![\"\"](\"https:\/\/research.sharqforum.org\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/Emre-Ersen-150x150.png\" "\\"\\"")
Emre Ersen<\/a> <\/i> 23 A\u011fustos 2016<\/span><\/h6><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>Uzman G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc<\/a> \/ \/ B\u00f6lgesel Politika<\/a><\/h6><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>\u00d6zet<\/span><\/strong>: T\u00fcrkiye ve Rusya 2000\u2019ler boyunca olduk\u00e7a yak\u0131n siyasal ve ekonomik ili\u015fkiler geli\u015ftirmi\u015ftir. Her iki taraf da Arap ayaklanmalar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan ve Suriye\u2019deki i\u00e7 sava\u015f konusunda giderek b\u00fcy\u00fcyen anla\u015fmazl\u0131klar\u0131na ra\u011fmen iyi ili\u015fkileri s\u00fcrd\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak T\u00fcrk ordusunun T\u00fcrkiye-Suriye s\u0131n\u0131r\u0131 yak\u0131nlar\u0131nda bir Rus SU-24 sava\u015f u\u00e7a\u011f\u0131n\u0131 vurdu\u011fu 24 Kas\u0131m 2015\u2019ten sonra bu ili\u015fkileri s\u00fcrd\u00fcrmek olanaks\u0131zla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu olay sadece Ankara ve Moskova aras\u0131ndaki iki tarafl\u0131 ili\u015fkinin kopmas\u0131na yol a\u00e7mam\u0131\u015f, ayn\u0131 zamanda, iki \u00fclke aras\u0131nda Orta Do\u011fu\u2019daki geli\u015fmelere ili\u015fkin b\u00f6lgesel diyalo\u011fu da aniden sonland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\nCumhurba\u015fkan\u0131 Erdo\u011fan ve Ba\u015fkan Putin sava\u015f u\u00e7a\u011f\u0131 kazas\u0131ndan sonra ilk kez 9 A\u011fustos tarihinde Petersburg\u2019da bir araya gelmi\u015f ve T\u00fcrkiye ve Rusya aras\u0131ndaki siyasi ve ekonomik ili\u015fkilerin normalle\u015fti\u011fini duyurmu\u015flard\u0131r. \u0130ki \u00fclke Suriye hakk\u0131ndaki anla\u015fmazl\u0131klar\u0131na son vermeye yard\u0131mc\u0131 olmak \u00fczere yeni bir siyasi-askeri mekanizma kurma karar\u0131n\u0131 da a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
T\u00fcrkiye, Rusya ve \u0130ran ile Suriye konusundaki anla\u015fmazl\u0131klar\u0131n\u0131n \u00fcstesinden gelmeyi ba\u015far\u0131rsa, bu \u00fc\u00e7 \u00fclke aras\u0131nda Orta Do\u011fu\u2019daki di\u011fer konulara ili\u015fkin olarak b\u00f6lgesel bir mutabakat\u0131n da ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7abilir.<\/p>\n
Giri\u015f<\/strong><\/span><\/p>\n1990\u2019larda, i\u00e7erideki siyasi ve ekonomik sorunlar\u0131 nedeniyle ne T\u00fcrkiye ne de Rusya Orta Do\u011fu\u2019da \u00f6nemli bir rol oynamam\u0131\u015f olsa da bunu izleyen on y\u0131l her iki \u00fclke i\u00e7in de tamamen farkl\u0131 olmu\u015ftur. Moskova, Vladimir Putin ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda, daha \u00f6nceki Rus h\u00fck\u00fcmetlerinin Orta Do\u011fu\u2019ya y\u00f6nelik pasif duru\u015funu tersine \u00e7evirmi\u015f ve b\u00f6lgedeki \u00fclkelerin pek \u00e7o\u011fu ile stratejik ili\u015fkilerini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde iyile\u015ftirmi\u015ftir.[1]<\/a> Benzer bir \u015fekilde, Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi y\u00f6netimindeki T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmeti de d\u0131\u015f politikas\u0131nda Orta Do\u011fu\u2019ya \u00f6ncelik vermi\u015f ve b\u00f6lge ile yak\u0131n siyasi, ekonomik ve k\u00fclt\u00fcrel ili\u015fkiler geli\u015ftirmi\u015ftir.[2]<\/a><\/p>\nOrta Do\u011fu konusu 2000\u2019li y\u0131llardan sonra T\u00fcrk-Rus ili\u015fkilerinin ve ayn\u0131 zamanda bu \u00fclkelerin ABD ve AB ile ikili ili\u015fkilerinin g\u00fcndeminde a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 bir yer edinmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin 2003\u2019te, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi\u2019nin Irak\u2019taki ABD g\u00fcd\u00fcml\u00fc sava\u015fa T\u00fcrk birliklerinin kat\u0131lmas\u0131na izin veren tezkereyi kabul etmemesi T\u00fcrkiye ve Rusya aras\u0131nda stratejik bir yak\u0131nla\u015fmay\u0131 ba\u015flatan \u00f6nemli bir geli\u015fmeydi.<\/p>\n
Ayn\u0131 s\u00fcre\u00e7te Ankara ve Moskova\u2019n\u0131n Orta Do\u011fu\u2019daki di\u011fer \u00f6nemli konulara ili\u015fkin tutumu da \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde yak\u0131nla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin, her ikisi de Bat\u0131l\u0131 h\u00fck\u00fcmetler taraf\u0131ndan izole edilmi\u015f olan Suriye\u2019nin Be\u015fer Esad\u2019\u0131 ve Filistin\u2019in Hamas\u2019\u0131 T\u00fcrkiye ve Rusya\u2019n\u0131n deste\u011fine bel ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Benzer \u015fekilde hem Ankara hem de Moskova, ABD ve AB yetkililerinin \u0130ran h\u00fck\u00fcmetine kar\u015f\u0131 sert yapt\u0131r\u0131mlar talep etti\u011fi bir zamanda, n\u00fckleer program\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak Tahran\u2019la daha yap\u0131c\u0131 bir diyalo\u011fu savunmu\u015flard\u0131r. T\u00fcrkiye, Rusya\u2019n\u0131n 2005 y\u0131l\u0131nda g\u00f6zlemci devlet olarak \u015fimdiki ad\u0131 \u0130slam \u0130\u015fbirli\u011fi Te\u015fkilat\u0131 olan \u0130slam Konferans\u0131 Te\u015fkilat\u0131na girmesini de desteklemi\u015ftir.<\/p>\n
2010 y\u0131l\u0131nda ba\u015flayan Arap ayaklanmalar\u0131, T\u00fcrkiye ve Rusya\u2019n\u0131n Orta Do\u011fu\u2019daki \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n yak\u0131nla\u015fmas\u0131na y\u00f6nelik ilk ger\u00e7ek zorlu\u011fu ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin, ba\u015flang\u0131\u00e7taki \u00e7ekincelerine ra\u011fmen Ankara NATO\u2019lu m\u00fcttefiklerinin Libya harek\u00e2t\u0131na kat\u0131lmaya karar verdi\u011finde, Putin Bat\u0131 m\u00fcdahalesini bir \u201cha\u00e7l\u0131 seferi\u201dne benzeterek sert bir bi\u00e7imde k\u0131nam\u0131\u015ft\u0131r.[3]<\/a> Yine T\u00fcrkiye, Rusya ve \u0130ran\u2019\u0131n tepkilerine ra\u011fmen 2012 y\u0131l\u0131nda NATO\u2019nun f\u00fcze savunma sistemine ait bir erken uyar\u0131 radar\u0131n\u0131n topraklar\u0131nda konu\u015flanmas\u0131na izin vermi\u015ftir. Ancak Orta Do\u011fu konusunda T\u00fcrk-Rus diyalo\u011funun sonunu getiren temel konu Suriye \u0130\u00e7 Sava\u015f\u0131 olmu\u015ftur.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>Suriye\u2019deki Kriz<\/span><\/strong><\/p>\nT\u00fcrkiye 2011 sonbahar\u0131nda Suriye i\u00e7 sava\u015f\u0131na y\u00f6nelik politikas\u0131n\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir. T\u00fcrk H\u00fck\u00fcmeti, Esad\u2019\u0131 reformlar yapmas\u0131 i\u00e7in ikna etmeye \u00e7abalamak yerine Bat\u0131 h\u00fck\u00fcmetleri ile birlikte muhalif gruplar\u0131 etkin bir bi\u00e7imde desteklemeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Esad rejiminin Suriye\u2019deki herhangi bir de\u011fi\u015fime kar\u015f\u0131 kat\u0131 bir direni\u015f g\u00f6stermesi sebebiyle hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011frayan Ankara, bundan k\u0131sa bir s\u00fcre sonra uluslararas\u0131 platformlarda \u015eam\u2019\u0131 en \u00e7ok ele\u015ftiren kesim olmu\u015f, s\u0131kl\u0131kla Suriye meselesinin Esad iktidarda kald\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece \u00e7\u00f6z\u00fclmeyece\u011finde \u0131srar etmi\u015ftir. Bu yakla\u015f\u0131m, Rusya\u2019n\u0131n Suriye \u0130\u00e7 Sava\u015f\u0131 boyunca \u0130ran\u2019la birlikte Esad rejiminin \u00f6nemli destek\u00e7ilerinden olmas\u0131 nedeniyle, Ankara ve Moskova aras\u0131nda ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak bir ayr\u0131l\u0131k yaratm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Suriye konusu, Moskova\u2019n\u0131n 30 Eyl\u00fcl 2015\u2019ten sonra Suriye\u2019de hava sald\u0131r\u0131lar\u0131na ba\u015flamas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan T\u00fcrkiye ve Rusya aras\u0131nda do\u011frudan anla\u015fmazl\u0131\u011fa neden olmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin, Cumhurba\u015fkan\u0131 Erdo\u011fan Rus harek\u00e2t\u0131n\u0131 sert bir bi\u00e7imde ele\u015ftirmi\u015f ve Rusya\u2019n\u0131n Suriye ile kara s\u0131n\u0131r\u0131 dahi olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu m\u00fcdahalenin gerek\u00e7esini anlayamam\u0131\u015f oldu\u011funu ifade etmi\u015ftir.[4]<\/a> Birka\u00e7 g\u00fcn i\u00e7inde, Rusya\u2019n\u0131n b\u00f6lgede askeri varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmesi sebebiyle T\u00fcrk-Rus ili\u015fkileri h\u0131zl\u0131 bir bi\u00e7imde bozulmu\u015ftur. 3 Ekim\u2019de Ankara, bir Rus SU-30 sava\u015f u\u00e7a\u011f\u0131n\u0131n T\u00fcrk hava sahas\u0131n\u0131 ihlal etmi\u015f oldu\u011funu iddia ederek Moskova\u2019y\u0131 uyarm\u0131\u015ft\u0131r. Bu vakadan sadece bir g\u00fcn sonra, T\u00fcrk Silahl\u0131 Kuvvetleri bir Rus MIG-29 jetinin s\u0131n\u0131rda devriye gezen T\u00fcrk jetlerine d\u00f6rt bu\u00e7uk dakika kitlendi\u011fini a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r.[5]<\/a><\/p>\nT\u00fcrkiye\u2019nin Rusya\u2019n\u0131n Suriye\u2019deki operasyonlar\u0131na y\u00f6nelik ele\u015ftirilerinin sertle\u015fmesinde iki etken \u00f6zellikle \u00f6nemlidir. \u00d6ncelikle T\u00fcrkiye, Rus jetlerinin I\u015e\u0130D hedeflerinden ziyade T\u00fcrkiye\u2019nin destek verdi\u011fi muhalif gruplar\u0131na sald\u0131rmas\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde endi\u015fe duymaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.[6]<\/a> \u0130kinci olarak Rusya\u2019n\u0131n, \u00f6zellikle Ankara\u2019n\u0131n K\u00fcrdistan \u0130\u015f\u00e7i Partisi\u2019nin (PKK) Suriye\u2019deki bir uzant\u0131s\u0131 olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc Demokratik Birlik Partisi (PYD) ve bu partinin silahl\u0131 kanad\u0131 olan Halk Koruma Birlikleri (YPG) ba\u015fta olmak \u00fczere, Suriyeli K\u00fcrtlerle ili\u015fkilerini iyile\u015ftirmesi T\u00fcrkiye\u2019nin Moskova ile ili\u015fkilerini daha \u00e7etrefilli bir hale getirmi\u015ftir.<\/p>\nBu ba\u011flamda T\u00fcrk Silahl\u0131 Kuvvetleri 24 Kas\u0131m tarihinde T\u00fcrkiye\u2019nin hava sahas\u0131n\u0131 ihlal etti\u011fi gerek\u00e7esiyle bir Rus SU-24 sava\u015f u\u00e7a\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. D\u00fc\u015fen u\u00e7aktaki Rus pilotlardan birinin, para\u015f\u00fctle yere inmekte oldu\u011fu s\u0131rada Suriye\u2019deki isyanc\u0131 gruplar\u0131n a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 ate\u015f sonucu \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f oldu\u011fu iddia edilmi\u015ftir. T\u00fcrkiye bu konuyu derhal NATO\u2019nun g\u00fcndemine ta\u015f\u0131m\u0131\u015f ve bu eylemi i\u00e7in \u00f6z\u00fcr dilemeyi reddetmi\u015ftir. Rusya ise T\u00fcrkiye\u2019ye kar\u015f\u0131 geni\u015f \u00f6l\u00e7ekli ekonomik yapt\u0131r\u0131mlar a\u00e7\u0131klay\u0131p, T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmetini I\u015e\u0130D\u2019e ve Suriye\u2019deki di\u011fer ter\u00f6r gruplar\u0131na yard\u0131m etmekle su\u00e7layarak sert bir yan\u0131t vermi\u015ftir.<\/p>\n
