusya ve \u0130srail i\u00e7in de T\u00fcrkiye ile ili\u015fkilerini iyile\u015ftirmek i\u00e7in nedenler bulunmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019deki h\u00fck\u00fcmet de\u011fi\u015fikli\u011fi bu d\u0131\u015f politika tanzimini ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in bir f\u0131rsat olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. K\u00fcresel ve b\u00f6lgesel sorunlar her devleti g\u00fcvenlik ve istikrar konusuna a\u011f\u0131rl\u0131k vermeye ve di\u011fer devletlerle aralar\u0131ndaki anla\u015fmazl\u0131klara son vermenin yollar\u0131n\u0131 aramaya y\u00f6neltmektedir. Bu fakt\u00f6rler T\u00fcrkiye\u2019yi de bu do\u011frultuya itmektedir. Rusya ve \u0130srail ile daha iyi ili\u015fkiler kurmak T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00f6lgesel sorunlar\u0131n\u0131n baz\u0131lar\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131racakt\u0131r. Ancak her iki \u00fclkenin h\u00fck\u00fcmetlerinin ve b\u00f6lgesel atmosferin farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 nedeniyle T\u00fcrk-\u0130srail ili\u015fkilerinin 1990\u2019lardaki seviyesine d\u00f6nece\u011fini g\u00f6rmeyi ummamal\u0131y\u0131z. T\u00fcrk-Rus ili\u015fkileri i\u00e7in baz\u0131 sorunlar\u0131 arkada b\u0131rakmak olumlu bir i\u015farettir ancak her bir \u00fclkenin \u00f6nceliklerinin pek \u00e7ok di\u011fer b\u00f6lgesel konuda ciddi bi\u00e7imde \u00e7at\u0131\u015fmakta oldu\u011funu da akl\u0131m\u0131zda tutmal\u0131y\u0131z. Bu \u00e7at\u0131\u015fan \u00f6nceliklerle ba\u015f etmek zaman alacakt\u0131r.<\/p>\n
Referanslar<\/span><\/strong><\/p>\n[1]<\/a> \u201cErdo\u011fan\u2019dan Rusya ve \u0130srail a\u00e7\u0131klamas\u0131\u201d, http:\/\/www.bbc.com\/turkce\/haberler\/2016\/06\/160627_erdogan_rusya_israil<\/a><\/p>\n[2]<\/a> \u201cKey findings of the 2015 report on Turkey\u201d, http:\/\/europa.eu\/rapid\/press-release_MEMO-15-6039_en.htm<\/a><\/p>\n[3]<\/a> \u201cKey findings of the 2015 report on Turkey\u201d, http:\/\/europa.eu\/rapid\/press-release_ MEMO-15-6039_en.htm<\/a><\/p>\n[4]<\/a> \u201cRus sava\u015f u\u00e7a\u011f\u0131 ikinci ihlalde vuruldu\u201d, http:\/\/www.hurriyet.com.tr\/2-ihlalde-vuruldu-40018363<\/a><\/p>\n[5]<\/a> \u201c\u0130srail Suriye Sava\u015f\u0131ndan karl\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor ama..\u201d, http:\/\/www.aljazeera.com.tr\/al-jazeera-ozel\/israil-suriye-savasindan-karli-ciktigini-dusunuyor-ama<\/a><\/p>\n[6]<\/a> \u201c\u0130srail g\u00fcvenlik kabinesi T\u00fcrkiye ile anla\u015fmay\u0131 onaylad\u0131\u201d, http:\/\/www.hurriyet.com.tr\/israil-guvenlik-kabinesi-turkiye-ile-anlasmayi-onayladi-40123785<\/a><\/p>\n[7]<\/a> \u201cEU and US impose sweeping economic sanctions on Russia\u201d, https:\/\/www.theguardian.com\/world\/2014\/jul\/29\/economic-sanctions-russia-eu-governments<\/a><\/p>\n[8]<\/a> \u201cEU to extend sanctions against Russia\u201d, https:\/\/www.theguardian.com\/world\/2016\/jun\/21\/eu-to-extend-sanctions-against-russia<\/a><\/p>\n[9]<\/a> http:\/\/www.imf.org\/external\/pubs\/ft\/scr\/2016\/cr16229.pdf<\/a><\/p>\n[10]<\/a> Sergay Aleksashenko, \u201cShould Vladimir Putin be concerned about the Russian economy?\u201d, https:\/\/www.brookings.edu\/2016\/02\/09\/should-vladimir-putin-beconcerned-about-the-russian-economy\/<\/a><\/p>\n[11]<\/a> \u2018Rusya PYD\u2019ye 5 ton silah verdi\u2019, http:\/\/www.milliyet.com.tr\/rusya-pyd-ye-5-ton-silah-verdi\/dunya\/detay\/2157234\/default.htm<\/a><\/p>\n <\/p>\n<\/div>
<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"T\u00fcrkiye\u2019nin \u0130srail ve Rusya ile ili\u015fkilerin normalle\u015ftirilmesine y\u00f6nelik diplomatik \u00e7abalar\u0131ndan haftalar ve aylar sonra, her iki \u00fclkeyle ili\u015fkilerin de ayn\u0131 hafta i\u00e7inde, T\u00fcrkiye\u2019de yeni h\u00fck\u00fcmetin kurulmas\u0131ndan sadece bir ay sonra d\u00fczene girdi\u011fi haberleri gelmi\u015ftir.<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":9693,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mo_disable_npp":"","ngg_post_thumbnail":0},"categories":[361],"tags":[],"asf_pub_issue":[10313],"asf_pub_region":[10321],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9692"}],"collection":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9692"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9692\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":29954,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9692\/revisions\/29954"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9693"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9692"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9692"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9692"},{"taxonomy":"asf_pub_issue","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_issue?post=9692"},{"taxonomy":"asf_pub_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_region?post=9692"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Uzman G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc<\/a> \/ \/ B\u00d6LGESEL D\u00dcZEN<\/a><\/h6><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>\u00d6zet<\/span><\/strong>: T\u00fcrkiye\u2019nin \u0130srail ve Rusya ile ili\u015fkilerin normalle\u015ftirilmesine y\u00f6nelik diplomatik \u00e7abalar\u0131ndan haftalar ve aylar sonra, her iki \u00fclkeyle ili\u015fkilerin de ayn\u0131 hafta i\u00e7inde, T\u00fcrkiye\u2019de yeni h\u00fck\u00fcmetin kurulmas\u0131ndan sadece bir ay sonra d\u00fczene girdi\u011fi haberleri gelmi\u015ftir. T\u00fcrkiye ve bu iki kom\u015fu \u00fclke aras\u0131nda uzla\u015fman\u0131n sa\u011flanmas\u0131nda hem yerel hem de b\u00f6lgesel fakt\u00f6rler olduk\u00e7a \u00f6nemli olmu\u015ftur. \u0130li\u015fkilerin iyile\u015fmesinde i\u00e7 fakt\u00f6rler bir kataliz\u00f6r g\u00f6revi g\u00f6rebilse de ili\u015fkilerin T\u00fcrkiye\u2019nin d\u0131\u015f politikas\u0131 ba\u011flam\u0131nda geli\u015fmesinde b\u00f6lgesel etkenler \u00f6nemli bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin \u0130srail ve Rusya ile ili\u015fkilerinin onar\u0131lmas\u0131nda rol oynayan \u00f6nemli etkenler aras\u0131nda Orta Do\u011fu\u2019da s\u00fcrmekte olan g\u00fcvenlik sorunlar\u0131, T\u00fcrkiye\u2019nin ter\u00f6rle m\u00fccadelesindeki sorunlar\u0131n dallan\u0131p budaklanmas\u0131, T\u00fcrk politikac\u0131lar ve Bat\u0131l\u0131 mevkida\u015flar\u0131 aras\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015f farkl\u0131l\u0131klar\u0131 ve Rusya ile sorunlu ili\u015fkinin olumsuz ekonomik etkileri s\u0131ralanabilir.<\/span><\/p>\n<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>T\u00fcrkiye\u2019nin \u0130srail ve Rusya ile diplomatik ili\u015fkilerini onar\u0131yor oldu\u011fu yolundaki haberler 2016 y\u0131l\u0131 Haziran ay\u0131 sonunda, ayn\u0131 hafta i\u00e7inde duyurulmu\u015ftu.[1]<\/a> A\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 ayn\u0131 tarihlerde M\u0131s\u0131r ve di\u011fer \u00fclkelerle ili\u015fkilerin normalle\u015fmesi konusu da konu\u015fuluyordu. Bu konular h\u00e2l\u00e2 tart\u0131\u015f\u0131lmaktayken, T\u00fcrkiye hem i\u00e7 hem de d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131 dramatik bir bi\u00e7imde etkileyen bir darbe giri\u015fimi ya\u015fad\u0131. Gazetelerin \u201cd\u00fc\u015fmanlar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131 azaltmak ve dostlar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131 art\u0131rmak\u201d minvalinde ba\u015fl\u0131klar ve arg\u00fcmanlarla dolup ta\u015fmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, ak\u0131llarda T\u00fcrkiye\u2019nin d\u0131\u015f politikas\u0131nda neler oldu\u011funa ili\u015fkin pek \u00e7ok soru vard\u0131. Bu h\u0131zl\u0131 eksen kaymas\u0131n\u0131n nedenleri nelerdi? T\u00fcrkiye\u2019de h\u00fck\u00fcmetin de\u011fi\u015fmesinin bunda etkisi var m\u0131yd\u0131? Bunlar de\u011fi\u015fmekte olan b\u00f6lgesel dinamiklerin baz\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 m\u0131yd\u0131 ya da i\u00e7 siyasi ve ekonomik konular nedeniyle mi ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131? Baz\u0131 d\u0131\u015f politika \u00f6nceliklerinin revizyonunda i\u00e7 de\u011fi\u015fkenler \u00f6nemli bir rol oynam\u0131\u015f olmakla birlikte, karar vericilerin pek \u00e7ok konu hakk\u0131nda duru\u015flar\u0131n\u0131 yeniden konumland\u0131rmas\u0131na yol a\u00e7an \u015fey \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde b\u00f6lgesel fakt\u00f6rlerdi.<\/p>\nKlasik ittifak ili\u015fkilerinin sorguland\u0131\u011f\u0131 ve par\u00e7alara ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7a\u011fda ya\u015f\u0131yoruz. T\u00fcrkiye ve ABD ve di\u011fer baz\u0131 NATO \u00fcyelerinin Suriye ve Irak\u2019taki \u00e7at\u0131\u015fmalar konusundaki g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131klar\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, bu durum T\u00fcrkiye i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Arap ayaklanmalar\u0131n\u0131 takiben ba\u015flayan Orta Do\u011fu\u2019daki istikrars\u0131zl\u0131k be\u015finci y\u0131l\u0131nda ve ufukta b\u00f6lgenin sorunlar\u0131na ili\u015fkin h\u0131zl\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcm g\u00f6r\u00fcnmemektedir. Genel olarak Orta Do\u011fu\u2019nun sorunlar\u0131n\u0131n ve daha \u00f6zelde de Irak ve Suriye\u2019deki sorunlar\u0131n T\u00fcrkiye i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli siyasi, ekonomik ve sosyal sonu\u00e7lar\u0131 var ve bunlar \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde olumsuz. Di\u011fer b\u00f6lgesel sorunlar da T\u00fcrkiye\u2019nin, d\u00fcnyan\u0131n ba\u015fka b\u00f6lgelerinde bulunan akt\u00f6rlerle ili\u015fkisini etkilemektedir. Uzun vadeli stratejik bir m\u00fcttefik olan ABD ile ili\u015fkiler, Irak ve Suriye konusundaki anla\u015fmazl\u0131klar nedeniyle ciddi bi\u00e7imde zedelenmi\u015ftir. T\u00fcrkiye ve bat\u0131l\u0131 m\u00fcttefikleri aras\u0131ndaki bu ayr\u0131l\u0131klara ek olarak, bat\u0131 ba\u015fkentlerinin, darbe giri\u015fimini zay\u0131f ve ge\u00e7 bir bi\u00e7imde k\u0131nam\u0131\u015f olmas\u0131, ABD ve Avrupa \u00fclkelerine y\u00f6nelik i\u00e7erideki ele\u015ftirilerin sesini g\u00fc\u00e7lendirmi\u015ftir. T\u00fcrkiye ve AB aras\u0131ndaki Suriyeli K\u00fcrtler ve m\u00fclteciler konusundaki g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131klar\u0131, birli\u011fin baz\u0131 \u00fcyeleriyle ili\u015fkilere zarar vermektedir. 2000\u2019li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda tarihi olarak zirvede olan T\u00fcrkiye Rusya ili\u015fkileri Suriye\u2019deki \u00e7at\u0131\u015fmalarla ciddi bir bi\u00e7imde yara alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
T\u00fcrkiye\u2019nin Avrupa\u2019yla, \u00f6zellikle de Avrupa Birli\u011fi\u2019yle ili\u015fkileri i\u00e7 ve d\u0131\u015f politika de\u011fi\u015fikli\u011finde her zaman bir kolayla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 olmu\u015ftur. Orta Do\u011fu\u2019dan kaynaklanan bu b\u00fcy\u00fck sorunlar\u0131n mevcudiyetinde, AB bir payanda ve sorunlara \u00e7are olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ekonomik krizin sars\u0131nt\u0131lar\u0131 ve k\u0131tan\u0131n farkl\u0131 k\u00f6\u015felerinde artmakta olan yabanc\u0131 d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruldu\u011funda, AB ile mevcut ili\u015fkiyi ayn\u0131 seviyede s\u00fcrd\u00fcrmek dahi T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmeti i\u00e7in zor bir g\u00f6rev olmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019de 2015 y\u0131l\u0131ndaki genel se\u00e7imler ve buna e\u015flik eden siyasi belirsizlikler, T\u00fcrkiye\u2019nin AB\u2019ye kat\u0131lma s\u00fcrecinin canlanaca\u011f\u0131na dair umutlara zarar vermi\u015ftir. Temmuz 2015\u2019ten sonra K\u00fcrt meselesi istikametindeki d\u00f6n\u00fc\u015f ve K\u00fcrdistan \u0130\u015f\u00e7i Partisi (PKK) tehdidini kentlerde ortadan kald\u0131rmay\u0131 hedefleyen ard\u0131l operasyonlar, bar\u0131\u015f s\u00fcrecinin kald\u0131\u011f\u0131 yerden devam etmesini isteyen Avrupa kurumlar\u0131nda baz\u0131 endi\u015felere yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.[2]<\/a> M\u00fclteci sorunu ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131l AB i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131 olmu\u015f, T\u00fcrkiye ve AB aras\u0131ndaki protokol bu konuyu T\u00fcrkiye\u2019nin AB\u2019ye kat\u0131lmas\u0131n\u0131 canland\u0131rmak i\u00e7in kataliz\u00f6re d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Brexit ve T\u00fcrkiye\u2019nin \u00fcyeli\u011fine ili\u015fkin tart\u0131\u015fmalar yan\u0131 s\u0131ra, kampanya s\u00fcresince devam eden m\u00fclteci konusu T\u00fcrkiye-AB ili\u015fkilerine ba\u015fka bir boyut eklemi\u015ftir. Avrupa ba\u015fkentlerinin ve AB kurumlar\u0131n\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131z darbe giri\u015fimi s\u0131ras\u0131nda T\u00fcrkiye demokrasisini destekleyen a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131n yava\u015f ger\u00e7ekle\u015fmesi ve c\u0131l\u0131z olmas\u0131 hem T\u00fcrk elitinde hem de kamuoyunda b\u00fcy\u00fck bir hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcm bu geli\u015fmeler neticesinde, AB\u2019nin T\u00fcrkiye\u2019nin i\u00e7 ve d\u0131\u015f politikas\u0131nda de\u011fi\u015fim i\u00e7in etkili bir kald\u0131ra\u00e7 olmas\u0131 ihtimali giderek azalmaktad\u0131r.<\/p>\nB\u00f6lgesel ve Uluslararas\u0131 Fakt\u00f6rler<\/strong><\/span><\/p>\nBu de\u011fi\u015fimlere, T\u00fcrkiye\u2019nin d\u0131\u015f politika seyrindeki de\u011fi\u015fimi etkileyen baz\u0131 etkenleri de ele alarak teker teker bir g\u00f6z atal\u0131m. NATO ittifak\u0131 ve ABD ile ili\u015fkiler So\u011fuk Sava\u015f y\u0131llar\u0131ndan bu yana T\u00fcrkiye\u2019nin d\u0131\u015f politikas\u0131nda mihenk ta\u015f\u0131 olmu\u015ftur. Ge\u00e7mi\u015fte bu ili\u015fkide ini\u015f \u00e7\u0131k\u0131\u015flar olmu\u015ftur, ancak So\u011fuk Sava\u015f\u2019tan sonra, \u00f6zellikle 2003 y\u0131l\u0131nda Irak\u2019la ilgili anla\u015fmazl\u0131klarda, sorunlar daha da a\u00e7\u0131k hale gelmi\u015ftir. T\u00fcrkiye ve ABD\u2019nin \u00f6ncelikleri, Arap ayaklanmalar\u0131n\u0131 izleyen son birka\u00e7 y\u0131lda giderek birbirinden ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. ABD taraf\u0131nda \u201cAsya\u2019ya y\u00f6neli\u015f\u201d s\u00f6ylemleri, b\u00f6lgesel ittifak ve \u00f6nceliklerin de\u011fi\u015fmekte oldu\u011funa dair i\u015faretler T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n b\u00f6lgeye y\u00f6nelik parametrelerini etkilemi\u015ftir. Arap ayaklanmalar\u0131n\u0131 takiben Orta Do\u011fu\u2019da ortaya \u00e7\u0131kan b\u00f6lge \u00e7ap\u0131ndaki de\u011fi\u015fiklikler iki \u00fclke taraf\u0131ndan olduk\u00e7a farkl\u0131 \u015fekilde yorumlanm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6lgedeki siyasi, ekonomik ve sosyal sorunlar\u0131n boyutlar\u0131 b\u00f6lgesel akt\u00f6rlerin kapasitelerinin \u00f6tesindedir ve k\u00fcresel akt\u00f6rlerin katk\u0131lar\u0131n\u0131 gerektirmektedir. ABD \u00f6nc\u00fcl\u00fck etmemesi ve ilgi g\u00f6stermemesi, Orta Do\u011fu\u2019yu uluslararas\u0131 politikada s\u00fcper g\u00fc\u00e7 stat\u00fcs\u00fcn\u00fc yeniden elde etmek i\u00e7in bir f\u0131rsat olarak g\u00f6ren Rusya taraf\u0131ndan doldurulacak bir bo\u015fluk b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece, Suriye\u2019deki ayaklanman\u0131n sivil bir protesto hareketinden askeri bir \u00e7at\u0131\u015fmaya d\u00f6n\u00fc\u015fmesi b\u00f6lgesel politikan\u0131n parametrelerini de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir.<\/p>\n
Ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131ldan bu yana, T\u00fcrkiye ayn\u0131 anda iki ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc tehdidi ile u\u011fra\u015fmak zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r: PKK ve I\u015e\u0130D. 2015 Haziran ay\u0131ndaki se\u00e7imlerden sonra K\u00fcrt meselesinde \u2018\u00e7\u00f6z\u00fcm s\u00fcrecinin\u2019 \u00e7\u00f6kmesi ve I\u015e\u0130D kar\u015f\u0131t\u0131 koalisyon \u00fcyelerinin aras\u0131ndaki koordinasyonun artmas\u0131 T\u00fcrkiye\u2019nin baz\u0131 kentlerinde bir \u015fiddet d\u00f6ng\u00fcs\u00fcne yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. I\u015e\u0130D, T\u00fcrkiye\u2019nin I\u015e\u0130D kar\u015f\u0131t\u0131 koalisyonda etkinli\u011finin artmas\u0131n\u0131n bir sonucu olarak, Ankara\u2019y\u0131 politikas\u0131n\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irmeye zorlamak amac\u0131yla T\u00fcrk kentlerini hedef alm\u0131\u015f ancak bundan bir sonu\u00e7 alamam\u0131\u015ft\u0131r. Haziran ay\u0131ndaki se\u00e7imlerden sonra istikrarl\u0131 bir h\u00fck\u00fcmet olu\u015fturmakta ba\u015far\u0131s\u0131z olan T\u00fcrkiye, ge\u00e7ici bir h\u00fck\u00fcmetle bu g\u00fcvenlik sorunlar\u0131yla u\u011fra\u015fmak zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r. S\u00f6z konusu zamanda 211 vatanda\u015f\u0131n\u0131 I\u015e\u0130D ter\u00f6r\u00fc nedeniyle kaybetmi\u015ftir.[3]<\/a> K\u0131sa bir karga\u015fa s\u00fcrecinin ard\u0131ndan, 1 Kas\u0131m 2015 genel se\u00e7imleriyle AK Parti\u2019ye tek ba\u015f\u0131na bir h\u00fck\u00fcmet kurma g\u00f6revi verilmi\u015ftir. Yeni h\u00fck\u00fcmetin kuruldu\u011fu g\u00fcnde, 24 Kas\u0131m 2015\u2019te, T\u00fcrk hava sahas\u0131n\u0131 ihlal eden bir Rus jeti T\u00fcrk Hava Kuvvetlerince vurulmu\u015ftur.