Sava\u015f u\u00e7a\u011f\u0131 krizi, sonraki yedi ay boyunca Orta Do\u011fu\u2019yu T\u00fcrkiye ve Rusya aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 cephele\u015fmenin yer ald\u0131\u011f\u0131 yeni bir tiyatro sahnesine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Moskova, Suriye\u2019de yak\u0131n bir zaman \u00f6nce elde etti\u011fi Hmeymim hava \u00fcss\u00fcne geli\u015fmi\u015f S-400 hava savunma sistemini konu\u015fland\u0131rm\u0131\u015f ve Suriye hava sahas\u0131n\u0131 fiilen T\u00fcrk jetlerine kapatm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun bir sonucu olarak T\u00fcrkiye, I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 ABD \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcndeki uluslararas\u0131 koalisyona vermekte oldu\u011fu hava deste\u011fini durdurmak zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Rusya ayn\u0131 zamanda, T\u00fcrkiye\u2019nin Musul yak\u0131nlar\u0131nda bulunan Ba\u015fika kamp\u0131ndan askeri g\u00fc\u00e7lerini \u00e7ekmesini resmi olarak talep eden Irak h\u00fck\u00fcmetine g\u00fc\u00e7l\u00fc destek sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.[7]<\/a> Bu durum, T\u00fcrk ordusunun, neredeyse iki bu\u00e7uk y\u0131ld\u0131r Irak K\u00fcrt kuvvetlerine I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 e\u011fitim vermek \u00fczere Irak h\u00fck\u00fcmeti ve ayn\u0131 zamanda ABD \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcndeki uluslararas\u0131 koalisyonla anla\u015fm\u0131\u015f olarak b\u00f6lgede bulundu\u011fu g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda olduk\u00e7a dikkate de\u011ferdir.<\/p>\nBuna ek olarak Moskova, T\u00fcrkiye ile \u00f6nemli sorunlar\u0131 olan M\u0131s\u0131r\u2019daki Sisi h\u00fck\u00fcmetiyle siyasi, ekonomik ve askeri ili\u015fkilerini ilerletmeyi s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Rusya ayn\u0131 zamanda b\u00f6lgedeki askeri varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 artt\u0131rmaya devam etmi\u015f ve Suriye\u2019nin bar\u0131\u015f s\u00fcrecine ili\u015fkin olarak ABD ile yeni bir diyalo\u011fa girmi\u015ftir. B\u00f6ylece, 2016 ba\u015f\u0131 itibariyle Ankara\u2019n\u0131n Moskova ile sorunlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmeden Suriye meselesinde ciddi bir rol oynama ihtimali giderek daha da zorla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Petersburg Zirvesi<\/strong><\/span><\/p>\nT\u00fcrkiye ve Rusya aras\u0131ndaki stratejik ili\u015fkiler, Cumhurba\u015fkan\u0131 Erdo\u011fan\u2019\u0131n Putin\u2019e \u00fcz\u00fcnt\u00fclerini ileten bir mektup yazarak normalle\u015fme s\u00fcrecine ba\u015flama iste\u011fini ifade etmi\u015f oldu\u011fu 27 Haziran tarihine kadar tamamen donmu\u015ftur.[8]<\/a> \u0130ki lider nihayetinde, T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fanan ba\u015far\u0131s\u0131z darbe giri\u015fiminden neredeyse iki hafta sonra, 9 A\u011fustos\u2019ta Petersburg\u2019da bir araya gelmi\u015ftir. Putin\u2019in demokratik bir \u015fekilde iktidara gelmi\u015f olan T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmetine darbe giri\u015fimi kar\u015f\u0131s\u0131nda vermi\u015f oldu\u011fu tam destek, \u00f6zellikle ABD ve AB\u2019den gelen yan\u0131tlar\u0131n \u00e7ok daha ikircikli ve T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmetine kar\u015f\u0131 ele\u015ftirel oldu\u011fu bir zamanda, Ankara taraf\u0131ndan can\u0131 g\u00f6n\u00fclden takdir edilmi\u015ftir.<\/p>\nPetersburg g\u00f6r\u00fc\u015fmesinin g\u00fcndemi her iki h\u00fck\u00fcmetin ekonomik ili\u015fkilerini iyile\u015ftirme iste\u011fi ile \u015fekillenmi\u015f olsa da T\u00fcrk-Rus ili\u015fkilerinin s\u00f6z\u00fcmona \u201cs\u0131f\u0131rlanmas\u0131n\u0131n\u201d, Orta Do\u011fu\u2019da \u00f6nemli bir etki yaratmas\u0131 gereken g\u00fc\u00e7l\u00fc bir b\u00f6lgesel boyutu da vard\u0131r.[9]<\/a> Suriye konusunu ayr\u0131ca g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fczere Petersburg\u2019da ikinci bir toplant\u0131 yap\u0131lmas\u0131 ortak karar\u0131 da bunu g\u00f6stermektedir.<\/p>\nRusya\u2019da bir ba\u015fka toplant\u0131 da 11 A\u011fustos tarihinde d\u0131\u015fi\u015fleri bakanl\u0131\u011f\u0131, istihbarat ve genel kurmay yetkilileri aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Bu yeni kurulan \u00fc\u00e7 ayakl\u0131 mekanizman\u0131n, T\u00fcrkiye ve Rusya\u2019n\u0131n Suriye\u2019deki politikalar\u0131 aras\u0131ndaki ayr\u0131l\u0131klara bir k\u00f6pr\u00fc olmas\u0131 beklenmektedir. \u00d6zellikle bir \u00f6nemli hedef, T\u00fcrkiye-Suriye s\u0131n\u0131r\u0131nda iki \u00fclke hava kuvvetleri aras\u0131nda bir ba\u015fka kriz ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 engellemek gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir.[10]<\/a> T\u00fcrkiye\u2019nin Haziran ay\u0131nda askeri muharebe kurallar\u0131n\u0131 NATO ile uyumlu hale getirerek, Rusya ile yeni bir \u00e7at\u0131\u015fmadan sak\u0131nmak \u00fczere daha esnek olma karar\u0131 ald\u0131\u011f\u0131 da belirtilmelidir. Bu, Ankara ve Moskova aras\u0131nda Suriye \u00fczerinde do\u011frudan bir askeri \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n art\u0131k neredeyse olanaks\u0131z oldu\u011fu anlam\u0131na gelmektedir.<\/p>\nYine de iki \u00fclkenin hala, Suriye ge\u00e7ici h\u00fck\u00fcmetinde Esad\u2019\u0131n oynayaca\u011f\u0131 rol ve Rusya\u2019n\u0131n PYD\/YPG ile ili\u015fkilerinin gelece\u011fi gibi pek \u00e7ok konuda \u00f6nemli anla\u015fmazl\u0131klar\u0131 vard\u0131r. S\u00f6z gelimi, Suriyeli K\u00fcrtler ge\u00e7ti\u011fimiz \u015eubat ay\u0131nda Moskova\u2019da bir b\u00fcro a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Buna ek olarak Rusya T\u00fcrkiye\u2019den militanlar\u0131n ve silahlar\u0131n ge\u00e7i\u015finin durmas\u0131 i\u00e7in Suriye s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 etkin bir bi\u00e7imde kontrol alt\u0131nda tutmas\u0131n\u0131 \u2013 ve hatta kapatmas\u0131n\u0131 \u2013 istemektedir.[11]<\/a> \u0130ki \u00fclke aras\u0131ndaki bir di\u011fer anla\u015fmazl\u0131k konusu da Suriye\u2019deki hangi grubun ter\u00f6rist say\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fidir. \u00d6rne\u011fin Rusya; T\u00fcrkiye, Suudi Arabistan ve Katar taraf\u0131ndan desteklenen Cey\u015ful \u0130slam ve Ahraru\u015f-\u015eam\u2019\u0131 ter\u00f6r grubu olarak g\u00f6rmekte, T\u00fcrkiye ise PYD\/YPG\u2019nin topraklar\u0131ndaki PKK ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc ile \u00f6nemli ba\u011flar\u0131 bulundu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrmektedir.<\/p>\nYeni Bir B\u00f6lgesel \u00c7er\u00e7eve mi?<\/strong><\/span><\/p>\nT\u00fcrk yetkililer bu farkl\u0131l\u0131klara ra\u011fmen Rusya ile k\u0131sa vadede bir mutabakata var\u0131laca\u011f\u0131 konusunda iyimserdir. \u00d6rne\u011fin, T\u00fcrkiye Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 S\u00f6zc\u00fcs\u00fc Kal\u0131n, Ankara ve Moskova aras\u0131nda, Suriye\u2019de bir ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecinin gereklili\u011finin yan\u0131nda d\u00fc\u015fmanl\u0131klar\u0131n sona ermesi ve \u00fclkenin toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn korunmas\u0131na ili\u015fkin olarak genel bir fikir birli\u011fi bulundu\u011funu vurgulamaktad\u0131r.[12]<\/a> \u00d6te yandan D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 \u00c7avu\u015fo\u011flu da I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131n Suriye\u2019deki t\u00fcm taraflar\u0131 bir araya getirecek ortak bir zemin olarak kullan\u0131labilece\u011fini belirtmektedir. T\u00fcrkiye\u2019nin Rusya ile yeniden yak\u0131nla\u015fmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan I\u015e\u0130D\u2019e y\u00f6nelik hava operasyonlar\u0131n\u0131 yeniden ba\u015flatmas\u0131 karar\u0131 bu ba\u011flamda olduk\u00e7a \u00f6nemlidir.[13]<\/a><\/p>\nT\u00fcrkiye\u2019nin Rusya ile ili\u015fkisine y\u00f6nelik yeni duru\u015funun ipu\u00e7lar\u0131na Cumhurba\u015fkan\u0131 Erdo\u011fan\u2019\u0131n bir Rus haber ajans\u0131na verdi\u011fi r\u00f6portajda da rastlanabilmektedir. Erdo\u011fan Rusya\u2019n\u0131n Suriye\u2019deki rol\u00fcne ili\u015fkin daha \u00f6nceki pozisyonunu \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015ftirerek, Rusya\u2019dan \u201cSuriye\u2019de bar\u0131\u015f\u0131n sa\u011flanmas\u0131nda kilit ve en \u00f6nemli oyuncu\u201d olarak bahsetmekte[14]<\/a>, ayn\u0131 zamanda bar\u0131\u015f s\u00fcreci i\u00e7in T\u00fcrkiye\u2019nin yeni bir b\u00f6lgesel \u00e7er\u00e7eve ba\u015flatma iste\u011fini ifade etmektedir. T\u00fcrkiye Cumhurba\u015fkan\u0131 bu ba\u011flamda T\u00fcrkiye, \u0130ran, Suudi Arabistan ve Katar da dahil olmak \u00fczere b\u00f6lgesel akt\u00f6rlerin Suriye\u2019deki krizi \u00e7\u00f6zmede daha belirgin bir rol oynamas\u0131 gerekti\u011fine inanmaktad\u0131r. Bu t\u00fcr bir siyasi program, Orta Do\u011fu\u2019da Tahran ve Riyad aras\u0131ndaki geriliminin azalmas\u0131na da yard\u0131mc\u0131 olabilir.<\/p>\nT\u00fcrkiye ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131ldan bu yana \u0130ran\u2019la da yeni bir siyasi diyalog s\u00fcrecindedir. \u0130ki \u00fclke aras\u0131nda ekonomik ili\u015fkilerin ilerlemesinin d\u0131\u015f\u0131nda, Tahran T\u00fcrkiye\u2019deki darbe giri\u015fimine kar\u015f\u0131 da sa\u011flam bir duru\u015f sergilemi\u015ftir. Daha da \u00f6nemlisi, Petersburg\u2019daki Erdo\u011fan-Putin zirvesinden sadece birka\u00e7 g\u00fcn sonra \u0130ran D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Zarif\u2019in Ankara\u2019ya yapt\u0131\u011f\u0131 resmi ziyaret, T\u00fcrkiye ile Rusya aras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan b\u00f6lgesel diyalo\u011fa \u0130ran\u2019\u0131n \u00f6nemli bir akt\u00f6r olarak dahil oldu\u011funun i\u015faretini vermektedir.<\/p>\n