[4]<\/a> Rusya\u2019n\u0131n Suriye\u2019de ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi askeri m\u00fcdahalelerle birlikte bu geli\u015fme, T\u00fcrkiye\u2019nin g\u00fcvenlik ve d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131 do\u011frudan etkilemi\u015ftir. T\u00fcrkiye ve Rusya 2000\u2019li y\u0131llar s\u00fcresince daha yak\u0131n ili\u015fkiler geli\u015ftirmi\u015f, Orta Do\u011fu ve Kafkasya\u2019daki baz\u0131 d\u0131\u015f politika meseleleri hakk\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 bundan ayr\u0131 tutmay\u0131 ba\u015farabilmi\u015fti. Rus jetinin d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesiyle birlikte bu durum sona ermi\u015f ve bu andan itibaren Rusya hem uluslararas\u0131 hem de b\u00f6lgesel d\u00fczeyde T\u00fcrkiye\u2019nin menfaatlerine zarar vermek i\u00e7in t\u00fcm f\u0131rsatlar\u0131 kullanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\nMevcut ittifak yap\u0131s\u0131n\u0131n g\u00fcvenilirli\u011fine ve Orta Do\u011fu\u2019da, \u00f6zellikle de Irak ve Suriye\u2019de, s\u00fcren istikrars\u0131zl\u0131\u011fa ili\u015fkin sorunlar giderek T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00f6lgedeki \u00e7\u0131karlar\u0131na zarar vermeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019ye y\u00f6nelik g\u00fcvenlik tehdidinin boyutu ve bunun istikrar, ekonomi ve turizm anlam\u0131nda \u00fclkeye etkileri, karar al\u0131c\u0131lar\u0131n T\u00fcrkiye\u2019nin d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131, \u00f6zellikle de Orta Do\u011fu\u2019daki politikas\u0131n\u0131, yeniden ayarlamas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca, T\u00fcrkiye\u2019de yeni bir h\u00fck\u00fcmetin kurulmas\u0131 bu sorunlarla ba\u015fa \u00e7\u0131kmak i\u00e7in bir f\u0131rsat olarak de\u011ferlendirilmi\u015ftir. \u0130srail ve Rusya ile ili\u015fkilerin onar\u0131lmas\u0131 bu ba\u011flamda analiz edilmelidir. Bu iki geli\u015fmeye dair haberler ayn\u0131 hafta i\u00e7inde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131ysa da her ikisinin de farkl\u0131 bir politik hedefi, farkl\u0131 ba\u011flamlar\u0131 vard\u0131r ve her iki yak\u0131nla\u015fma da haftalar ya da aylarca s\u00fcren g\u00f6r\u00fc\u015fmeler neticesinde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n
\u0130srail ile \u0130li\u015fkiler<\/strong><\/span><\/p>\nT\u00fcrkiye ve \u0130srail aras\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015fmeler 2013\u2019ten bu yana s\u00fcrmektedir. T\u00fcrkiye, Mavi Marmara filosuna yap\u0131lan sald\u0131r\u0131n\u0131n ard\u0131ndan \u0130srail\u2019den bir \u00f6z\u00fcr, tazminat ve Gazze ku\u015fatmas\u0131n\u0131n son bulmas\u0131n\u0131 talep etmi\u015ftir. \u00d6z\u00fcr, ABD Ba\u015fkan\u0131 Obama\u2019n\u0131n 2013 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi \u0130srail ziyareti esnas\u0131ndaki m\u00fcdahalesiyle gelmi\u015ftir. T\u00fcrk ve \u0130srail yetkilileri aras\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015fmeler ma\u011fdur yak\u0131nlar\u0131na \u00f6denecek tazminat miktar\u0131na ili\u015fkin bir anla\u015fmaya var\u0131lmas\u0131yla neticelenmi\u015ftir. Gazze ablukas\u0131 ya da ku\u015fatmas\u0131 konusu ise normalle\u015fme s\u00fcrecinin tamamlanmas\u0131nda en zor mesele haline gelmi\u015ftir. T\u00fcrkiye\u2019nin ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00f6z\u00fcr ve tazminat ablukadan daha \u00f6nemliydi. Abluka konusu ise daha \u00e7ok b\u00f6lgesel dinamiklerle ilgiliydi. B\u00f6lgesel dinamikler y\u0131llar i\u00e7inde dramatik bir bi\u00e7imde de\u011fi\u015firken Gazze\u2019deki ko\u015fullar giderek daha vahim bir hal alm\u0131\u015ft\u0131r. M\u0131s\u0131r\u2019daki darbe ve h\u00fck\u00fcmet de\u011fi\u015fikli\u011fi ile Gazze\u2019ye y\u00f6nelik ku\u015fatma, Gazze \u015eeridi\u2019nin i\u00e7indeki ya\u015fam i\u00e7in hayati \u00f6neme sahip baz\u0131 malzemelerin teminini sa\u011flayan t\u00fcnellerin tahrip edilmesiyle tam bir ablukaya d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Gazze\u2019deki halk daha \u00e7aresiz hale gelmi\u015f ve temel ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 bile kar\u015f\u0131lamakta s\u0131k\u0131nt\u0131 ya\u015famaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Ablukaya son verilmesine ili\u015fkin \u015fart bu \u00e7er\u00e7eveden analiz edilmelidir.<\/p>\n
Yukarda bahsedilen b\u00f6lgesel dinamiklerdeki de\u011fi\u015fimlere ek olarak, Suriye\u2019deki \u00e7at\u0131\u015fma ve buradan yay\u0131lan g\u00fcvenlik tehdidi b\u00f6lgedeki bir\u00e7ok \u00fclkenin d\u0131\u015f politika ve g\u00fcvenlik \u00f6nceliklerini yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irmesine ve baz\u0131 revizyonlar yapmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Suriye\u2019deki \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n ve Hizbullah\u2019\u0131n burada bulunu\u015funun, kendi g\u00fcvenli\u011fine y\u00f6nelik tehdidi azaltt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u0130srail a\u00e7\u0131s\u0131ndan memnuniyet verici bir geli\u015fme oldu\u011funu varsayabiliriz. Suriye\u2019nin kimyasal silahlar\u0131n\u0131n tasfiyesi ve ordusunun tahrip edilmi\u015f olmas\u0131 da \u0130srail a\u00e7\u0131s\u0131ndan olumlu geli\u015fmeler olarak g\u00f6r\u00fclebilir.[5]<\/a> Ancak, sava\u015f gazisi olarak ortaya \u00e7\u0131kan ve \u0130ran ve \u015eam rejiminin di\u011fer m\u00fcttefikleri taraf\u0131ndan g\u00f6nderilen silahlar\u0131 ele ge\u00e7iren Hizbullah\u2019\u0131n gelecekte bu deneyim ve ekipman\u0131n\u0131 \u0130srail\u2019e kar\u015f\u0131 kullanabilecek olmas\u0131, \u0130srail\u2019e y\u00f6nelik bir tehdit olu\u015fturmaktad\u0131r. Buna ek olarak, devlet otoritesinin \u00e7\u00f6kmesi ve Suriye i\u00e7inde bir\u00e7ok ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc ve militan grubun ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131, bu gruplar\u0131n baz\u0131lar\u0131n\u0131n bilinmeyen yap\u0131lar\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, \u0130srail i\u00e7in bir ba\u015fka sorun yaratmaktad\u0131r.<\/p>\n\u0130srail taraf\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, b\u00f6lgesel g\u00fcvenlik \u00e7evresinin yan\u0131 s\u0131ra \u0130ran n\u00fckleer program\u0131 konusundaki uzla\u015f\u0131, M\u0131s\u0131r\u2019daki geli\u015fmeler ve T\u00fcrkiye ile yap\u0131lacak olas\u0131 bir gaz anla\u015fmas\u0131n\u0131n olumlu sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 da g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmal\u0131y\u0131z. Bu etkenler bir anla\u015fma a\u00e7\u0131s\u0131ndan ikincil \u00f6nemde olabilir, ancak resmin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131nda bu ikincil fakt\u00f6rler ili\u015fkileri onarma ihtiyac\u0131ndaki her iki taraf\u0131n politikac\u0131lar\u0131n\u0131 ikna etmede bir rol oynamaktad\u0131r. B\u00f6lgedeki sorunlar\u0131n boyutu, her bir devleti, Orta Do\u011fu\u2019daki di\u011fer devletler ile anla\u015fmazl\u0131klar\u0131n\u0131 asgari d\u00fczeye indime f\u0131rsat\u0131n\u0131 aramaya itmektedir.<\/p>\n
T\u00fcrk ve \u0130srail yetkilileri aras\u0131nda, bir uzla\u015fmaya varmak i\u00e7in birka\u00e7 g\u00f6r\u00fc\u015fme turu yap\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011funu ve bu nedenle de bunun bir gecede ortaya \u00e7\u0131kan bir geli\u015fme olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 unutmamal\u0131y\u0131z. Her iki tarafta da i\u00e7 siyasi m\u00fclahazalar g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin seyrini etkilemi\u015ftir ve \u0130srail g\u00fcvenlik kabinesinin baz\u0131 \u00fcyeleri anla\u015fmay\u0131 onaylamam\u0131\u015ft\u0131r.[6]<\/a> Protokollere ra\u011fmen, \u00fczerinde uzla\u015f\u0131lan ko\u015fullar\u0131n hayata ge\u00e7irilmesi ve ikili ili\u015fkilerin iyile\u015ftirilmesi i\u00e7in her iki tarafta da \u00e7ok fazla \u00e7aba harcanmas\u0131n\u0131 gerekmektedir. Gerek \u0130srail\u2019de gerekse T\u00fcrkiye\u2019de bu t\u00fcrden bir anla\u015fmaya kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrecek belli kesimler bulunmaktad\u0131r.<\/p>\nRusya ile \u0130li\u015fkiler<\/span><\/strong><\/p>\nT\u00fcrkiye ile Rusya aras\u0131ndaki sorunlu ili\u015fkiler her iki \u00fclkeye de zarar vermektedir. Rusya, K\u0131r\u0131m ve Ukrayna\u2019daki faaliyetleri nedeniyle yapt\u0131r\u0131m alt\u0131ndad\u0131r. AB yapt\u0131r\u0131mlar\u0131, kamu bankalar\u0131na, silah ambargosuna, hassas teknoloji sat\u0131\u015f\u0131na ve petrol sanayiye y\u00f6nelik ekipman\u0131n ihracat\u0131na ili\u015fkin k\u0131s\u0131tlamalara a\u011f\u0131rl\u0131k vermektedir.