Bu ba\u011flamda ge\u00e7ti\u011fimiz hafta Rus jetlerinin Suriye\u2019deki birka\u00e7 hedefini vurmak i\u00e7in ilk kez \u0130ran\u2019\u0131n Hamadan hava \u00fcss\u00fcn\u00fc kullanm\u0131\u015f oldu\u011fu da belirtilmelidir. Bu geli\u015fme, Rus karar vericilerin T\u00fcrkiye ile, ABD \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcndeki koalisyon taraf\u0131ndan da I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 m\u00fccadelede kullan\u0131lan \u0130ncirlik \u00fcss\u00fcn\u00fc kullanmaya y\u00f6nelik benzer bir anla\u015fma yapma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda yapt\u0131klar\u0131 son a\u00e7\u0131klamalarla birlikte ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r.[15]<\/a> Bununla birlikte Moskova, \u0130ncirlik tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 T\u00fcrkiye ile Bat\u0131n\u0131n aras\u0131n\u0131 daha da a\u00e7mak \u00fczere bilin\u00e7li bir propaganda malzemesi olarak da kullan\u0131yor olabilece\u011fi i\u00e7in, bu t\u00fcr bir olas\u0131l\u0131k hakk\u0131nda konu\u015fmak i\u00e7in hen\u00fcz \u00e7ok erkendir.[16]<\/a><\/p>\n\u0130lgin\u00e7 bir \u015fekilde, \u0130srail\u2019in de Orta Do\u011fu\u2019da yeni bir b\u00f6lgesel \u00e7er\u00e7eve aray\u0131\u015f\u0131nda bir rol\u00fc olabilece\u011fini not etmek gerekir. Haziran ay\u0131 sonunda Erdo\u011fan\u2019\u0131n T\u00fcrk-Rus ili\u015fkilerinde bir ilerlemeyi ba\u015flatan mektubuyla ayn\u0131 anda T\u00fcrkiye, alt\u0131 y\u0131ll\u0131k bir aradan sonra iki \u00fclke aras\u0131ndaki diplomatik ili\u015fkileri eski haline getirmek \u00fczere, \u0130srail ile \u00f6nemli bir anla\u015fma imzalam\u0131\u015ft\u0131r.[17]<\/a> Rusya\u2019n\u0131n \u0130srail ile ili\u015fkilerinin son birka\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde \u00f6nemli bir bi\u00e7imde iyile\u015fti\u011fi dikkate al\u0131n\u0131rsa, Tel Aviv\u2019in Orta Do\u011fu\u2019da Ankara ve Moskova aras\u0131ndaki b\u00f6lgesel diyalo\u011fun devam etmesini destekleyecek olmas\u0131 olduk\u00e7a olas\u0131d\u0131r.<\/p>\nSonu\u00e7<\/strong><\/span><\/p>\nPutin ve Erdo\u011fan aras\u0131ndaki Petersburg g\u00f6r\u00fc\u015fmesi T\u00fcrkiye ve Rusya aras\u0131nda b\u00f6lgesel diyalo\u011fun canland\u0131r\u0131lmas\u0131 amac\u0131na eri\u015fmi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorsa da bu yeni s\u00fcrecin iki \u00fclke aras\u0131ndaki t\u00fcm anla\u015fmazl\u0131klar\u0131, \u00f6zellikle Suriye\u2019ye ili\u015fkin olanlar\u0131, \u00e7\u00f6z\u00fcme ula\u015ft\u0131raca\u011f\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131n\u0131 yapmak i\u00e7in olduk\u00e7a erkendir. Ankara ve Moskova Suriye krizini \u00e7\u00f6zmeye y\u00f6nelik yeni bir \u00e7er\u00e7eve olu\u015fturmaya giri\u015fmeden \u00f6nce, ilk olarak Esad\u2019\u0131n gelece\u011fi ve Moskova\u2019n\u0131n PYD\/YPG ile ili\u015fkileri gibi \u00e7etrefilli konularda bir anla\u015fmaya varmalar\u0131 gerekecek gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir. Eyl\u00fcl ay\u0131nda \u00c7in\u2019de yap\u0131lacak olan G-20 zirvesi \u00e7er\u00e7evesinde ger\u00e7ekle\u015fmesi beklenen bir sonraki Putin-Erdo\u011fan g\u00f6r\u00fc\u015fmesi bu ba\u011flamda olduk\u00e7a \u00f6nemli olacakt\u0131r.<\/p>\n
T\u00fcm bunlara ra\u011fmen T\u00fcrk-Rus yak\u0131nla\u015fma s\u00fcreci, Suriye konusunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne y\u00f6nelik olas\u0131 bir b\u00f6lgesel ittifak\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131na katk\u0131da bulunabilece\u011fi i\u00e7in Orta Do\u011fu i\u00e7in olduk\u00e7a \u00f6nemli bir geli\u015fmedir. Ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131ldan bu yana Suriye\u2019de esas akt\u00f6r haline gelen Rusya, \u0130ran, M\u0131s\u0131r ve \u0130srail ile stratejik ili\u015fkilerini halihaz\u0131rda geli\u015ftirmekte ve Suudi Arabistan ve Katar\u2019la siyasi diyalo\u011funu kayda de\u011fer bir derecede tutmaktad\u0131r. Rusya ayn\u0131 zamanda, Suriye\u2019deki k\u0131r\u0131lgan bar\u0131\u015f s\u00fcrecinin \u00e7\u00f6kmesine m\u00e2ni olmak \u00fczere ABD ile de yak\u0131n bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n
T\u00fcrkiye de \u201cdaha fazla dost ve daha az d\u00fc\u015fman\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan yeni politikas\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde \u0130srail, \u0130ran ve Irak\u2019la ili\u015fkilerini normalle\u015ftirmeye \u00e7abalamaktad\u0131r.[18]<\/a> T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmeti ve kamuoyu, halihaz\u0131rda AB ve ABD yetkililerinin ba\u015far\u0131s\u0131z darbe giri\u015fimine ili\u015fkin tutumuna kar\u015f\u0131n b\u00fcy\u00fck bir hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7indeyse de Ankara I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 m\u00fccadelede NATO\u2019lu m\u00fcttefikleri ile yak\u0131n bir i\u015fbirli\u011fi i\u00e7inde olmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir. Sonu\u00e7 olarak, ABD Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Joe Biden\u2019in A\u011fustos ay\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirece\u011fi T\u00fcrkiye ziyaretinin Ankara ve Washington aras\u0131ndaki ba\u011flar\u0131 onarmaya yard\u0131mc\u0131 olmas\u0131 beklenmektedir.<\/p>\nHer iki \u00fclkenin de ABD ve AB ile ili\u015fkilerinde \u00f6nemli sorunlar\u0131 olmas\u0131 nedeniyle, T\u00fcrkiye\u2019de ve yurtd\u0131\u015f\u0131nda baz\u0131 \u00e7evrelerin yak\u0131n zamandaki T\u00fcrk-Rus yak\u0131nla\u015fmas\u0131n\u0131 Bat\u0131ya bir meydan okuma olarak alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 do\u011frudur. Ancak hem Ankara\u2019n\u0131n hem de Moskova\u2019n\u0131n Suriye krizini sonland\u0131racak bir \u00e7\u00f6z\u00fcm bulmak i\u00e7in Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerle birlikte \u00e7al\u0131\u015fmaya ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131n\u0131n farkl\u0131nda olduklar\u0131 da belirtilmelidir. Bu nedenle, T\u00fcrk-Rus uzla\u015fmas\u0131n\u0131 T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131nda yeni bir eksen de\u011fi\u015fikli\u011finin i\u015fareti olarak de\u011ferlendirmekten ziyade; T\u00fcrkiye ve Rusya aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin normalle\u015fmesini, Orta Do\u011fu\u2019da, sadece b\u00f6lge \u00fclkelerini de\u011fil ayn\u0131 zamanda ABD ve AB\u2019yi de i\u00e7ine alan, daha geni\u015f bir b\u00f6lgesel \u00e7er\u00e7evenin ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 olarak g\u00f6rmek gerekmektedir.<\/p>\n
Referanslar<\/strong><\/span><\/p>\n[1]<\/a>Putin\u2019in b\u00f6lgedeki d\u0131\u015f politikas\u0131na ili\u015fkin bir de\u011ferlendirme i\u00e7in bkz. Robert O. Freedman, \u201cRussia and the Middle East Under Putin,\u201d Ortado\u011fu Et\u00fctleri, Say\u0131 2, No 3, Temmuz 2010, s. 9-55.<\/p>\n[2]<\/a>2000li y\u0131llarda T\u00fcrkiye\u2019nin Orta Do\u011fu\u2019daki d\u0131\u015f politikas\u0131na ili\u015fkin bir analiz i\u00e7in bkz. Aaron Stein, Turkey\u2019s New Foreign Policy: Davutoglu, the AKP and the Pursuit of Regional Order, Abingdon: Routledge, 2015.<\/p>\n[3]<\/a>Pravda.ru, 21 Mart 2011, http:\/\/www.pravda.ru\/news\/world\/21-03-2011\/1070915-putin-0<\/a>.<\/p>\n[4]<\/a>H\u00fcrriyet, 2 Ekim 2015, http:\/\/www.hurriyet.com.tr\/rusya-nicin-bu-ise-bu-kadar-ilgi-duyuyor-30220481<\/a>.<\/p>\n[5]<\/a>T\u00fcrkiye\u2019nin Rusya\u2019n\u0131n T\u00fcrk hava sahas\u0131na sald\u0131r\u0131lar\u0131na ili\u015fkin iddialar\u0131n\u0131n \u00f6zeti i\u00e7in bkz. TRT World, 27 Aral\u0131k 2015, http:\/\/interactive.trtworld.com\/highlights-of-2015\/ajax\/infographics\/infographic08.jpg<\/a><\/p>\n[6]<\/a>\u00d6rne\u011fin T\u00fcrkiye\u2019nin Savunma Bakan\u0131 Suriye\u2019deki Rus hava operasyonlar\u0131n\u0131n y\u00fczde 88\u2019inin do\u011frudan muhalif gruplara y\u00f6nelik oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Yeni \u015eafak, 16 \u015eubat 2016, http:\/\/www.yenisafak.com\/gundem\/rusya-7-bin-200hava-saldirisi-duzenledi-2415461<\/a>.<\/p>\n[7]<\/a>Bkz. TRT World, 8 Aral\u0131k 2015, http:\/\/www.trtworld.com\/europe\/russia-asks-un-to-discussturkeys-actions-in-syria-iraq-12324<\/a>.<\/p>\n[8]<\/a>http:\/\/kremlin.ru\/events\/president\/news\/52282<\/a>.<\/p>\n[9]<\/a>Ayn\u0131 zamanda bkz. Dimitar Bechev, \u201cWhat\u2019s behind the Turkey-Russia Reset?\u201d Aljazeera, 9 A\u011fustos 2016, http:\/\/www.aljazeera.com\/indepth\/opinion\/2016\/08\/turkey-russia-reset-160808103350290.html<\/a><\/p>\n[10]<\/a>Sputnik T\u00fcrkiye, 12 A\u011fustos 2016, http:\/\/tr.sputniknews.com\/turkiye\/20160812\/1024349236\/turk-rus-uclu-mekanizma-oncelik-suriye.html<\/a><\/p>\n[11]<\/a>Rus gazetesi Izvestia\u2019ya g\u00f6re bu konu Rus yetkililer taraf\u0131ndan yeni kurulan T\u00fcrk-Rus komisyonun ilk toplant\u0131s\u0131nda yeniden g\u00fcndeme getirilmi\u015ftir. Bkz. Izvestia, 12 A\u011fustos 2016, http:\/\/izvestia.ru\/news\/626680<\/a> ve Sputnik News, 12 A\u011fustos 2016, http:\/\/sputniknews.com\/world\/20160812\/1044194779\/russia-turkey-syria-border-closure.html<\/a>.<\/p>\n[12]<\/a>H\u00fcrriyet, 10 A\u011fustos 2016, http:\/\/www.hurriyet.com.tr\/cumhurbaskanligi-sozcusu-kalin-can-li-yayinda-konustu-40188043<\/a>.<\/p>\n[13]<\/a>H\u00fcrriyet Daily News, 11 A\u011fustos 2016, http:\/\/www.hurriyetdailynews.com\/turkey-back-in-anti-isil-strikes-after-russia-deal<\/a>.<\/p>\n[14]<\/a>\u201cErdogan Exclusive: New Page in Russia-Turkey Relations,\u201d TASS, 9 A\u011fustos 2016, http:\/\/tass.ru\/en\/world\/893204<\/a>, http:\/\/tass.ru\/en\/world\/893204<\/a>.<\/p>\n[15]<\/a>Sputnik News, 16 A\u011fustos 2016, http:\/\/sputniknews.com\/military\/20160816\/1044330202\/turkey-russia-incirlik.html<\/a>.<\/p>\n[16]<\/a>BBC T\u00fcrk\u00e7e, 19 A\u011fustos 2016, http:\/\/www.bbc.com\/turkce\/haberler-dunya-37127569<\/a><\/p>\n[17]<\/a>Bkz. Hasan K\u00f6sebalaban, \u201cTowards a New Strategic Alliance between Turkey and Israel,\u201d Al Sharq Forum Expert Brief, 10 A\u011fustos 2016, http:\/\/research.sharqforum.org\/2016\/08\/10\/towards-a-new-strategic-alliance-between-turkey-and-israel<\/a>.<\/p>\n[18]<\/a>Bkz. H\u00fcrriyet Daily News, 24 May\u0131s 2016, http:\/\/www.hurriyetdailynews.com\/new-pm-signals-shift-in-foreign-policy-more-friends-than-enemiesaspx?pageID=238&nID=99616&NewsCatID=338<\/a>.<\/p>\n <\/p>\n<\/div>