[7]<\/a> Bu yapt\u0131r\u0131mlara ek olarak petrol fiyatlar\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fc\u015f de Rusya y\u00f6netimi i\u00e7in baz\u0131 sorunlar yaratmaktad\u0131r. Moskova\u2019n\u0131n, Rus vatanda\u015flar\u0131n\u0131n tatillerini T\u00fcrkiye\u2019de ge\u00e7irmelerini \u00f6nlemeye y\u00f6nelik talimatlar\u0131 ve T\u00fcrkiye\u2019den tar\u0131m \u00fcr\u00fcnlerinin ithalat\u0131n\u0131 yasaklamas\u0131 Rusya\u2019ya da zarar vermektedir. \u0130ktisadi bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla, baz\u0131 Rus vatanda\u015flar\u0131 di\u011fer \u00fclkelerde tatil yapmay\u0131 kar\u015f\u0131layamam\u0131\u015f, bunun yan\u0131nda turizm gelirlerindeki azalma, \u00f6zellikle Antalya gibi b\u00f6lgelerde, T\u00fcrkiye i\u00e7in de bir sorun olmu\u015ftur. Rusya ve Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131 aras\u0131ndaki bu \u00e7at\u0131\u015fma atmosferi 2015 ve 2016 y\u0131llar\u0131nda da s\u00fcrm\u00fc\u015f, AB Rusya\u2019ya kar\u015f\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n s\u00fcresini 31 Ocak 2017\u2019ye kadar uzatm\u0131\u015ft\u0131r.[8]<\/a> Rusya ekonomisi 2015 y\u0131l\u0131nda y\u00fczde 3,7 daralm\u0131\u015ft\u0131r. Hem yapt\u0131r\u0131mlar hem de petrol gelirindeki azalma nedeniyle 2016 y\u0131l\u0131nda ekonominin y\u00fczde 1,2 daralmas\u0131 beklenmektedir.[9]<\/a> Rusya, ekonomisini kendi ba\u015f\u0131na canland\u0131rmaya yetkin de\u011fildir ve Rusya vatanda\u015flar\u0131n\u0131n sat\u0131n alma g\u00fcc\u00fcndeki d\u00fc\u015f\u00fc\u015f h\u00fck\u00fcmetin kamuoyundaki deste\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcnden dolay\u0131 Rus politikac\u0131lar i\u00e7in bir endi\u015fe kayna\u011f\u0131d\u0131r.[10]<\/a><\/p>\n\u0130li\u015fkilerin bozulmas\u0131 hem T\u00fcrkiye\u2019de hem de Rusya\u2019da milyarlarca dolarl\u0131k bir\u00e7ok projenin dondurulmas\u0131na ya da iptal edilmesine yol a\u00e7m\u0131\u015f, bu da her iki \u00fclkeye de ekonomik olarak zarar vermi\u015ftir. T\u00fcrk firmalar Rusya\u2019daki ekonomik kriz nedeniyle son birka\u00e7 y\u0131lda \u00e7ok az proje ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015fse de Rus jetinin d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesinin ard\u0131ndan ortaya \u00e7\u0131kan atmosfer bu ba\u011flamda bir ba\u015fka darbe olmu\u015ftur. Akkuyu N\u00fckleer Santrali ve T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131 gibi Rusya finansman\u0131yla T\u00fcrkiye\u2019de y\u00fcr\u00fct\u00fclen geni\u015f \u00f6l\u00e7ekli altyap\u0131 projeleri de olumsuz diplomatik ortam nedeniyle ask\u0131ya al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Rus jetinin d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesinin T\u00fcrkiye i\u00e7in ekonomik sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra siyasi sonu\u00e7lar\u0131 da olmu\u015ftur. Rusya uluslararas\u0131 kurulu\u015flarda; Orta Do\u011fu, Kafkaslar, Orta Asya ve Balkanlar gibi kom\u015fu b\u00f6lgelerde T\u00fcrkiye\u2019ye sorun \u00e7\u0131karmak i\u00e7in her f\u0131rsat\u0131 kullanm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye, Rus yetkililer ile \u0130ran, Irak, Yunan ve kom\u015fu di\u011fer \u00fclkelerin yetkilileri aras\u0131nda irtibat\u0131n artmas\u0131na tan\u0131k olmu\u015ftur. Rusya, Orta Asya cumhuriyetlerindeki n\u00fcfuzunu bu \u00fclkelerin T\u00fcrkiye ile ili\u015fkilerinin derecesini d\u00fc\u015f\u00fcrmesi i\u00e7in kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 zamanda T\u00fcrkiye\u2019ye kar\u015f\u0131 bir karalama kampanyas\u0131 ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r. Rusya\u2019n\u0131n savlar\u0131n\u0131n baz\u0131lar\u0131 sadece propoganda olsa da \u00f6zellikle eski Sovyetler b\u00f6lgesinde baz\u0131 zararlar olu\u015fturmu\u015ftur.<\/p>\n
T\u00fcrkiye perspektifinden bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, Rusya ile olumsuz ili\u015fkiler g\u00fcvenlik, siyasal ve ekonomik anlamda sorunlara yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Rus jetinin d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesinden sonra Ruslar ile PKK-PYD aras\u0131ndaki irtibat daha s\u0131kla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Rusya y\u00f6netimi Demokratik Birlik Partisi\u2019nin (PYD) Moskova\u2019da bir b\u00fcro a\u00e7mas\u0131na dahi izin vermi\u015ftir. Ruslar\u0131n PYD\u2019ye silah sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 da iddia edilmektedir.[11]<\/a> Bir T\u00fcrk helikopterinin, Rusya\u2019dan gelen bir roketatar\u0131 kullanan PKK\u2019l\u0131 taraf\u0131ndan vurulmu\u015f oldu\u011funa inan\u0131lmaktad\u0131r. Rusya ve PKK aras\u0131ndaki bu ba\u011flant\u0131n\u0131n kopmas\u0131 i\u00e7in T\u00fcrkiye ve Rusya aras\u0131ndaki ili\u015fkilerde buzlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmesi zaruridir.<\/p>\nYukarda bahsedilen etkenlerin yan\u0131nda, Rusya\u2019n\u0131n 15 Temmuz darbe giri\u015fimine Avrupa \u00fclkelerine nazaran daha erken tepki vermesi ve 9 A\u011fustos\u2019ta Petersburg\u2019da T\u00fcrk ve Rus Cumhurba\u015fkanlar\u0131n\u0131n toplant\u0131 d\u00fczenlemesi ili\u015fkileri olumlu bir bi\u00e7imde etkilemi\u015ftir. G\u00f6r\u00fc\u015fmeler sadece iki tarafl\u0131 ekonomik konulara de\u011fil ayn\u0131 zamanda Suriye ve ter\u00f6rle m\u00fccadele gibi b\u00f6lgesel konulara da odaklanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Bahsi ge\u00e7en uluslararas\u0131 ve b\u00f6lgesel dinamikleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak, T\u00fcrkiye\u2019nin, Rusya ve \u0130srail ile ve m\u00fcmk\u00fcnse di\u011fer akt\u00f6rlerle ili\u015fkilerini normalle\u015ftirmesi kendi menfaatinedir. Klasik ittifak yap\u0131s\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fen parametreleri, Orta Do\u011fu\u2019da g\u00fcvenlik ortam\u0131n\u0131n bozulmas\u0131, k\u0131sa vadede olumlu bir manzaran\u0131n bulunmay\u0131\u015f\u0131, ter\u00f6rle m\u00fccadelenin zorluklar\u0131 ve t\u00fcm bu sorunlar\u0131n T\u00fcrkiye i\u00e7in ekonomik ve sosyal sonu\u00e7lar\u0131 \u00fclkenin karar al\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131 kom\u015fulardan baz\u0131lar\u0131yla ili\u015fkilerini iyile\u015ftirmeye y\u00f6nlendirmi\u015ftir. Rusya ve \u0130srail i\u00e7in de T\u00fcrkiye ile ili\u015fkilerini iyile\u015ftirmek i\u00e7in nedenler bulunmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019deki h\u00fck\u00fcmet de\u011fi\u015fikli\u011fi bu d\u0131\u015f politika tanzimini ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in bir f\u0131rsat olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. K\u00fcresel ve b\u00f6lgesel sorunlar her devleti g\u00fcvenlik ve istikrar konusuna a\u011f\u0131rl\u0131k vermeye ve di\u011fer devletlerle aralar\u0131ndaki anla\u015fmazl\u0131klara son vermenin yollar\u0131n\u0131 aramaya y\u00f6neltmektedir. Bu fakt\u00f6rler T\u00fcrkiye\u2019yi de bu do\u011frultuya itmektedir. Rusya ve \u0130srail ile daha iyi ili\u015fkiler kurmak T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00f6lgesel sorunlar\u0131n\u0131n baz\u0131lar\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131racakt\u0131r. Ancak her iki \u00fclkenin h\u00fck\u00fcmetlerinin ve b\u00f6lgesel atmosferin farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 nedeniyle T\u00fcrk-\u0130srail ili\u015fkilerinin 1990\u2019lardaki seviyesine d\u00f6nece\u011fini g\u00f6rmeyi ummamal\u0131y\u0131z. T\u00fcrk-Rus ili\u015fkileri i\u00e7in baz\u0131 sorunlar\u0131 arkada b\u0131rakmak olumlu bir i\u015farettir ancak her bir \u00fclkenin \u00f6nceliklerinin pek \u00e7ok di\u011fer b\u00f6lgesel konuda ciddi bi\u00e7imde \u00e7at\u0131\u015fmakta oldu\u011funu da akl\u0131m\u0131zda tutmal\u0131y\u0131z. Bu \u00e7at\u0131\u015fan \u00f6nceliklerle ba\u015f etmek zaman alacakt\u0131r.<\/p>\n
Referanslar<\/span><\/strong><\/p>\n[1]<\/a> \u201cErdo\u011fan\u2019dan Rusya ve \u0130srail a\u00e7\u0131klamas\u0131\u201d, http:\/\/www.bbc.com\/turkce\/haberler\/2016\/06\/160627_erdogan_rusya_israil<\/a><\/p>\n[2]<\/a> \u201cKey findings of the 2015 report on Turkey\u201d, http:\/\/europa.eu\/rapid\/press-release_MEMO-15-6039_en.htm<\/a><\/p>\n[3]<\/a> \u201cKey findings of the 2015 report on Turkey\u201d, http:\/\/europa.eu\/rapid\/press-release_ MEMO-15-6039_en.htm<\/a><\/p>\n[4]<\/a> \u201cRus sava\u015f u\u00e7a\u011f\u0131 ikinci ihlalde vuruldu\u201d, http:\/\/www.hurriyet.com.tr\/2-ihlalde-vuruldu-40018363<\/a><\/p>\n[5]<\/a> \u201c\u0130srail Suriye Sava\u015f\u0131ndan karl\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor ama..\u201d, http:\/\/www.aljazeera.com.tr\/al-jazeera-ozel\/israil-suriye-savasindan-karli-ciktigini-dusunuyor-ama<\/a><\/p>\n[6]<\/a> \u201c\u0130srail g\u00fcvenlik kabinesi T\u00fcrkiye ile anla\u015fmay\u0131 onaylad\u0131\u201d, http:\/\/www.hurriyet.com.tr\/israil-guvenlik-kabinesi-turkiye-ile-anlasmayi-onayladi-40123785<\/a><\/p>\n[7]<\/a> \u201cEU and US impose sweeping economic sanctions on Russia\u201d, https:\/\/www.theguardian.com\/world\/2014\/jul\/29\/economic-sanctions-russia-eu-governments<\/a><\/p>\n[8]<\/a> \u201cEU to extend sanctions against Russia\u201d, https:\/\/www.theguardian.com\/world\/2016\/jun\/21\/eu-to-extend-sanctions-against-russia<\/a><\/p>\n[9]<\/a> http:\/\/www.imf.org\/external\/pubs\/ft\/scr\/2016\/cr16229.pdf<\/a><\/p>\n[10]<\/a> Sergay Aleksashenko, \u201cShould Vladimir Putin be concerned about the Russian economy?\u201d, https:\/\/www.brookings.edu\/2016\/02\/09\/should-vladimir-putin-beconcerned-about-the-russian-economy\/<\/a><\/p>\n[11]<\/a> \u2018Rusya PYD\u2019ye 5 ton silah verdi\u2019, http:\/\/www.milliyet.com.tr\/rusya-pyd-ye-5-ton-silah-verdi\/dunya\/detay\/2157234\/default.htm<\/a><\/p>\n <\/p>\n<\/div>
<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"T\u00fcrkiye\u2019nin \u0130srail ve Rusya ile ili\u015fkilerin normalle\u015ftirilmesine y\u00f6nelik diplomatik \u00e7abalar\u0131ndan haftalar ve aylar sonra, her iki \u00fclkeyle ili\u015fkilerin de ayn\u0131 hafta i\u00e7inde, T\u00fcrkiye\u2019de yeni h\u00fck\u00fcmetin kurulmas\u0131ndan sadece bir ay sonra d\u00fczene girdi\u011fi haberleri gelmi\u015ftir.<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":9693,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mo_disable_npp":"","ngg_post_thumbnail":0},"categories":[361],"tags":[],"asf_pub_issue":[10313],"asf_pub_region":[10321],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9692"}],"collection":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9692"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9692\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":29954,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9692\/revisions\/29954"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9693"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9692"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9692"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9692"},{"taxonomy":"asf_pub_issue","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_issue?post=9692"},{"taxonomy":"asf_pub_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_region?post=9692"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\u00d6zet<\/span><\/strong>: T\u00fcrkiye\u2019nin \u0130srail ve Rusya ile ili\u015fkilerin normalle\u015ftirilmesine y\u00f6nelik diplomatik \u00e7abalar\u0131ndan haftalar ve aylar sonra, her iki \u00fclkeyle ili\u015fkilerin de ayn\u0131 hafta i\u00e7inde, T\u00fcrkiye\u2019de yeni h\u00fck\u00fcmetin kurulmas\u0131ndan sadece bir ay sonra d\u00fczene girdi\u011fi haberleri gelmi\u015ftir. T\u00fcrkiye ve bu iki kom\u015fu \u00fclke aras\u0131nda uzla\u015fman\u0131n sa\u011flanmas\u0131nda hem yerel hem de b\u00f6lgesel fakt\u00f6rler olduk\u00e7a \u00f6nemli olmu\u015ftur. \u0130li\u015fkilerin iyile\u015fmesinde i\u00e7 fakt\u00f6rler bir kataliz\u00f6r g\u00f6revi g\u00f6rebilse de ili\u015fkilerin T\u00fcrkiye\u2019nin d\u0131\u015f politikas\u0131 ba\u011flam\u0131nda geli\u015fmesinde b\u00f6lgesel etkenler \u00f6nemli bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin \u0130srail ve Rusya ile ili\u015fkilerinin onar\u0131lmas\u0131nda rol oynayan \u00f6nemli etkenler aras\u0131nda Orta Do\u011fu\u2019da s\u00fcrmekte olan g\u00fcvenlik sorunlar\u0131, T\u00fcrkiye\u2019nin ter\u00f6rle m\u00fccadelesindeki sorunlar\u0131n dallan\u0131p budaklanmas\u0131, T\u00fcrk politikac\u0131lar ve Bat\u0131l\u0131 mevkida\u015flar\u0131 aras\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015f farkl\u0131l\u0131klar\u0131 ve Rusya ile sorunlu ili\u015fkinin olumsuz ekonomik etkileri s\u0131ralanabilir.<\/span><\/p>\n<\/div> T\u00fcrkiye\u2019nin \u0130srail ve Rusya ile diplomatik ili\u015fkilerini onar\u0131yor oldu\u011fu yolundaki haberler 2016 y\u0131l\u0131 Haziran ay\u0131 sonunda, ayn\u0131 hafta i\u00e7inde duyurulmu\u015ftu.[1]<\/a> A\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 ayn\u0131 tarihlerde M\u0131s\u0131r ve di\u011fer \u00fclkelerle ili\u015fkilerin normalle\u015fmesi konusu da konu\u015fuluyordu. Bu konular h\u00e2l\u00e2 tart\u0131\u015f\u0131lmaktayken, T\u00fcrkiye hem i\u00e7 hem de d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131 dramatik bir bi\u00e7imde etkileyen bir darbe giri\u015fimi ya\u015fad\u0131. Gazetelerin \u201cd\u00fc\u015fmanlar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131 azaltmak ve dostlar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131 art\u0131rmak\u201d minvalinde ba\u015fl\u0131klar ve arg\u00fcmanlarla dolup ta\u015fmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, ak\u0131llarda T\u00fcrkiye\u2019nin d\u0131\u015f politikas\u0131nda neler oldu\u011funa ili\u015fkin pek \u00e7ok soru vard\u0131. Bu h\u0131zl\u0131 eksen kaymas\u0131n\u0131n nedenleri nelerdi? T\u00fcrkiye\u2019de h\u00fck\u00fcmetin de\u011fi\u015fmesinin bunda etkisi var m\u0131yd\u0131? Bunlar de\u011fi\u015fmekte olan b\u00f6lgesel dinamiklerin baz\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 m\u0131yd\u0131 ya da i\u00e7 siyasi ve ekonomik konular nedeniyle mi ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131? Baz\u0131 d\u0131\u015f politika \u00f6nceliklerinin revizyonunda i\u00e7 de\u011fi\u015fkenler \u00f6nemli bir rol oynam\u0131\u015f olmakla birlikte, karar vericilerin pek \u00e7ok konu hakk\u0131nda duru\u015flar\u0131n\u0131 yeniden konumland\u0131rmas\u0131na yol a\u00e7an \u015fey \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde b\u00f6lgesel fakt\u00f6rlerdi.<\/p>\n Klasik ittifak ili\u015fkilerinin sorguland\u0131\u011f\u0131 ve par\u00e7alara ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7a\u011fda ya\u015f\u0131yoruz. T\u00fcrkiye ve ABD ve di\u011fer baz\u0131 NATO \u00fcyelerinin Suriye ve Irak\u2019taki \u00e7at\u0131\u015fmalar konusundaki g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131klar\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, bu durum T\u00fcrkiye i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Arap ayaklanmalar\u0131n\u0131 takiben ba\u015flayan Orta Do\u011fu\u2019daki istikrars\u0131zl\u0131k be\u015finci y\u0131l\u0131nda ve ufukta b\u00f6lgenin sorunlar\u0131na ili\u015fkin h\u0131zl\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcm g\u00f6r\u00fcnmemektedir. Genel olarak Orta Do\u011fu\u2019nun sorunlar\u0131n\u0131n ve daha \u00f6zelde de Irak ve Suriye\u2019deki sorunlar\u0131n T\u00fcrkiye i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli siyasi, ekonomik ve sosyal sonu\u00e7lar\u0131 var ve bunlar \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde olumsuz. Di\u011fer b\u00f6lgesel sorunlar da T\u00fcrkiye\u2019nin, d\u00fcnyan\u0131n ba\u015fka b\u00f6lgelerinde bulunan akt\u00f6rlerle ili\u015fkisini etkilemektedir. Uzun vadeli stratejik bir m\u00fcttefik olan ABD ile ili\u015fkiler, Irak ve Suriye konusundaki anla\u015fmazl\u0131klar nedeniyle ciddi bi\u00e7imde zedelenmi\u015ftir. T\u00fcrkiye ve bat\u0131l\u0131 m\u00fcttefikleri aras\u0131ndaki bu ayr\u0131l\u0131klara ek olarak, bat\u0131 ba\u015fkentlerinin, darbe giri\u015fimini zay\u0131f ve ge\u00e7 bir bi\u00e7imde k\u0131nam\u0131\u015f olmas\u0131, ABD ve Avrupa \u00fclkelerine y\u00f6nelik i\u00e7erideki ele\u015ftirilerin sesini g\u00fc\u00e7lendirmi\u015ftir. T\u00fcrkiye ve AB aras\u0131ndaki Suriyeli K\u00fcrtler ve m\u00fclteciler konusundaki g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131klar\u0131, birli\u011fin baz\u0131 \u00fcyeleriyle ili\u015fkilere zarar vermektedir. 