<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"T\u00fcrkiye ve Rusya 2000\u2019ler boyunca olduk\u00e7a yak\u0131n siyasal ve ekonomik ili\u015fkiler geli\u015ftirmi\u015ftir. Her iki taraf da Arap ayaklanmalar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan ve Suriye\u2019deki i\u00e7 sava\u015f konusunda giderek b\u00fcy\u00fcyen anla\u015fmazl\u0131klar\u0131na ra\u011fmen iyi ili\u015fkileri s\u00fcrd\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"author":36,"featured_media":9725,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mo_disable_npp":"","ngg_post_thumbnail":0},"categories":[361],"tags":[],"asf_pub_issue":[10319],"asf_pub_region":[10321,10327],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9724"}],"collection":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/36"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9724"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9724\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25122,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9724\/revisions\/25122"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9725"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9724"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9724"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9724"},{"taxonomy":"asf_pub_issue","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_issue?post=9724"},{"taxonomy":"asf_pub_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_region?post=9724"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Uzman G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc<\/a> \/ \/ B\u00f6lgesel Politika<\/a><\/h6><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>\u00d6zet<\/span><\/strong>: T\u00fcrkiye ve Rusya 2000\u2019ler boyunca olduk\u00e7a yak\u0131n siyasal ve ekonomik ili\u015fkiler geli\u015ftirmi\u015ftir. Her iki taraf da Arap ayaklanmalar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan ve Suriye\u2019deki i\u00e7 sava\u015f konusunda giderek b\u00fcy\u00fcyen anla\u015fmazl\u0131klar\u0131na ra\u011fmen iyi ili\u015fkileri s\u00fcrd\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak T\u00fcrk ordusunun T\u00fcrkiye-Suriye s\u0131n\u0131r\u0131 yak\u0131nlar\u0131nda bir Rus SU-24 sava\u015f u\u00e7a\u011f\u0131n\u0131 vurdu\u011fu 24 Kas\u0131m 2015\u2019ten sonra bu ili\u015fkileri s\u00fcrd\u00fcrmek olanaks\u0131zla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu olay sadece Ankara ve Moskova aras\u0131ndaki iki tarafl\u0131 ili\u015fkinin kopmas\u0131na yol a\u00e7mam\u0131\u015f, ayn\u0131 zamanda, iki \u00fclke aras\u0131nda Orta Do\u011fu\u2019daki geli\u015fmelere ili\u015fkin b\u00f6lgesel diyalo\u011fu da aniden sonland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\nCumhurba\u015fkan\u0131 Erdo\u011fan ve Ba\u015fkan Putin sava\u015f u\u00e7a\u011f\u0131 kazas\u0131ndan sonra ilk kez 9 A\u011fustos tarihinde Petersburg\u2019da bir araya gelmi\u015f ve T\u00fcrkiye ve Rusya aras\u0131ndaki siyasi ve ekonomik ili\u015fkilerin normalle\u015fti\u011fini duyurmu\u015flard\u0131r. \u0130ki \u00fclke Suriye hakk\u0131ndaki anla\u015fmazl\u0131klar\u0131na son vermeye yard\u0131mc\u0131 olmak \u00fczere yeni bir siyasi-askeri mekanizma kurma karar\u0131n\u0131 da a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
T\u00fcrkiye, Rusya ve \u0130ran ile Suriye konusundaki anla\u015fmazl\u0131klar\u0131n\u0131n \u00fcstesinden gelmeyi ba\u015far\u0131rsa, bu \u00fc\u00e7 \u00fclke aras\u0131nda Orta Do\u011fu\u2019daki di\u011fer konulara ili\u015fkin olarak b\u00f6lgesel bir mutabakat\u0131n da ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7abilir.<\/p>\n
Giri\u015f<\/strong><\/span><\/p>\n1990\u2019larda, i\u00e7erideki siyasi ve ekonomik sorunlar\u0131 nedeniyle ne T\u00fcrkiye ne de Rusya Orta Do\u011fu\u2019da \u00f6nemli bir rol oynamam\u0131\u015f olsa da bunu izleyen on y\u0131l her iki \u00fclke i\u00e7in de tamamen farkl\u0131 olmu\u015ftur. Moskova, Vladimir Putin ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda, daha \u00f6nceki Rus h\u00fck\u00fcmetlerinin Orta Do\u011fu\u2019ya y\u00f6nelik pasif duru\u015funu tersine \u00e7evirmi\u015f ve b\u00f6lgedeki \u00fclkelerin pek \u00e7o\u011fu ile stratejik ili\u015fkilerini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde iyile\u015ftirmi\u015ftir.[1]<\/a> Benzer bir \u015fekilde, Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi y\u00f6netimindeki T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmeti de d\u0131\u015f politikas\u0131nda Orta Do\u011fu\u2019ya \u00f6ncelik vermi\u015f ve b\u00f6lge ile yak\u0131n siyasi, ekonomik ve k\u00fclt\u00fcrel ili\u015fkiler geli\u015ftirmi\u015ftir.[2]<\/a><\/p>\nOrta Do\u011fu konusu 2000\u2019li y\u0131llardan sonra T\u00fcrk-Rus ili\u015fkilerinin ve ayn\u0131 zamanda bu \u00fclkelerin ABD ve AB ile ikili ili\u015fkilerinin g\u00fcndeminde a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 bir yer edinmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin 2003\u2019te, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi\u2019nin Irak\u2019taki ABD g\u00fcd\u00fcml\u00fc sava\u015fa T\u00fcrk birliklerinin kat\u0131lmas\u0131na izin veren tezkereyi kabul etmemesi T\u00fcrkiye ve Rusya aras\u0131nda stratejik bir yak\u0131nla\u015fmay\u0131 ba\u015flatan \u00f6nemli bir geli\u015fmeydi.<\/p>\n
Ayn\u0131 s\u00fcre\u00e7te Ankara ve Moskova\u2019n\u0131n Orta Do\u011fu\u2019daki di\u011fer \u00f6nemli konulara ili\u015fkin tutumu da \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde yak\u0131nla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin, her ikisi de Bat\u0131l\u0131 h\u00fck\u00fcmetler taraf\u0131ndan izole edilmi\u015f olan Suriye\u2019nin Be\u015fer Esad\u2019\u0131 ve Filistin\u2019in Hamas\u2019\u0131 T\u00fcrkiye ve Rusya\u2019n\u0131n deste\u011fine bel ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Benzer \u015fekilde hem Ankara hem de Moskova, ABD ve AB yetkililerinin \u0130ran h\u00fck\u00fcmetine kar\u015f\u0131 sert yapt\u0131r\u0131mlar talep etti\u011fi bir zamanda, n\u00fckleer program\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak Tahran\u2019la daha yap\u0131c\u0131 bir diyalo\u011fu savunmu\u015flard\u0131r. T\u00fcrkiye, Rusya\u2019n\u0131n 2005 y\u0131l\u0131nda g\u00f6zlemci devlet olarak \u015fimdiki ad\u0131 \u0130slam \u0130\u015fbirli\u011fi Te\u015fkilat\u0131 olan \u0130slam Konferans\u0131 Te\u015fkilat\u0131na girmesini de desteklemi\u015ftir.<\/p>\n
2010 y\u0131l\u0131nda ba\u015flayan Arap ayaklanmalar\u0131, T\u00fcrkiye ve Rusya\u2019n\u0131n Orta Do\u011fu\u2019daki \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n yak\u0131nla\u015fmas\u0131na y\u00f6nelik ilk ger\u00e7ek zorlu\u011fu ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin, ba\u015flang\u0131\u00e7taki \u00e7ekincelerine ra\u011fmen Ankara NATO\u2019lu m\u00fcttefiklerinin Libya harek\u00e2t\u0131na kat\u0131lmaya karar verdi\u011finde, Putin Bat\u0131 m\u00fcdahalesini bir \u201cha\u00e7l\u0131 seferi\u201dne benzeterek sert bir bi\u00e7imde k\u0131nam\u0131\u015ft\u0131r.[3]<\/a> Yine T\u00fcrkiye, Rusya ve \u0130ran\u2019\u0131n tepkilerine ra\u011fmen 2012 y\u0131l\u0131nda NATO\u2019nun f\u00fcze savunma sistemine ait bir erken uyar\u0131 radar\u0131n\u0131n topraklar\u0131nda konu\u015flanmas\u0131na izin vermi\u015ftir. Ancak Orta Do\u011fu konusunda T\u00fcrk-Rus diyalo\u011funun sonunu getiren temel konu Suriye \u0130\u00e7 Sava\u015f\u0131 olmu\u015ftur.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>Suriye\u2019deki Kriz<\/span><\/strong><\/p>\nT\u00fcrkiye 2011 sonbahar\u0131nda Suriye i\u00e7 sava\u015f\u0131na y\u00f6nelik politikas\u0131n\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir. T\u00fcrk H\u00fck\u00fcmeti, Esad\u2019\u0131 reformlar yapmas\u0131 i\u00e7in ikna etmeye \u00e7abalamak yerine Bat\u0131 h\u00fck\u00fcmetleri ile birlikte muhalif gruplar\u0131 etkin bir bi\u00e7imde desteklemeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Esad rejiminin Suriye\u2019deki herhangi bir de\u011fi\u015fime kar\u015f\u0131 kat\u0131 bir direni\u015f g\u00f6stermesi sebebiyle hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011frayan Ankara, bundan k\u0131sa bir s\u00fcre sonra uluslararas\u0131 platformlarda \u015eam\u2019\u0131 en \u00e7ok ele\u015ftiren kesim olmu\u015f, s\u0131kl\u0131kla Suriye meselesinin Esad iktidarda kald\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece \u00e7\u00f6z\u00fclmeyece\u011finde \u0131srar etmi\u015ftir. Bu yakla\u015f\u0131m, Rusya\u2019n\u0131n Suriye \u0130\u00e7 Sava\u015f\u0131 boyunca \u0130ran\u2019la birlikte Esad rejiminin \u00f6nemli destek\u00e7ilerinden olmas\u0131 nedeniyle, Ankara ve Moskova aras\u0131nda ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak bir ayr\u0131l\u0131k yaratm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Suriye konusu, Moskova\u2019n\u0131n 30 Eyl\u00fcl 2015\u2019ten sonra Suriye\u2019de hava sald\u0131r\u0131lar\u0131na ba\u015flamas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan T\u00fcrkiye ve Rusya aras\u0131nda do\u011frudan anla\u015fmazl\u0131\u011fa neden olmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin, Cumhurba\u015fkan\u0131 Erdo\u011fan Rus harek\u00e2t\u0131n\u0131 sert bir bi\u00e7imde ele\u015ftirmi\u015f ve Rusya\u2019n\u0131n Suriye ile kara s\u0131n\u0131r\u0131 dahi olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu m\u00fcdahalenin gerek\u00e7esini anlayamam\u0131\u015f oldu\u011funu ifade etmi\u015ftir.[4]<\/a> Birka\u00e7 g\u00fcn i\u00e7inde, Rusya\u2019n\u0131n b\u00f6lgede askeri varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmesi sebebiyle T\u00fcrk-Rus ili\u015fkileri h\u0131zl\u0131 bir bi\u00e7imde bozulmu\u015ftur. 3 Ekim\u2019de Ankara, bir Rus SU-30 sava\u015f u\u00e7a\u011f\u0131n\u0131n T\u00fcrk hava sahas\u0131n\u0131 ihlal etmi\u015f oldu\u011funu iddia ederek Moskova\u2019y\u0131 uyarm\u0131\u015ft\u0131r. Bu vakadan sadece bir g\u00fcn sonra, T\u00fcrk Silahl\u0131 Kuvvetleri bir Rus MIG-29 jetinin s\u0131n\u0131rda devriye gezen T\u00fcrk jetlerine d\u00f6rt bu\u00e7uk dakika kitlendi\u011fini a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r.[5]<\/a><\/p>\nT\u00fcrkiye\u2019nin Rusya\u2019n\u0131n Suriye\u2019deki operasyonlar\u0131na y\u00f6nelik ele\u015ftirilerinin sertle\u015fmesinde iki etken \u00f6zellikle \u00f6nemlidir. \u00d6ncelikle T\u00fcrkiye, Rus jetlerinin I\u015e\u0130D hedeflerinden ziyade T\u00fcrkiye\u2019nin destek verdi\u011fi muhalif gruplar\u0131na sald\u0131rmas\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde endi\u015fe duymaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.[6]<\/a> \u0130kinci olarak Rusya\u2019n\u0131n, \u00f6zellikle Ankara\u2019n\u0131n K\u00fcrdistan \u0130\u015f\u00e7i Partisi\u2019nin (PKK) Suriye\u2019deki bir uzant\u0131s\u0131 olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc Demokratik Birlik Partisi (PYD) ve bu partinin silahl\u0131 kanad\u0131 olan Halk Koruma Birlikleri (YPG) ba\u015fta olmak \u00fczere, Suriyeli K\u00fcrtlerle ili\u015fkilerini iyile\u015ftirmesi T\u00fcrkiye\u2019nin Moskova ile ili\u015fkilerini daha \u00e7etrefilli bir hale getirmi\u015ftir.<\/p>\nBu ba\u011flamda T\u00fcrk Silahl\u0131 Kuvvetleri 24 Kas\u0131m tarihinde T\u00fcrkiye\u2019nin hava sahas\u0131n\u0131 ihlal etti\u011fi gerek\u00e7esiyle bir Rus SU-24 sava\u015f u\u00e7a\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. D\u00fc\u015fen u\u00e7aktaki Rus pilotlardan birinin, para\u015f\u00fctle yere inmekte oldu\u011fu s\u0131rada Suriye\u2019deki isyanc\u0131 gruplar\u0131n a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 ate\u015f sonucu \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f oldu\u011fu iddia edilmi\u015ftir. T\u00fcrkiye bu konuyu derhal NATO\u2019nun g\u00fcndemine ta\u015f\u0131m\u0131\u015f ve bu eylemi i\u00e7in \u00f6z\u00fcr dilemeyi reddetmi\u015ftir. Rusya ise T\u00fcrkiye\u2019ye kar\u015f\u0131 geni\u015f \u00f6l\u00e7ekli ekonomik yapt\u0131r\u0131mlar a\u00e7\u0131klay\u0131p, T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmetini I\u015e\u0130D\u2019e ve Suriye\u2019deki di\u011fer ter\u00f6r gruplar\u0131na yard\u0131m etmekle su\u00e7layarak sert bir yan\u0131t vermi\u015ftir.<\/p>\n
Sava\u015f u\u00e7a\u011f\u0131 krizi, sonraki yedi ay boyunca Orta Do\u011fu\u2019yu T\u00fcrkiye ve Rusya aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 cephele\u015fmenin yer ald\u0131\u011f\u0131 yeni bir tiyatro sahnesine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Moskova, Suriye\u2019de yak\u0131n bir zaman \u00f6nce elde etti\u011fi Hmeymim hava \u00fcss\u00fcne geli\u015fmi\u015f S-400 hava savunma sistemini konu\u015fland\u0131rm\u0131\u015f ve Suriye hava sahas\u0131n\u0131 fiilen T\u00fcrk jetlerine kapatm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun bir sonucu olarak T\u00fcrkiye, I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 ABD \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcndeki uluslararas\u0131 koalisyona vermekte oldu\u011fu hava deste\u011fini durdurmak zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Rusya ayn\u0131 zamanda, T\u00fcrkiye\u2019nin Musul yak\u0131nlar\u0131nda bulunan Ba\u015fika kamp\u0131ndan askeri g\u00fc\u00e7lerini \u00e7ekmesini resmi olarak talep eden Irak h\u00fck\u00fcmetine g\u00fc\u00e7l\u00fc destek sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.[7]<\/a> Bu durum, T\u00fcrk ordusunun, neredeyse iki bu\u00e7uk y\u0131ld\u0131r Irak K\u00fcrt kuvvetlerine I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 e\u011fitim vermek \u00fczere Irak h\u00fck\u00fcmeti ve ayn\u0131 zamanda ABD \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcndeki uluslararas\u0131 koalisyonla anla\u015fm\u0131\u015f olarak b\u00f6lgede bulundu\u011fu g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda olduk\u00e7a dikkate de\u011ferdir.<\/p>\nBuna ek olarak Moskova, T\u00fcrkiye ile \u00f6nemli sorunlar\u0131 olan M\u0131s\u0131r\u2019daki Sisi h\u00fck\u00fcmetiyle siyasi, ekonomik ve askeri ili\u015fkilerini ilerletmeyi s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Rusya ayn\u0131 zamanda b\u00f6lgedeki askeri varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 artt\u0131rmaya devam etmi\u015f ve Suriye\u2019nin bar\u0131\u015f s\u00fcrecine ili\u015fkin olarak ABD ile yeni bir diyalo\u011fa girmi\u015ftir. B\u00f6ylece, 2016 ba\u015f\u0131 itibariyle Ankara\u2019n\u0131n Moskova ile sorunlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmeden Suriye meselesinde ciddi bir rol oynama ihtimali giderek daha da zorla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Petersburg Zirvesi<\/strong><\/span><\/p>\nT\u00fcrkiye ve Rusya aras\u0131ndaki stratejik ili\u015fkiler, Cumhurba\u015fkan\u0131 Erdo\u011fan\u2019\u0131n Putin\u2019e \u00fcz\u00fcnt\u00fclerini ileten bir mektup yazarak normalle\u015fme s\u00fcrecine ba\u015flama iste\u011fini ifade etmi\u015f oldu\u011fu 27 Haziran tarihine kadar tamamen donmu\u015ftur.[8]<\/a> \u0130ki lider nihayetinde, T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fanan ba\u015far\u0131s\u0131z darbe giri\u015fiminden neredeyse iki hafta sonra, 9 A\u011fustos\u2019ta Petersburg\u2019da bir araya gelmi\u015ftir. Putin\u2019in demokratik bir \u015fekilde iktidara gelmi\u015f olan T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmetine darbe giri\u015fimi kar\u015f\u0131s\u0131nda vermi\u015f oldu\u011fu tam destek, \u00f6zellikle ABD ve AB\u2019den gelen yan\u0131tlar\u0131n \u00e7ok daha ikircikli ve T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmetine kar\u015f\u0131 ele\u015ftirel oldu\u011fu bir zamanda, Ankara taraf\u0131ndan can\u0131 g\u00f6n\u00fclden takdir edilmi\u015ftir.<\/p>\nPetersburg g\u00f6r\u00fc\u015fmesinin g\u00fcndemi her iki h\u00fck\u00fcmetin ekonomik ili\u015fkilerini iyile\u015ftirme iste\u011fi ile \u015fekillenmi\u015f olsa da T\u00fcrk-Rus ili\u015fkilerinin s\u00f6z\u00fcmona \u201cs\u0131f\u0131rlanmas\u0131n\u0131n\u201d, Orta Do\u011fu\u2019da \u00f6nemli bir etki yaratmas\u0131 gereken g\u00fc\u00e7l\u00fc bir b\u00f6lgesel boyutu da vard\u0131r.[9]<\/a> Suriye konusunu ayr\u0131ca g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fczere Petersburg\u2019da ikinci bir toplant\u0131 yap\u0131lmas\u0131 ortak karar\u0131 da bunu g\u00f6stermektedir.<\/p>\nRusya\u2019da bir ba\u015fka toplant\u0131 da 11 A\u011fustos tarihinde d\u0131\u015fi\u015fleri bakanl\u0131\u011f\u0131, istihbarat ve genel kurmay yetkilileri aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Bu yeni kurulan \u00fc\u00e7 ayakl\u0131 mekanizman\u0131n, T\u00fcrkiye ve Rusya\u2019n\u0131n Suriye\u2019deki politikalar\u0131 aras\u0131ndaki ayr\u0131l\u0131klara bir k\u00f6pr\u00fc olmas\u0131 beklenmektedir. \u00d6zellikle bir \u00f6nemli hedef, T\u00fcrkiye-Suriye s\u0131n\u0131r\u0131nda iki \u00fclke hava kuvvetleri aras\u0131nda bir ba\u015fka kriz ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 engellemek gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir.[10]<\/a> T\u00fcrkiye\u2019nin Haziran ay\u0131nda askeri muharebe kurallar\u0131n\u0131 NATO ile uyumlu hale getirerek, Rusya ile yeni bir \u00e7at\u0131\u015fmadan sak\u0131nmak \u00fczere daha esnek olma karar\u0131 ald\u0131\u011f\u0131 da belirtilmelidir. Bu, Ankara ve Moskova aras\u0131nda Suriye \u00fczerinde do\u011frudan bir askeri \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n art\u0131k neredeyse olanaks\u0131z oldu\u011fu anlam\u0131na gelmektedir.<\/p>\nYine de iki \u00fclkenin hala, Suriye ge\u00e7ici h\u00fck\u00fcmetinde Esad\u2019\u0131n oynayaca\u011f\u0131 rol ve Rusya\u2019n\u0131n PYD\/YPG ile ili\u015fkilerinin gelece\u011fi gibi pek \u00e7ok konuda \u00f6nemli anla\u015fmazl\u0131klar\u0131 vard\u0131r. S\u00f6z gelimi, Suriyeli K\u00fcrtler ge\u00e7ti\u011fimiz \u015eubat ay\u0131nda Moskova\u2019da bir b\u00fcro a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Buna ek olarak Rusya T\u00fcrkiye\u2019den militanlar\u0131n ve silahlar\u0131n ge\u00e7i\u015finin durmas\u0131 i\u00e7in Suriye s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 etkin bir bi\u00e7imde kontrol alt\u0131nda tutmas\u0131n\u0131 \u2013 ve hatta kapatmas\u0131n\u0131 \u2013 istemektedir.[11]<\/a> \u0130ki \u00fclke aras\u0131ndaki bir di\u011fer anla\u015fmazl\u0131k konusu da Suriye\u2019deki hangi grubun ter\u00f6rist say\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fidir. \u00d6rne\u011fin Rusya; T\u00fcrkiye, Suudi Arabistan ve Katar taraf\u0131ndan desteklenen Cey\u015ful \u0130slam ve Ahraru\u015f-\u015eam\u2019\u0131 ter\u00f6r grubu olarak g\u00f6rmekte, T\u00fcrkiye ise PYD\/YPG\u2019nin topraklar\u0131ndaki PKK ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc ile \u00f6nemli ba\u011flar\u0131 bulundu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrmektedir.<\/p>\nYeni Bir B\u00f6lgesel \u00c7er\u00e7eve mi?<\/strong><\/span><\/p>\nT\u00fcrk yetkililer bu farkl\u0131l\u0131klara ra\u011fmen Rusya ile k\u0131sa vadede bir mutabakata var\u0131laca\u011f\u0131 konusunda iyimserdir. \u00d6rne\u011fin, T\u00fcrkiye Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 S\u00f6zc\u00fcs\u00fc Kal\u0131n, Ankara ve Moskova aras\u0131nda, Suriye\u2019de bir ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecinin gereklili\u011finin yan\u0131nda d\u00fc\u015fmanl\u0131klar\u0131n sona ermesi ve \u00fclkenin toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn korunmas\u0131na ili\u015fkin olarak genel bir fikir birli\u011fi bulundu\u011funu vurgulamaktad\u0131r.