2000\u2019li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda tarihi olarak zirvede olan T\u00fcrkiye Rusya ili\u015fkileri Suriye\u2019deki \u00e7at\u0131\u015fmalarla ciddi bir bi\u00e7imde yara alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n T\u00fcrkiye\u2019nin Avrupa\u2019yla, \u00f6zellikle de Avrupa Birli\u011fi\u2019yle ili\u015fkileri i\u00e7 ve d\u0131\u015f politika de\u011fi\u015fikli\u011finde her zaman bir kolayla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 olmu\u015ftur. Orta Do\u011fu\u2019dan kaynaklanan bu b\u00fcy\u00fck sorunlar\u0131n mevcudiyetinde, AB bir payanda ve sorunlara \u00e7are olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ekonomik krizin sars\u0131nt\u0131lar\u0131 ve k\u0131tan\u0131n farkl\u0131 k\u00f6\u015felerinde artmakta olan yabanc\u0131 d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruldu\u011funda, AB ile mevcut ili\u015fkiyi ayn\u0131 seviyede s\u00fcrd\u00fcrmek dahi T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmeti i\u00e7in zor bir g\u00f6rev olmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019de 2015 y\u0131l\u0131ndaki genel se\u00e7imler ve buna e\u015flik eden siyasi belirsizlikler, T\u00fcrkiye\u2019nin AB\u2019ye kat\u0131lma s\u00fcrecinin canlanaca\u011f\u0131na dair umutlara zarar vermi\u015ftir. Temmuz 2015\u2019ten sonra K\u00fcrt meselesi istikametindeki d\u00f6n\u00fc\u015f ve K\u00fcrdistan \u0130\u015f\u00e7i Partisi (PKK) tehdidini kentlerde ortadan kald\u0131rmay\u0131 hedefleyen ard\u0131l operasyonlar, bar\u0131\u015f s\u00fcrecinin kald\u0131\u011f\u0131 yerden devam etmesini isteyen Avrupa kurumlar\u0131nda baz\u0131 endi\u015felere yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.[2]<\/a> M\u00fclteci sorunu ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131l AB i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131 olmu\u015f, T\u00fcrkiye ve AB aras\u0131ndaki protokol bu konuyu T\u00fcrkiye\u2019nin AB\u2019ye kat\u0131lmas\u0131n\u0131 canland\u0131rmak i\u00e7in kataliz\u00f6re d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Brexit ve T\u00fcrkiye\u2019nin \u00fcyeli\u011fine ili\u015fkin tart\u0131\u015fmalar yan\u0131 s\u0131ra, kampanya s\u00fcresince devam eden m\u00fclteci konusu T\u00fcrkiye-AB ili\u015fkilerine ba\u015fka bir boyut eklemi\u015ftir. Avrupa ba\u015fkentlerinin ve AB kurumlar\u0131n\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131z darbe giri\u015fimi s\u0131ras\u0131nda T\u00fcrkiye demokrasisini destekleyen a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131n yava\u015f ger\u00e7ekle\u015fmesi ve c\u0131l\u0131z olmas\u0131 hem T\u00fcrk elitinde hem de kamuoyunda b\u00fcy\u00fck bir hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcm bu geli\u015fmeler neticesinde, AB\u2019nin T\u00fcrkiye\u2019nin i\u00e7 ve d\u0131\u015f politikas\u0131nda de\u011fi\u015fim i\u00e7in etkili bir kald\u0131ra\u00e7 olmas\u0131 ihtimali giderek azalmaktad\u0131r.<\/p>\n B\u00f6lgesel ve Uluslararas\u0131 Fakt\u00f6rler<\/strong><\/span><\/p>\n Bu de\u011fi\u015fimlere, T\u00fcrkiye\u2019nin d\u0131\u015f politika seyrindeki de\u011fi\u015fimi etkileyen baz\u0131 etkenleri de ele alarak teker teker bir g\u00f6z atal\u0131m. NATO ittifak\u0131 ve ABD ile ili\u015fkiler So\u011fuk Sava\u015f y\u0131llar\u0131ndan bu yana T\u00fcrkiye\u2019nin d\u0131\u015f politikas\u0131nda mihenk ta\u015f\u0131 olmu\u015ftur. Ge\u00e7mi\u015fte bu ili\u015fkide ini\u015f \u00e7\u0131k\u0131\u015flar olmu\u015ftur, ancak So\u011fuk Sava\u015f\u2019tan sonra, \u00f6zellikle 2003 y\u0131l\u0131nda Irak\u2019la ilgili anla\u015fmazl\u0131klarda, sorunlar daha da a\u00e7\u0131k hale gelmi\u015ftir. T\u00fcrkiye ve ABD\u2019nin \u00f6ncelikleri, Arap ayaklanmalar\u0131n\u0131 izleyen son birka\u00e7 y\u0131lda giderek birbirinden ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. ABD taraf\u0131nda \u201cAsya\u2019ya y\u00f6neli\u015f\u201d s\u00f6ylemleri, b\u00f6lgesel ittifak ve \u00f6nceliklerin de\u011fi\u015fmekte oldu\u011funa dair i\u015faretler T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n b\u00f6lgeye y\u00f6nelik parametrelerini etkilemi\u015ftir. Arap ayaklanmalar\u0131n\u0131 takiben Orta Do\u011fu\u2019da ortaya \u00e7\u0131kan b\u00f6lge \u00e7ap\u0131ndaki de\u011fi\u015fiklikler iki \u00fclke taraf\u0131ndan olduk\u00e7a farkl\u0131 \u015fekilde yorumlanm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6lgedeki siyasi, ekonomik ve sosyal sorunlar\u0131n boyutlar\u0131 b\u00f6lgesel akt\u00f6rlerin kapasitelerinin \u00f6tesindedir ve k\u00fcresel akt\u00f6rlerin katk\u0131lar\u0131n\u0131 gerektirmektedir. ABD \u00f6nc\u00fcl\u00fck etmemesi ve ilgi g\u00f6stermemesi, Orta Do\u011fu\u2019yu uluslararas\u0131 politikada s\u00fcper g\u00fc\u00e7 stat\u00fcs\u00fcn\u00fc yeniden elde etmek i\u00e7in bir f\u0131rsat olarak g\u00f6ren Rusya taraf\u0131ndan doldurulacak bir bo\u015fluk b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece, Suriye\u2019deki ayaklanman\u0131n sivil bir protesto hareketinden askeri bir \u00e7at\u0131\u015fmaya d\u00f6n\u00fc\u015fmesi b\u00f6lgesel politikan\u0131n parametrelerini de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir.<\/p>\n Ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131ldan bu yana, T\u00fcrkiye ayn\u0131 anda iki ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc tehdidi ile u\u011fra\u015fmak zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r: PKK ve I\u015e\u0130D. 2015 Haziran ay\u0131ndaki se\u00e7imlerden sonra K\u00fcrt meselesinde \u2018\u00e7\u00f6z\u00fcm s\u00fcrecinin\u2019 \u00e7\u00f6kmesi ve I\u015e\u0130D kar\u015f\u0131t\u0131 koalisyon \u00fcyelerinin aras\u0131ndaki koordinasyonun artmas\u0131 T\u00fcrkiye\u2019nin baz\u0131 kentlerinde bir \u015fiddet d\u00f6ng\u00fcs\u00fcne yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. I\u015e\u0130D, T\u00fcrkiye\u2019nin I\u015e\u0130D kar\u015f\u0131t\u0131 koalisyonda etkinli\u011finin artmas\u0131n\u0131n bir sonucu olarak, Ankara\u2019y\u0131 politikas\u0131n\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irmeye zorlamak amac\u0131yla T\u00fcrk kentlerini hedef alm\u0131\u015f ancak bundan bir sonu\u00e7 alamam\u0131\u015ft\u0131r. Haziran ay\u0131ndaki se\u00e7imlerden sonra istikrarl\u0131 bir h\u00fck\u00fcmet olu\u015fturmakta ba\u015far\u0131s\u0131z olan T\u00fcrkiye, ge\u00e7ici bir h\u00fck\u00fcmetle bu g\u00fcvenlik sorunlar\u0131yla u\u011fra\u015fmak zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r. S\u00f6z konusu zamanda 211 vatanda\u015f\u0131n\u0131 I\u015e\u0130D ter\u00f6r\u00fc nedeniyle kaybetmi\u015ftir.[3]<\/a> K\u0131sa bir karga\u015fa s\u00fcrecinin ard\u0131ndan, 1 Kas\u0131m 2015 genel se\u00e7imleriyle AK Parti\u2019ye tek ba\u015f\u0131na bir h\u00fck\u00fcmet kurma g\u00f6revi verilmi\u015ftir. Yeni h\u00fck\u00fcmetin kuruldu\u011fu g\u00fcnde, 24 Kas\u0131m 2015\u2019te, T\u00fcrk hava sahas\u0131n\u0131 ihlal eden bir Rus jeti T\u00fcrk Hava Kuvvetlerince vurulmu\u015ftur.[4]<\/a> Rusya\u2019n\u0131n Suriye\u2019de ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi askeri m\u00fcdahalelerle birlikte bu geli\u015fme, T\u00fcrkiye\u2019nin g\u00fcvenlik ve d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131 do\u011frudan etkilemi\u015ftir. T\u00fcrkiye ve Rusya 2000\u2019li y\u0131llar s\u00fcresince daha yak\u0131n ili\u015fkiler geli\u015ftirmi\u015f, Orta Do\u011fu ve Kafkasya\u2019daki baz\u0131 d\u0131\u015f politika meseleleri hakk\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 bundan ayr\u0131 tutmay\u0131 ba\u015farabilmi\u015fti. Rus jetinin d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesiyle birlikte bu durum sona ermi\u015f ve bu andan itibaren Rusya hem uluslararas\u0131 hem de b\u00f6lgesel d\u00fczeyde T\u00fcrkiye\u2019nin menfaatlerine zarar vermek i\u00e7in t\u00fcm f\u0131rsatlar\u0131 kullanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Mevcut ittifak yap\u0131s\u0131n\u0131n g\u00fcvenilirli\u011fine ve Orta Do\u011fu\u2019da, \u00f6zellikle de Irak ve Suriye\u2019de, s\u00fcren istikrars\u0131zl\u0131\u011fa ili\u015fkin sorunlar giderek T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00f6lgedeki \u00e7\u0131karlar\u0131na zarar vermeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019ye y\u00f6nelik g\u00fcvenlik tehdidinin boyutu ve bunun istikrar, ekonomi ve turizm anlam\u0131nda \u00fclkeye etkileri, karar al\u0131c\u0131lar\u0131n T\u00fcrkiye\u2019nin d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131, \u00f6zellikle de Orta Do\u011fu\u2019daki politikas\u0131n\u0131, yeniden ayarlamas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca, T\u00fcrkiye\u2019de yeni bir h\u00fck\u00fcmetin kurulmas\u0131 bu sorunlarla ba\u015fa \u00e7\u0131kmak i\u00e7in bir f\u0131rsat olarak de\u011ferlendirilmi\u015ftir. \u0130srail ve Rusya ile ili\u015fkilerin onar\u0131lmas\u0131 bu ba\u011flamda analiz edilmelidir. Bu iki geli\u015fmeye dair haberler ayn\u0131 hafta i\u00e7inde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131ysa da her ikisinin de farkl\u0131 bir politik hedefi, farkl\u0131 ba\u011flamlar\u0131 vard\u0131r ve her iki yak\u0131nla\u015fma da haftalar ya da aylarca s\u00fcren g\u00f6r\u00fc\u015fmeler neticesinde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n \u0130srail ile \u0130li\u015fkiler<\/strong><\/span><\/p>\n T\u00fcrkiye ve \u0130srail aras\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015fmeler 