[12]<\/a> \u00d6te yandan D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 \u00c7avu\u015fo\u011flu da I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131n Suriye\u2019deki t\u00fcm taraflar\u0131 bir araya getirecek ortak bir zemin olarak kullan\u0131labilece\u011fini belirtmektedir. T\u00fcrkiye\u2019nin Rusya ile yeniden yak\u0131nla\u015fmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan I\u015e\u0130D\u2019e y\u00f6nelik hava operasyonlar\u0131n\u0131 yeniden ba\u015flatmas\u0131 karar\u0131 bu ba\u011flamda olduk\u00e7a \u00f6nemlidir.[13]<\/a><\/p>\nT\u00fcrkiye\u2019nin Rusya ile ili\u015fkisine y\u00f6nelik yeni duru\u015funun ipu\u00e7lar\u0131na Cumhurba\u015fkan\u0131 Erdo\u011fan\u2019\u0131n bir Rus haber ajans\u0131na verdi\u011fi r\u00f6portajda da rastlanabilmektedir. Erdo\u011fan Rusya\u2019n\u0131n Suriye\u2019deki rol\u00fcne ili\u015fkin daha \u00f6nceki pozisyonunu \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015ftirerek, Rusya\u2019dan \u201cSuriye\u2019de bar\u0131\u015f\u0131n sa\u011flanmas\u0131nda kilit ve en \u00f6nemli oyuncu\u201d olarak bahsetmekte[14]<\/a>, ayn\u0131 zamanda bar\u0131\u015f s\u00fcreci i\u00e7in T\u00fcrkiye\u2019nin yeni bir b\u00f6lgesel \u00e7er\u00e7eve ba\u015flatma iste\u011fini ifade etmektedir. T\u00fcrkiye Cumhurba\u015fkan\u0131 bu ba\u011flamda T\u00fcrkiye, \u0130ran, Suudi Arabistan ve Katar da dahil olmak \u00fczere b\u00f6lgesel akt\u00f6rlerin Suriye\u2019deki krizi \u00e7\u00f6zmede daha belirgin bir rol oynamas\u0131 gerekti\u011fine inanmaktad\u0131r. Bu t\u00fcr bir siyasi program, Orta Do\u011fu\u2019da Tahran ve Riyad aras\u0131ndaki geriliminin azalmas\u0131na da yard\u0131mc\u0131 olabilir.<\/p>\nT\u00fcrkiye ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131ldan bu yana \u0130ran\u2019la da yeni bir siyasi diyalog s\u00fcrecindedir. \u0130ki \u00fclke aras\u0131nda ekonomik ili\u015fkilerin ilerlemesinin d\u0131\u015f\u0131nda, Tahran T\u00fcrkiye\u2019deki darbe giri\u015fimine kar\u015f\u0131 da sa\u011flam bir duru\u015f sergilemi\u015ftir. Daha da \u00f6nemlisi, Petersburg\u2019daki Erdo\u011fan-Putin zirvesinden sadece birka\u00e7 g\u00fcn sonra \u0130ran D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Zarif\u2019in Ankara\u2019ya yapt\u0131\u011f\u0131 resmi ziyaret, T\u00fcrkiye ile Rusya aras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan b\u00f6lgesel diyalo\u011fa \u0130ran\u2019\u0131n \u00f6nemli bir akt\u00f6r olarak dahil oldu\u011funun i\u015faretini vermektedir.<\/p>\n
Bu ba\u011flamda ge\u00e7ti\u011fimiz hafta Rus jetlerinin Suriye\u2019deki birka\u00e7 hedefini vurmak i\u00e7in ilk kez \u0130ran\u2019\u0131n Hamadan hava \u00fcss\u00fcn\u00fc kullanm\u0131\u015f oldu\u011fu da belirtilmelidir. Bu geli\u015fme, Rus karar vericilerin T\u00fcrkiye ile, ABD \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcndeki koalisyon taraf\u0131ndan da I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 m\u00fccadelede kullan\u0131lan \u0130ncirlik \u00fcss\u00fcn\u00fc kullanmaya y\u00f6nelik benzer bir anla\u015fma yapma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda yapt\u0131klar\u0131 son a\u00e7\u0131klamalarla birlikte ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r.[15]<\/a> Bununla birlikte Moskova, \u0130ncirlik tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 T\u00fcrkiye ile Bat\u0131n\u0131n aras\u0131n\u0131 daha da a\u00e7mak \u00fczere bilin\u00e7li bir propaganda malzemesi olarak da kullan\u0131yor olabilece\u011fi i\u00e7in, bu t\u00fcr bir olas\u0131l\u0131k hakk\u0131nda konu\u015fmak i\u00e7in hen\u00fcz \u00e7ok erkendir.[16]<\/a><\/p>\n\u0130lgin\u00e7 bir \u015fekilde, \u0130srail\u2019in de Orta Do\u011fu\u2019da yeni bir b\u00f6lgesel \u00e7er\u00e7eve aray\u0131\u015f\u0131nda bir rol\u00fc olabilece\u011fini not etmek gerekir. Haziran ay\u0131 sonunda Erdo\u011fan\u2019\u0131n T\u00fcrk-Rus ili\u015fkilerinde bir ilerlemeyi ba\u015flatan mektubuyla ayn\u0131 anda T\u00fcrkiye, alt\u0131 y\u0131ll\u0131k bir aradan sonra iki \u00fclke aras\u0131ndaki diplomatik ili\u015fkileri eski haline getirmek \u00fczere, \u0130srail ile \u00f6nemli bir anla\u015fma imzalam\u0131\u015ft\u0131r.[17]<\/a> Rusya\u2019n\u0131n \u0130srail ile ili\u015fkilerinin son birka\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde \u00f6nemli bir bi\u00e7imde iyile\u015fti\u011fi dikkate al\u0131n\u0131rsa, Tel Aviv\u2019in Orta Do\u011fu\u2019da Ankara ve Moskova aras\u0131ndaki b\u00f6lgesel diyalo\u011fun devam etmesini destekleyecek olmas\u0131 olduk\u00e7a olas\u0131d\u0131r.<\/p>\nSonu\u00e7<\/strong><\/span><\/p>\nPutin ve Erdo\u011fan aras\u0131ndaki Petersburg g\u00f6r\u00fc\u015fmesi T\u00fcrkiye ve Rusya aras\u0131nda b\u00f6lgesel diyalo\u011fun canland\u0131r\u0131lmas\u0131 amac\u0131na eri\u015fmi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorsa da bu yeni s\u00fcrecin iki \u00fclke aras\u0131ndaki t\u00fcm anla\u015fmazl\u0131klar\u0131, \u00f6zellikle Suriye\u2019ye ili\u015fkin olanlar\u0131, \u00e7\u00f6z\u00fcme ula\u015ft\u0131raca\u011f\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131n\u0131 yapmak i\u00e7in olduk\u00e7a erkendir. Ankara ve Moskova Suriye krizini \u00e7\u00f6zmeye y\u00f6nelik yeni bir \u00e7er\u00e7eve olu\u015fturmaya giri\u015fmeden \u00f6nce, ilk olarak Esad\u2019\u0131n gelece\u011fi ve Moskova\u2019n\u0131n PYD\/YPG ile ili\u015fkileri gibi \u00e7etrefilli konularda bir anla\u015fmaya varmalar\u0131 gerekecek gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir. Eyl\u00fcl ay\u0131nda \u00c7in\u2019de yap\u0131lacak olan G-20 zirvesi \u00e7er\u00e7evesinde ger\u00e7ekle\u015fmesi beklenen bir sonraki Putin-Erdo\u011fan g\u00f6r\u00fc\u015fmesi bu ba\u011flamda olduk\u00e7a \u00f6nemli olacakt\u0131r.<\/p>\n
T\u00fcm bunlara ra\u011fmen T\u00fcrk-Rus yak\u0131nla\u015fma s\u00fcreci, Suriye konusunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne y\u00f6nelik olas\u0131 bir b\u00f6lgesel ittifak\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131na katk\u0131da bulunabilece\u011fi i\u00e7in Orta Do\u011fu i\u00e7in olduk\u00e7a \u00f6nemli bir geli\u015fmedir. Ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131ldan bu yana Suriye\u2019de esas akt\u00f6r haline gelen Rusya, \u0130ran, M\u0131s\u0131r ve \u0130srail ile stratejik ili\u015fkilerini halihaz\u0131rda geli\u015ftirmekte ve Suudi Arabistan ve Katar\u2019la siyasi diyalo\u011funu kayda de\u011fer bir derecede tutmaktad\u0131r. Rusya ayn\u0131 zamanda, Suriye\u2019deki k\u0131r\u0131lgan bar\u0131\u015f s\u00fcrecinin \u00e7\u00f6kmesine m\u00e2ni olmak \u00fczere ABD ile de yak\u0131n bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n
T\u00fcrkiye de \u201cdaha fazla dost ve daha az d\u00fc\u015fman\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan yeni politikas\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde \u0130srail, \u0130ran ve Irak\u2019la ili\u015fkilerini normalle\u015ftirmeye \u00e7abalamaktad\u0131r.[18]<\/a> T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmeti ve kamuoyu, halihaz\u0131rda AB ve ABD yetkililerinin ba\u015far\u0131s\u0131z darbe giri\u015fimine ili\u015fkin tutumuna kar\u015f\u0131n b\u00fcy\u00fck bir hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7indeyse de Ankara I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 m\u00fccadelede NATO\u2019lu m\u00fcttefikleri ile yak\u0131n bir i\u015fbirli\u011fi i\u00e7inde olmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir. Sonu\u00e7 olarak, ABD Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Joe Biden\u2019in A\u011fustos ay\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirece\u011fi T\u00fcrkiye ziyaretinin Ankara ve Washington aras\u0131ndaki ba\u011flar\u0131 onarmaya yard\u0131mc\u0131 olmas\u0131 beklenmektedir.<\/p>\nHer iki \u00fclkenin de ABD ve AB ile ili\u015fkilerinde \u00f6nemli sorunlar\u0131 olmas\u0131 nedeniyle, T\u00fcrkiye\u2019de ve yurtd\u0131\u015f\u0131nda baz\u0131 \u00e7evrelerin yak\u0131n zamandaki T\u00fcrk-Rus yak\u0131nla\u015fmas\u0131n\u0131 Bat\u0131ya bir meydan okuma olarak alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 do\u011frudur. Ancak hem Ankara\u2019n\u0131n hem de Moskova\u2019n\u0131n Suriye krizini sonland\u0131racak bir \u00e7\u00f6z\u00fcm bulmak i\u00e7in Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerle birlikte \u00e7al\u0131\u015fmaya ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131n\u0131n farkl\u0131nda olduklar\u0131 da belirtilmelidir. Bu nedenle, T\u00fcrk-Rus uzla\u015fmas\u0131n\u0131 T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131nda yeni bir eksen de\u011fi\u015fikli\u011finin i\u015fareti olarak de\u011ferlendirmekten ziyade; T\u00fcrkiye ve Rusya aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin normalle\u015fmesini, Orta Do\u011fu\u2019da, sadece b\u00f6lge \u00fclkelerini de\u011fil ayn\u0131 zamanda ABD ve AB\u2019yi de i\u00e7ine alan, daha geni\u015f bir b\u00f6lgesel \u00e7er\u00e7evenin ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 olarak g\u00f6rmek gerekmektedir.<\/p>\n
Referanslar<\/strong><\/span><\/p>\n[1]<\/a>Putin\u2019in b\u00f6lgedeki d\u0131\u015f politikas\u0131na ili\u015fkin bir de\u011ferlendirme i\u00e7in bkz. Robert O. Freedman, \u201cRussia and the Middle East Under Putin,\u201d Ortado\u011fu Et\u00fctleri, Say\u0131 2, No 3, Temmuz 2010, s. 9-55.<\/p>\n[2]<\/a>2000li y\u0131llarda T\u00fcrkiye\u2019nin Orta Do\u011fu\u2019daki d\u0131\u015f politikas\u0131na ili\u015fkin bir analiz i\u00e7in bkz. Aaron Stein, Turkey\u2019s New Foreign Policy: Davutoglu, the AKP and the Pursuit of Regional Order, Abingdon: Routledge, 2015.<\/p>\n[3]<\/a>Pravda.ru, 21 Mart 2011, http:\/\/www.pravda.ru\/news\/world\/21-03-2011\/1070915-putin-0<\/a>.<\/p>\n[4]<\/a>H\u00fcrriyet, 2 Ekim 2015, http:\/\/www.hurriyet.com.tr\/rusya-nicin-bu-ise-bu-kadar-ilgi-duyuyor-30220481<\/a>.<\/p>\n[5]<\/a>T\u00fcrkiye\u2019nin Rusya\u2019n\u0131n T\u00fcrk hava sahas\u0131na sald\u0131r\u0131lar\u0131na ili\u015fkin iddialar\u0131n\u0131n \u00f6zeti i\u00e7in bkz. TRT World, 27 Aral\u0131k 2015, http:\/\/interactive.trtworld.com\/highlights-of-2015\/ajax\/infographics\/infographic08.jpg<\/a><\/p>\n[6]<\/a>\u00d6rne\u011fin T\u00fcrkiye\u2019nin Savunma Bakan\u0131 Suriye\u2019deki Rus hava operasyonlar\u0131n\u0131n y\u00fczde 88\u2019inin do\u011frudan muhalif gruplara y\u00f6nelik oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Yeni \u015eafak, 16 \u015eubat 2016, http:\/\/www.yenisafak.com\/gundem\/rusya-7-bin-200hava-saldirisi-duzenledi-2415461<\/a>.<\/p>\n[7]<\/a>Bkz. TRT World, 8 Aral\u0131k 2015, http:\/\/www.trtworld.com\/europe\/russia-asks-un-to-discussturkeys-actions-in-syria-iraq-12324<\/a>.<\/p>\n[8]<\/a>http:\/\/kremlin.ru\/events\/president\/news\/52282<\/a>.<\/p>\n[9]<\/a>Ayn\u0131 zamanda bkz. Dimitar Bechev, \u201cWhat\u2019s behind the Turkey-Russia Reset?\u201d Aljazeera, 9 A\u011fustos 2016, http:\/\/www.aljazeera.com\/indepth\/opinion\/2016\/08\/turkey-russia-reset-160808103350290.html<\/a><\/p>\n[10]<\/a>Sputnik T\u00fcrkiye, 12 A\u011fustos 2016, http:\/\/tr.sputniknews.com\/turkiye\/20160812\/1024349236\/turk-rus-uclu-mekanizma-oncelik-suriye.html<\/a><\/p>\n[11]<\/a>Rus gazetesi Izvestia\u2019ya g\u00f6re bu konu Rus yetkililer taraf\u0131ndan yeni kurulan T\u00fcrk-Rus komisyonun ilk toplant\u0131s\u0131nda yeniden g\u00fcndeme getirilmi\u015ftir. Bkz. Izvestia, 12 A\u011fustos 2016, http:\/\/izvestia.ru\/news\/626680<\/a> ve Sputnik News, 12 A\u011fustos 2016, http:\/\/sputniknews.com\/world\/20160812\/1044194779\/russia-turkey-syria-border-closure.html<\/a>.<\/p>\n[12]<\/a>H\u00fcrriyet, 10 A\u011fustos 2016, http:\/\/www.hurriyet.com.tr\/cumhurbaskanligi-sozcusu-kalin-can-li-yayinda-konustu-40188043<\/a>.<\/p>\n[13]<\/a>H\u00fcrriyet Daily News, 11 A\u011fustos 2016, http:\/\/www.hurriyetdailynews.com\/turkey-back-in-anti-isil-strikes-after-russia-deal<\/a>.<\/p>\n[14]<\/a>\u201cErdogan Exclusive: New Page in Russia-Turkey Relations,\u201d TASS, 9 A\u011fustos 2016, http:\/\/tass.ru\/en\/world\/893204<\/a>, http:\/\/tass.ru\/en\/world\/893204<\/a>.<\/p>\n[15]<\/a>Sputnik News, 16 A\u011fustos 2016, http:\/\/sputniknews.com\/military\/20160816\/1044330202\/turkey-russia-incirlik.html<\/a>.<\/p>\n[16]<\/a>BBC T\u00fcrk\u00e7e, 19 A\u011fustos 2016, http:\/\/www.bbc.com\/turkce\/haberler-dunya-37127569<\/a><\/p>\n[17]<\/a>Bkz. Hasan K\u00f6sebalaban, \u201cTowards a New Strategic Alliance between Turkey and Israel,\u201d Al Sharq Forum Expert Brief, 10 A\u011fustos 2016, http:\/\/research.sharqforum.org\/2016\/08\/10\/towards-a-new-strategic-alliance-between-turkey-and-israel<\/a>.<\/p>\n[18]<\/a>Bkz. H\u00fcrriyet Daily News, 24 May\u0131s 2016, http:\/\/www.hurriyetdailynews.com\/new-pm-signals-shift-in-foreign-policy-more-friends-than-enemiesaspx?pageID=238&nID=99616&NewsCatID=338<\/a>.<\/p>\n <\/p>\n<\/div>
<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"T\u00fcrkiye ve Rusya 2000\u2019ler boyunca olduk\u00e7a yak\u0131n siyasal ve ekonomik ili\u015fkiler geli\u015ftirmi\u015ftir. Her iki taraf da Arap ayaklanmalar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan ve Suriye\u2019deki i\u00e7 sava\u015f konusunda giderek b\u00fcy\u00fcyen anla\u015fmazl\u0131klar\u0131na ra\u011fmen iyi ili\u015fkileri s\u00fcrd\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"author":36,"featured_media":9725,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mo_disable_npp":"","ngg_post_thumbnail":0},"categories":[361],"tags":[],"asf_pub_issue":[10319],"asf_pub_region":[10321,10327],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9724"}],"collection":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/36"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9724"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9724\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25122,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9724\/revisions\/25122"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9725"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9724"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9724"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9724"},{"taxonomy":"asf_pub_issue","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_issue?post=9724"},{"taxonomy":"asf_pub_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_region?post=9724"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\u00d6zet<\/span><\/strong>: T\u00fcrkiye ve Rusya 2000\u2019ler boyunca olduk\u00e7a yak\u0131n siyasal ve ekonomik ili\u015fkiler geli\u015ftirmi\u015ftir. Her iki taraf da Arap ayaklanmalar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan ve Suriye\u2019deki i\u00e7 sava\u015f konusunda giderek b\u00fcy\u00fcyen anla\u015fmazl\u0131klar\u0131na ra\u011fmen iyi ili\u015fkileri s\u00fcrd\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak T\u00fcrk ordusunun T\u00fcrkiye-Suriye s\u0131n\u0131r\u0131 yak\u0131nlar\u0131nda bir Rus SU-24 sava\u015f u\u00e7a\u011f\u0131n\u0131 vurdu\u011fu 24 Kas\u0131m 2015\u2019ten sonra bu ili\u015fkileri s\u00fcrd\u00fcrmek olanaks\u0131zla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu olay sadece Ankara ve Moskova aras\u0131ndaki iki tarafl\u0131 ili\u015fkinin kopmas\u0131na yol a\u00e7mam\u0131\u015f, ayn\u0131 zamanda, iki \u00fclke aras\u0131nda Orta Do\u011fu\u2019daki geli\u015fmelere ili\u015fkin b\u00f6lgesel diyalo\u011fu da aniden sonland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n Cumhurba\u015fkan\u0131 Erdo\u011fan ve Ba\u015fkan Putin sava\u015f u\u00e7a\u011f\u0131 kazas\u0131ndan sonra ilk kez 9 A\u011fustos tarihinde Petersburg\u2019da bir araya gelmi\u015f ve T\u00fcrkiye ve Rusya aras\u0131ndaki siyasi ve ekonomik ili\u015fkilerin normalle\u015fti\u011fini duyurmu\u015flard\u0131r. \u0130ki \u00fclke Suriye hakk\u0131ndaki anla\u015fmazl\u0131klar\u0131na son vermeye yard\u0131mc\u0131 olmak \u00fczere yeni bir siyasi-askeri mekanizma kurma karar\u0131n\u0131 da a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n T\u00fcrkiye, Rusya ve \u0130ran ile Suriye konusundaki anla\u015fmazl\u0131klar\u0131n\u0131n \u00fcstesinden gelmeyi ba\u015far\u0131rsa, bu \u00fc\u00e7 \u00fclke aras\u0131nda Orta Do\u011fu\u2019daki di\u011fer konulara ili\u015fkin olarak b\u00f6lgesel bir mutabakat\u0131n da ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7abilir.<\/p>\n Giri\u015f<\/strong><\/span><\/p>\n 1990\u2019larda, i\u00e7erideki siyasi ve ekonomik sorunlar\u0131 nedeniyle ne T\u00fcrkiye ne de Rusya Orta Do\u011fu\u2019da \u00f6nemli bir rol oynamam\u0131\u015f olsa da bunu izleyen on y\u0131l her iki \u00fclke i\u00e7in de tamamen farkl\u0131 olmu\u015ftur. Moskova, Vladimir Putin ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda, daha \u00f6nceki Rus h\u00fck\u00fcmetlerinin Orta Do\u011fu\u2019ya y\u00f6nelik pasif duru\u015funu tersine \u00e7evirmi\u015f ve b\u00f6lgedeki \u00fclkelerin pek \u00e7o\u011fu ile stratejik ili\u015fkilerini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde iyile\u015ftirmi\u015ftir.[1]<\/a> Benzer bir \u015fekilde, Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi y\u00f6netimindeki T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmeti de d\u0131\u015f politikas\u0131nda Orta Do\u011fu\u2019ya \u00f6ncelik vermi\u015f ve b\u00f6lge ile yak\u0131n siyasi, ekonomik ve k\u00fclt\u00fcrel ili\u015fkiler geli\u015ftirmi\u015ftir.[2]<\/a><\/p>\n Orta Do\u011fu konusu 2000\u2019li y\u0131llardan sonra T\u00fcrk-Rus ili\u015fkilerinin ve ayn\u0131 zamanda bu \u00fclkelerin ABD ve AB ile ikili ili\u015fkilerinin g\u00fcndeminde a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 bir yer edinmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin 2003\u2019te, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi\u2019nin Irak\u2019taki ABD g\u00fcd\u00fcml\u00fc sava\u015fa T\u00fcrk birliklerinin kat\u0131lmas\u0131na izin veren tezkereyi kabul etmemesi T\u00fcrkiye ve Rusya aras\u0131nda stratejik bir yak\u0131nla\u015fmay\u0131 ba\u015flatan \u00f6nemli bir geli\u015fmeydi.<\/p>\n Ayn\u0131 s\u00fcre\u00e7te Ankara ve Moskova\u2019n\u0131n Orta Do\u011fu\u2019daki di\u011fer \u00f6nemli konulara ili\u015fkin tutumu da \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde yak\u0131nla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin, her ikisi de Bat\u0131l\u0131 h\u00fck\u00fcmetler taraf\u0131ndan izole edilmi\u015f olan Suriye\u2019nin Be\u015fer Esad\u2019\u0131 ve Filistin\u2019in Hamas\u2019\u0131 T\u00fcrkiye ve Rusya\u2019n\u0131n deste\u011fine bel ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Benzer \u015fekilde hem Ankara hem de Moskova, ABD ve AB yetkililerinin \u0130ran h\u00fck\u00fcmetine kar\u015f\u0131 sert yapt\u0131r\u0131mlar talep etti\u011fi bir zamanda, n\u00fckleer program\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak Tahran\u2019la daha yap\u0131c\u0131 bir diyalo\u011fu savunmu\u015flard\u0131r. T\u00fcrkiye, Rusya\u2019n\u0131n 2005 y\u0131l\u0131nda g\u00f6zlemci devlet olarak \u015fimdiki ad\u0131 \u0130slam \u0130\u015fbirli\u011fi Te\u015fkilat\u0131 olan \u0130slam Konferans\u0131 Te\u015fkilat\u0131na girmesini de desteklemi\u015ftir.<\/p>\n 2010 y\u0131l\u0131nda ba\u015flayan Arap ayaklanmalar\u0131, T\u00fcrkiye ve Rusya\u2019n\u0131n Orta Do\u011fu\u2019daki \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n yak\u0131nla\u015fmas\u0131na y\u00f6nelik ilk ger\u00e7ek zorlu\u011fu ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin, ba\u015flang\u0131\u00e7taki \u00e7ekincelerine ra\u011fmen Ankara NATO\u2019lu m\u00fcttefiklerinin Libya harek\u00e2t\u0131na kat\u0131lmaya karar verdi\u011finde, Putin Bat\u0131 m\u00fcdahalesini bir \u201cha\u00e7l\u0131 seferi\u201dne benzeterek sert bir bi\u00e7imde k\u0131nam\u0131\u015ft\u0131r.