2013\u2019ten bu yana s\u00fcrmektedir. T\u00fcrkiye, Mavi Marmara filosuna yap\u0131lan sald\u0131r\u0131n\u0131n ard\u0131ndan \u0130srail\u2019den bir \u00f6z\u00fcr, tazminat ve Gazze ku\u015fatmas\u0131n\u0131n son bulmas\u0131n\u0131 talep etmi\u015ftir. \u00d6z\u00fcr, ABD Ba\u015fkan\u0131 Obama\u2019n\u0131n 2013 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi \u0130srail ziyareti esnas\u0131ndaki m\u00fcdahalesiyle gelmi\u015ftir. T\u00fcrk ve \u0130srail yetkilileri aras\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015fmeler ma\u011fdur yak\u0131nlar\u0131na \u00f6denecek tazminat miktar\u0131na ili\u015fkin bir anla\u015fmaya var\u0131lmas\u0131yla neticelenmi\u015ftir. Gazze ablukas\u0131 ya da ku\u015fatmas\u0131 konusu ise normalle\u015fme s\u00fcrecinin tamamlanmas\u0131nda en zor mesele haline gelmi\u015ftir. T\u00fcrkiye\u2019nin ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00f6z\u00fcr ve tazminat ablukadan daha \u00f6nemliydi. Abluka konusu ise daha \u00e7ok b\u00f6lgesel dinamiklerle ilgiliydi. B\u00f6lgesel dinamikler y\u0131llar i\u00e7inde dramatik bir bi\u00e7imde de\u011fi\u015firken Gazze\u2019deki ko\u015fullar giderek daha vahim bir hal alm\u0131\u015ft\u0131r. M\u0131s\u0131r\u2019daki darbe ve h\u00fck\u00fcmet de\u011fi\u015fikli\u011fi ile Gazze\u2019ye y\u00f6nelik ku\u015fatma, Gazze \u015eeridi\u2019nin i\u00e7indeki ya\u015fam i\u00e7in hayati \u00f6neme sahip baz\u0131 malzemelerin teminini sa\u011flayan t\u00fcnellerin tahrip edilmesiyle tam bir ablukaya d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Gazze\u2019deki halk daha \u00e7aresiz hale gelmi\u015f ve temel ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 bile kar\u015f\u0131lamakta s\u0131k\u0131nt\u0131 ya\u015famaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Ablukaya son verilmesine ili\u015fkin \u015fart bu \u00e7er\u00e7eveden analiz edilmelidir.<\/p>\n Yukarda bahsedilen b\u00f6lgesel dinamiklerdeki de\u011fi\u015fimlere ek olarak, Suriye\u2019deki \u00e7at\u0131\u015fma ve buradan yay\u0131lan g\u00fcvenlik tehdidi b\u00f6lgedeki bir\u00e7ok \u00fclkenin d\u0131\u015f politika ve g\u00fcvenlik \u00f6nceliklerini yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irmesine ve baz\u0131 revizyonlar yapmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Suriye\u2019deki \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n ve Hizbullah\u2019\u0131n burada bulunu\u015funun, kendi g\u00fcvenli\u011fine y\u00f6nelik tehdidi azaltt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u0130srail a\u00e7\u0131s\u0131ndan memnuniyet verici bir geli\u015fme oldu\u011funu varsayabiliriz. Suriye\u2019nin kimyasal silahlar\u0131n\u0131n tasfiyesi ve ordusunun tahrip edilmi\u015f olmas\u0131 da \u0130srail a\u00e7\u0131s\u0131ndan olumlu geli\u015fmeler olarak g\u00f6r\u00fclebilir.[5]<\/a> Ancak, sava\u015f gazisi olarak ortaya \u00e7\u0131kan ve \u0130ran ve \u015eam rejiminin di\u011fer m\u00fcttefikleri taraf\u0131ndan g\u00f6nderilen silahlar\u0131 ele ge\u00e7iren Hizbullah\u2019\u0131n gelecekte bu deneyim ve ekipman\u0131n\u0131 \u0130srail\u2019e kar\u015f\u0131 kullanabilecek olmas\u0131, \u0130srail\u2019e y\u00f6nelik bir tehdit olu\u015fturmaktad\u0131r. Buna ek olarak, devlet otoritesinin \u00e7\u00f6kmesi ve Suriye i\u00e7inde bir\u00e7ok ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc ve militan grubun ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131, bu gruplar\u0131n baz\u0131lar\u0131n\u0131n bilinmeyen yap\u0131lar\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, \u0130srail i\u00e7in bir ba\u015fka sorun yaratmaktad\u0131r.<\/p>\n \u0130srail taraf\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, b\u00f6lgesel g\u00fcvenlik \u00e7evresinin yan\u0131 s\u0131ra \u0130ran n\u00fckleer program\u0131 konusundaki uzla\u015f\u0131, M\u0131s\u0131r\u2019daki geli\u015fmeler ve T\u00fcrkiye ile yap\u0131lacak olas\u0131 bir gaz anla\u015fmas\u0131n\u0131n olumlu sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 da g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmal\u0131y\u0131z. Bu etkenler bir anla\u015fma a\u00e7\u0131s\u0131ndan ikincil \u00f6nemde olabilir, ancak resmin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131nda bu ikincil fakt\u00f6rler ili\u015fkileri onarma ihtiyac\u0131ndaki her iki taraf\u0131n politikac\u0131lar\u0131n\u0131 ikna etmede bir rol oynamaktad\u0131r. B\u00f6lgedeki sorunlar\u0131n boyutu, her bir devleti, Orta Do\u011fu\u2019daki di\u011fer devletler ile anla\u015fmazl\u0131klar\u0131n\u0131 asgari d\u00fczeye indime f\u0131rsat\u0131n\u0131 aramaya itmektedir.<\/p>\n T\u00fcrk ve \u0130srail yetkilileri aras\u0131nda, bir uzla\u015fmaya varmak i\u00e7in birka\u00e7 g\u00f6r\u00fc\u015fme turu yap\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011funu ve bu nedenle de bunun bir gecede ortaya \u00e7\u0131kan bir geli\u015fme olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 unutmamal\u0131y\u0131z. Her iki tarafta da i\u00e7 siyasi m\u00fclahazalar g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin seyrini etkilemi\u015ftir ve \u0130srail g\u00fcvenlik kabinesinin baz\u0131 \u00fcyeleri anla\u015fmay\u0131 onaylamam\u0131\u015ft\u0131r.[6]<\/a> Protokollere ra\u011fmen, \u00fczerinde uzla\u015f\u0131lan ko\u015fullar\u0131n hayata ge\u00e7irilmesi ve ikili ili\u015fkilerin iyile\u015ftirilmesi i\u00e7in her iki tarafta da \u00e7ok fazla \u00e7aba harcanmas\u0131n\u0131 gerekmektedir. Gerek \u0130srail\u2019de gerekse T\u00fcrkiye\u2019de bu t\u00fcrden bir anla\u015fmaya kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrecek belli kesimler bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n Rusya ile \u0130li\u015fkiler<\/span><\/strong><\/p>\n T\u00fcrkiye ile Rusya aras\u0131ndaki sorunlu ili\u015fkiler her iki \u00fclkeye de zarar vermektedir. Rusya, K\u0131r\u0131m ve Ukrayna\u2019daki faaliyetleri nedeniyle yapt\u0131r\u0131m alt\u0131ndad\u0131r. AB yapt\u0131r\u0131mlar\u0131, kamu bankalar\u0131na, silah ambargosuna, hassas teknoloji sat\u0131\u015f\u0131na ve petrol sanayiye y\u00f6nelik ekipman\u0131n ihracat\u0131na ili\u015fkin k\u0131s\u0131tlamalara a\u011f\u0131rl\u0131k vermektedir.[7]<\/a> Bu yapt\u0131r\u0131mlara ek olarak petrol fiyatlar\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fc\u015f de Rusya y\u00f6netimi i\u00e7in baz\u0131 sorunlar yaratmaktad\u0131r. Moskova\u2019n\u0131n, Rus vatanda\u015flar\u0131n\u0131n tatillerini T\u00fcrkiye\u2019de ge\u00e7irmelerini \u00f6nlemeye y\u00f6nelik talimatlar\u0131 ve T\u00fcrkiye\u2019den tar\u0131m \u00fcr\u00fcnlerinin ithalat\u0131n\u0131 yasaklamas\u0131 Rusya\u2019ya da zarar vermektedir. \u0130ktisadi bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla, baz\u0131 Rus vatanda\u015flar\u0131 di\u011fer \u00fclkelerde tatil yapmay\u0131 kar\u015f\u0131layamam\u0131\u015f, bunun yan\u0131nda turizm gelirlerindeki azalma, \u00f6zellikle Antalya gibi b\u00f6lgelerde, T\u00fcrkiye i\u00e7in de bir sorun olmu\u015ftur. Rusya ve Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131 aras\u0131ndaki bu \u00e7at\u0131\u015fma atmosferi 2015 ve 2016 y\u0131llar\u0131nda da s\u00fcrm\u00fc\u015f, AB Rusya\u2019ya kar\u015f\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n s\u00fcresini 31 Ocak 2017\u2019ye kadar uzatm\u0131\u015ft\u0131r.[8]<\/a> Rusya ekonomisi 2015 y\u0131l\u0131nda y\u00fczde 3,7 daralm\u0131\u015ft\u0131r. Hem yapt\u0131r\u0131mlar hem de petrol gelirindeki azalma nedeniyle 2016 y\u0131l\u0131nda ekonominin y\u00fczde 1,2 daralmas\u0131 beklenmektedir.[9]<\/a> Rusya, ekonomisini kendi ba\u015f\u0131na canland\u0131rmaya yetkin de\u011fildir ve Rusya vatanda\u015flar\u0131n\u0131n sat\u0131n alma g\u00fcc\u00fcndeki d\u00fc\u015f\u00fc\u015f h\u00fck\u00fcmetin kamuoyundaki deste\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcnden dolay\u0131 Rus politikac\u0131lar i\u00e7in bir endi\u015fe kayna\u011f\u0131d\u0131r.[10]<\/a><\/p>\n \u0130li\u015fkilerin bozulmas\u0131 hem T\u00fcrkiye\u2019de hem de Rusya\u2019da milyarlarca dolarl\u0131k bir\u00e7ok projenin dondurulmas\u0131na ya da iptal edilmesine yol a\u00e7m\u0131\u015f, bu da her iki \u00fclkeye de ekonomik olarak zarar vermi\u015ftir. T\u00fcrk firmalar Rusya\u2019daki ekonomik kriz nedeniyle son birka\u00e7 y\u0131lda \u00e7ok az proje ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015fse de Rus jetinin d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesinin ard\u0131ndan ortaya \u00e7\u0131kan atmosfer bu ba\u011flamda bir ba\u015fka darbe olmu\u015ftur. Akkuyu N\u00fckleer Santrali ve T\u00fcrk Ak\u0131m\u0131 gibi Rusya finansman\u0131yla T\u00fcrkiye\u2019de y\u00fcr\u00fct\u00fclen geni\u015f \u00f6l\u00e7ekli altyap\u0131 projeleri de olumsuz diplomatik ortam nedeniyle ask\u0131ya al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Rus jetinin d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesinin T\u00fcrkiye i\u00e7in ekonomik sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra siyasi sonu\u00e7lar\u0131 da olmu\u015ftur. Rusya uluslararas\u0131 kurulu\u015flarda; Orta Do\u011fu, Kafkaslar, Orta Asya ve Balkanlar gibi kom\u015fu b\u00f6lgelerde T\u00fcrkiye\u2019ye sorun \u00e7\u0131karmak i\u00e7in her f\u0131rsat\u0131 kullanm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye, Rus yetkililer ile \u0130ran, Irak, Yunan ve kom\u015fu di\u011fer \u00fclkelerin yetkilileri aras\u0131nda irtibat\u0131n artmas\u0131na tan\u0131k olmu\u015ftur. Rusya, Orta Asya cumhuriyetlerindeki n\u00fcfuzunu bu \u00fclkelerin T\u00fcrkiye ile ili\u015fkilerinin derecesini d\u00fc\u015f\u00fcrmesi i\u00e7in kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 zamanda T\u00fcrkiye\u2019ye kar\u015f\u0131 bir karalama kampanyas\u0131 ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r. Rusya\u2019n\u0131n savlar\u0131n\u0131n baz\u0131lar\u0131 sadece propoganda olsa da \u00f6zellikle eski Sovyetler b\u00f6lgesinde baz\u0131 zararlar olu\u015fturmu\u015ftur.<\/p>\n T\u00fcrkiye perspektifinden bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, Rusya ile olumsuz ili\u015fkiler g\u00fcvenlik, siyasal ve ekonomik anlamda sorunlara yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Rus jetinin d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesinden sonra Ruslar ile PKK-PYD aras\u0131ndaki irtibat daha s\u0131kla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Rusya y\u00f6netimi Demokratik Birlik Partisi\u2019nin (PYD) Moskova\u2019da bir b\u00fcro a\u00e7mas\u0131na dahi izin vermi\u015ftir. Ruslar\u0131n PYD\u2019ye silah sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 da iddia edilmektedir.[11]<\/a> Bir T\u00fcrk helikopterinin, Rusya\u2019dan gelen bir roketatar\u0131 kullanan PKK\u2019l\u0131 taraf\u0131ndan vurulmu\u015f oldu\u011funa inan\u0131lmaktad\u0131r. Rusya ve PKK aras\u0131ndaki bu ba\u011flant\u0131n\u0131n kopmas\u0131 i\u00e7in T\u00fcrkiye ve Rusya aras\u0131ndaki ili\u015fkilerde buzlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmesi zaruridir.<\/p>\n Yukarda bahsedilen etkenlerin yan\u0131nda, Rusya\u2019n\u0131n 15 Temmuz darbe giri\u015fimine Avrupa \u00fclkelerine nazaran daha erken tepki vermesi ve 9 A\u011fustos\u2019ta Petersburg\u2019da T\u00fcrk ve Rus Cumhurba\u015fkanlar\u0131n\u0131n toplant\u0131 d\u00fczenlemesi ili\u015fkileri olumlu bir bi\u00e7imde etkilemi\u015ftir. G\u00f6r\u00fc\u015fmeler sadece iki tarafl\u0131 ekonomik konulara de\u011fil ayn\u0131 zamanda Suriye ve ter\u00f6rle m\u00fccadele gibi b\u00f6lgesel konulara da odaklanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Bahsi ge\u00e7en uluslararas\u0131 ve b\u00f6lgesel dinamikleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak, T\u00fcrkiye\u2019nin, Rusya ve \u0130srail ile ve m\u00fcmk\u00fcnse di\u011fer akt\u00f6rlerle ili\u015fkilerini normalle\u015ftirmesi kendi menfaatinedir. Klasik ittifak yap\u0131s\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fen parametreleri, Orta Do\u011fu\u2019da g\u00fcvenlik ortam\u0131n\u0131n bozulmas\u0131, k\u0131sa vadede olumlu bir manzaran\u0131n bulunmay\u0131\u015f\u0131, ter\u00f6rle m\u00fccadelenin zorluklar\u0131 ve t\u00fcm bu sorunlar\u0131n T\u00fcrkiye i\u00e7in ekonomik ve sosyal sonu\u00e7lar\u0131 \u00fclkenin karar al\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131 kom\u015fulardan baz\u0131lar\u0131yla ili\u015fkilerini iyile\u015ftirmeye y\u00f6nlendirmi\u015ftir. Rusya ve \u0130srail i\u00e7in de T\u00fcrkiye ile ili\u015fkilerini iyile\u015ftirmek i\u00e7in nedenler bulunmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019deki h\u00fck\u00fcmet de\u011fi\u015fikli\u011fi bu d\u0131\u015f politika tanzimini ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in bir f\u0131rsat olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. K\u00fcresel ve b\u00f6lgesel sorunlar her devleti g\u00fcvenlik ve istikrar konusuna a\u011f\u0131rl\u0131k vermeye ve di\u011fer devletlerle aralar\u0131ndaki anla\u015fmazl\u0131klara son vermenin yollar\u0131n\u0131 aramaya y\u00f6neltmektedir. Bu fakt\u00f6rler T\u00fcrkiye\u2019yi de bu do\u011frultuya itmektedir. Rusya ve \u0130srail ile daha iyi ili\u015fkiler kurmak T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00f6lgesel sorunlar\u0131n\u0131n baz\u0131lar\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131racakt\u0131r. Ancak her iki \u00fclkenin h\u00fck\u00fcmetlerinin ve b\u00f6lgesel atmosferin farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 nedeniyle T\u00fcrk-\u0130srail ili\u015fkilerinin 1990\u2019lardaki seviyesine d\u00f6nece\u011fini g\u00f6rmeyi ummamal\u0131y\u0131z. T\u00fcrk-Rus ili\u015fkileri i\u00e7in baz\u0131 sorunlar\u0131 arkada b\u0131rakmak olumlu bir i\u015farettir ancak her bir \u00fclkenin \u00f6nceliklerinin pek \u00e7ok di\u011fer b\u00f6lgesel konuda ciddi bi\u00e7imde \u00e7at\u0131\u015fmakta oldu\u011funu da akl\u0131m\u0131zda tutmal\u0131y\u0131z. Bu \u00e7at\u0131\u015fan \u00f6nceliklerle ba\u015f etmek zaman alacakt\u0131r.<\/p>\n Referanslar<\/span><\/strong><\/p>\n [1]<\/a> \u201cErdo\u011fan\u2019dan Rusya ve \u0130srail a\u00e7\u0131klamas\u0131\u201d, http:\/\/www.bbc.com\/turkce\/haberler\/2016\/06\/160627_erdogan_rusya_israil<\/a><\/p>\n [2]<\/a> \u201cKey findings of the 2015 report on Turkey\u201d, http:\/\/europa.eu\/rapid\/press-release_MEMO-15-6039_en.htm<\/a><\/p>\n [3]<\/a> \u201cKey findings of the 2015 report on Turkey\u201d, http:\/\/europa.eu\/rapid\/press-release_ MEMO-15-6039_en.htm<\/a><\/p>\n [4]<\/a> \u201cRus sava\u015f u\u00e7a\u011f\u0131 ikinci ihlalde vuruldu\u201d, http:\/\/www.hurriyet.com.tr\/2-ihlalde-vuruldu-40018363<\/a><\/p>\n [5]<\/a> \u201c\u0130srail Suriye Sava\u015f\u0131ndan karl\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor ama..\u201d, http:\/\/www.aljazeera.com.tr\/al-jazeera-ozel\/israil-suriye-savasindan-karli-ciktigini-dusunuyor-ama<\/a><\/p>\n [6]<\/a> \u201c\u0130srail g\u00fcvenlik kabinesi T\u00fcrkiye ile anla\u015fmay\u0131 onaylad\u0131\u201d, http:\/\/www.hurriyet.com.tr\/israil-guvenlik-kabinesi-turkiye-ile-anlasmayi-onayladi-40123785<\/a><\/p>\n [7]<\/a> \u201cEU and US impose sweeping economic sanctions on Russia\u201d, https:\/\/www.theguardian.com\/world\/2014\/jul\/29\/economic-sanctions-russia-eu-governments<\/a><\/p>\n [8]<\/a> \u201cEU to extend sanctions against Russia\u201d, https:\/\/www.theguardian.com\/world\/2016\/jun\/21\/eu-to-extend-sanctions-against-russia<\/a><\/p>\n [9]<\/a> http:\/\/www.imf.org\/external\/pubs\/ft\/scr\/2016\/cr16229.pdf<\/a><\/p>\n [10]<\/a> Sergay Aleksashenko, \u201cShould Vladimir Putin be concerned about the Russian economy?\u201d, https:\/\/www.brookings.edu\/2016\/02\/09\/should-vladimir-putin-beconcerned-about-the-russian-economy\/<\/a><\/p>\n [11]<\/a> \u2018Rusya PYD\u2019ye 5 ton silah verdi\u2019, http:\/\/www.milliyet.com.tr\/rusya-pyd-ye-5-ton-silah-verdi\/dunya\/detay\/2157234\/default.htm<\/a><\/p>\n <\/p>\n<\/div> T\u00fcrkiye\u2019nin \u0130srail ve Rusya ile ili\u015fkilerin normalle\u015ftirilmesine y\u00f6nelik diplomatik \u00e7abalar\u0131ndan haftalar ve aylar sonra, her iki \u00fclkeyle ili\u015fkilerin de ayn\u0131 hafta i\u00e7inde, T\u00fcrkiye\u2019de yeni h\u00fck\u00fcmetin kurulmas\u0131ndan sadece bir ay sonra d\u00fczene girdi\u011fi haberleri gelmi\u015ftir.<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":9693,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mo_disable_npp":"","ngg_post_thumbnail":0},"categories":[361],"tags":[],"asf_pub_issue":[10313],"asf_pub_region":[10321],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9692"}],"collection":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9692"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9692\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":29954,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9692\/revisions\/29954"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9693"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9692"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9692"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9692"},{"taxonomy":"asf_pub_issue","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_issue?post=9692"},{"taxonomy":"asf_pub_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_region?post=9692"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}