[3]<\/a> Yine T\u00fcrkiye, Rusya ve \u0130ran\u2019\u0131n tepkilerine ra\u011fmen 2012 y\u0131l\u0131nda NATO\u2019nun f\u00fcze savunma sistemine ait bir erken uyar\u0131 radar\u0131n\u0131n topraklar\u0131nda konu\u015flanmas\u0131na izin vermi\u015ftir. Ancak Orta Do\u011fu konusunda T\u00fcrk-Rus diyalo\u011funun sonunu getiren temel konu Suriye \u0130\u00e7 Sava\u015f\u0131 olmu\u015ftur.<\/p>\n<\/div> Suriye\u2019deki Kriz<\/span><\/strong><\/p>\n T\u00fcrkiye 2011 sonbahar\u0131nda Suriye i\u00e7 sava\u015f\u0131na y\u00f6nelik politikas\u0131n\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir. T\u00fcrk H\u00fck\u00fcmeti, Esad\u2019\u0131 reformlar yapmas\u0131 i\u00e7in ikna etmeye \u00e7abalamak yerine Bat\u0131 h\u00fck\u00fcmetleri ile birlikte muhalif gruplar\u0131 etkin bir bi\u00e7imde desteklemeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Esad rejiminin Suriye\u2019deki herhangi bir de\u011fi\u015fime kar\u015f\u0131 kat\u0131 bir direni\u015f g\u00f6stermesi sebebiyle hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011frayan Ankara, bundan k\u0131sa bir s\u00fcre sonra uluslararas\u0131 platformlarda \u015eam\u2019\u0131 en \u00e7ok ele\u015ftiren kesim olmu\u015f, s\u0131kl\u0131kla Suriye meselesinin Esad iktidarda kald\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece \u00e7\u00f6z\u00fclmeyece\u011finde \u0131srar etmi\u015ftir. Bu yakla\u015f\u0131m, Rusya\u2019n\u0131n Suriye \u0130\u00e7 Sava\u015f\u0131 boyunca \u0130ran\u2019la birlikte Esad rejiminin \u00f6nemli destek\u00e7ilerinden olmas\u0131 nedeniyle, Ankara ve Moskova aras\u0131nda ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak bir ayr\u0131l\u0131k yaratm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Suriye konusu, Moskova\u2019n\u0131n 30 Eyl\u00fcl 2015\u2019ten sonra Suriye\u2019de hava sald\u0131r\u0131lar\u0131na ba\u015flamas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan T\u00fcrkiye ve Rusya aras\u0131nda do\u011frudan anla\u015fmazl\u0131\u011fa neden olmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin, Cumhurba\u015fkan\u0131 Erdo\u011fan Rus harek\u00e2t\u0131n\u0131 sert bir bi\u00e7imde ele\u015ftirmi\u015f ve Rusya\u2019n\u0131n Suriye ile kara s\u0131n\u0131r\u0131 dahi olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu m\u00fcdahalenin gerek\u00e7esini anlayamam\u0131\u015f oldu\u011funu ifade etmi\u015ftir.[4]<\/a> Birka\u00e7 g\u00fcn i\u00e7inde, Rusya\u2019n\u0131n b\u00f6lgede askeri varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmesi sebebiyle T\u00fcrk-Rus ili\u015fkileri h\u0131zl\u0131 bir bi\u00e7imde bozulmu\u015ftur. 3 Ekim\u2019de Ankara, bir Rus SU-30 sava\u015f u\u00e7a\u011f\u0131n\u0131n T\u00fcrk hava sahas\u0131n\u0131 ihlal etmi\u015f oldu\u011funu iddia ederek Moskova\u2019y\u0131 uyarm\u0131\u015ft\u0131r. Bu vakadan sadece bir g\u00fcn sonra, T\u00fcrk Silahl\u0131 Kuvvetleri bir Rus MIG-29 jetinin s\u0131n\u0131rda devriye gezen T\u00fcrk jetlerine d\u00f6rt bu\u00e7uk dakika kitlendi\u011fini a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r.[5]<\/a><\/p>\n T\u00fcrkiye\u2019nin Rusya\u2019n\u0131n Suriye\u2019deki operasyonlar\u0131na y\u00f6nelik ele\u015ftirilerinin sertle\u015fmesinde iki etken \u00f6zellikle \u00f6nemlidir. \u00d6ncelikle T\u00fcrkiye, Rus jetlerinin I\u015e\u0130D hedeflerinden ziyade T\u00fcrkiye\u2019nin destek verdi\u011fi muhalif gruplar\u0131na sald\u0131rmas\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde endi\u015fe duymaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.[6]<\/a> \u0130kinci olarak Rusya\u2019n\u0131n, \u00f6zellikle Ankara\u2019n\u0131n K\u00fcrdistan \u0130\u015f\u00e7i Partisi\u2019nin (PKK) Suriye\u2019deki bir uzant\u0131s\u0131 olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc Demokratik Birlik Partisi (PYD) ve bu partinin silahl\u0131 kanad\u0131 olan Halk Koruma Birlikleri (YPG) ba\u015fta olmak \u00fczere, Suriyeli K\u00fcrtlerle ili\u015fkilerini iyile\u015ftirmesi T\u00fcrkiye\u2019nin Moskova ile ili\u015fkilerini daha \u00e7etrefilli bir hale getirmi\u015ftir.<\/p>\n Bu ba\u011flamda T\u00fcrk Silahl\u0131 Kuvvetleri 24 Kas\u0131m tarihinde T\u00fcrkiye\u2019nin hava sahas\u0131n\u0131 ihlal etti\u011fi gerek\u00e7esiyle bir Rus SU-24 sava\u015f u\u00e7a\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. D\u00fc\u015fen u\u00e7aktaki Rus pilotlardan birinin, para\u015f\u00fctle yere inmekte oldu\u011fu s\u0131rada Suriye\u2019deki isyanc\u0131 gruplar\u0131n a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 ate\u015f sonucu \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f oldu\u011fu iddia edilmi\u015ftir. T\u00fcrkiye bu konuyu derhal NATO\u2019nun g\u00fcndemine ta\u015f\u0131m\u0131\u015f ve bu eylemi i\u00e7in \u00f6z\u00fcr dilemeyi reddetmi\u015ftir. Rusya ise T\u00fcrkiye\u2019ye kar\u015f\u0131 geni\u015f \u00f6l\u00e7ekli ekonomik yapt\u0131r\u0131mlar a\u00e7\u0131klay\u0131p, T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmetini I\u015e\u0130D\u2019e ve Suriye\u2019deki di\u011fer ter\u00f6r gruplar\u0131na yard\u0131m etmekle su\u00e7layarak sert bir yan\u0131t vermi\u015ftir.<\/p>\n Sava\u015f u\u00e7a\u011f\u0131 krizi, sonraki yedi ay boyunca Orta Do\u011fu\u2019yu T\u00fcrkiye ve Rusya aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 cephele\u015fmenin yer ald\u0131\u011f\u0131 yeni bir tiyatro sahnesine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Moskova, Suriye\u2019de yak\u0131n bir zaman \u00f6nce elde etti\u011fi Hmeymim hava \u00fcss\u00fcne geli\u015fmi\u015f S-400 hava savunma sistemini konu\u015fland\u0131rm\u0131\u015f ve Suriye hava sahas\u0131n\u0131 fiilen T\u00fcrk jetlerine kapatm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun bir sonucu olarak T\u00fcrkiye, I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 ABD \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcndeki uluslararas\u0131 koalisyona vermekte oldu\u011fu hava deste\u011fini durdurmak zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Rusya ayn\u0131 zamanda, T\u00fcrkiye\u2019nin Musul yak\u0131nlar\u0131nda bulunan Ba\u015fika kamp\u0131ndan askeri g\u00fc\u00e7lerini \u00e7ekmesini resmi olarak talep eden Irak h\u00fck\u00fcmetine g\u00fc\u00e7l\u00fc destek sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.[7]<\/a> Bu durum, T\u00fcrk ordusunun, neredeyse iki bu\u00e7uk y\u0131ld\u0131r Irak K\u00fcrt kuvvetlerine I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 e\u011fitim vermek \u00fczere Irak h\u00fck\u00fcmeti ve ayn\u0131 zamanda ABD \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcndeki uluslararas\u0131 koalisyonla anla\u015fm\u0131\u015f olarak b\u00f6lgede bulundu\u011fu g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda olduk\u00e7a dikkate de\u011ferdir.<\/p>\n Buna ek olarak Moskova, T\u00fcrkiye ile \u00f6nemli sorunlar\u0131 olan M\u0131s\u0131r\u2019daki Sisi h\u00fck\u00fcmetiyle siyasi, ekonomik ve askeri ili\u015fkilerini ilerletmeyi s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Rusya ayn\u0131 zamanda b\u00f6lgedeki askeri varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 artt\u0131rmaya devam etmi\u015f ve Suriye\u2019nin bar\u0131\u015f s\u00fcrecine ili\u015fkin olarak ABD ile yeni bir diyalo\u011fa girmi\u015ftir. B\u00f6ylece, 2016 ba\u015f\u0131 itibariyle Ankara\u2019n\u0131n Moskova ile sorunlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmeden Suriye meselesinde ciddi bir rol oynama ihtimali giderek daha da zorla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Petersburg Zirvesi<\/strong><\/span><\/p>\n T\u00fcrkiye ve Rusya aras\u0131ndaki stratejik ili\u015fkiler, Cumhurba\u015fkan\u0131 Erdo\u011fan\u2019\u0131n Putin\u2019e \u00fcz\u00fcnt\u00fclerini ileten bir mektup yazarak normalle\u015fme s\u00fcrecine ba\u015flama iste\u011fini ifade etmi\u015f oldu\u011fu 27 Haziran tarihine kadar tamamen donmu\u015ftur.[8]<\/a> \u0130ki lider nihayetinde, T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fanan ba\u015far\u0131s\u0131z darbe giri\u015fiminden neredeyse iki hafta sonra, 9 A\u011fustos\u2019ta Petersburg\u2019da bir araya gelmi\u015ftir. Putin\u2019in demokratik bir \u015fekilde iktidara gelmi\u015f olan T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmetine darbe giri\u015fimi kar\u015f\u0131s\u0131nda vermi\u015f oldu\u011fu tam destek, \u00f6zellikle ABD ve AB\u2019den gelen yan\u0131tlar\u0131n \u00e7ok daha ikircikli ve T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmetine kar\u015f\u0131 ele\u015ftirel oldu\u011fu bir zamanda, Ankara taraf\u0131ndan can\u0131 g\u00f6n\u00fclden takdir edilmi\u015ftir.<\/p>\n Petersburg g\u00f6r\u00fc\u015fmesinin g\u00fcndemi her iki h\u00fck\u00fcmetin ekonomik ili\u015fkilerini iyile\u015ftirme iste\u011fi ile \u015fekillenmi\u015f olsa da T\u00fcrk-Rus ili\u015fkilerinin s\u00f6z\u00fcmona \u201cs\u0131f\u0131rlanmas\u0131n\u0131n\u201d, Orta Do\u011fu\u2019da \u00f6nemli bir etki yaratmas\u0131 gereken g\u00fc\u00e7l\u00fc bir b\u00f6lgesel boyutu da vard\u0131r.[9]<\/a> Suriye konusunu ayr\u0131ca g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fczere Petersburg\u2019da ikinci bir toplant\u0131 yap\u0131lmas\u0131 ortak karar\u0131 da bunu g\u00f6stermektedir.<\/p>\n Rusya\u2019da bir ba\u015fka toplant\u0131 da 11 A\u011fustos tarihinde d\u0131\u015fi\u015fleri bakanl\u0131\u011f\u0131, istihbarat ve genel kurmay yetkilileri aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Bu yeni kurulan \u00fc\u00e7 ayakl\u0131 mekanizman\u0131n, T\u00fcrkiye ve Rusya\u2019n\u0131n Suriye\u2019deki politikalar\u0131 aras\u0131ndaki ayr\u0131l\u0131klara bir k\u00f6pr\u00fc olmas\u0131 beklenmektedir. \u00d6zellikle bir \u00f6nemli hedef, T\u00fcrkiye-Suriye s\u0131n\u0131r\u0131nda iki \u00fclke hava kuvvetleri aras\u0131nda bir ba\u015fka kriz ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 engellemek gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir.[10]<\/a> T\u00fcrkiye\u2019nin Haziran ay\u0131nda askeri muharebe kurallar\u0131n\u0131 NATO ile uyumlu hale getirerek, Rusya ile yeni bir \u00e7at\u0131\u015fmadan sak\u0131nmak \u00fczere daha esnek olma karar\u0131 ald\u0131\u011f\u0131 da belirtilmelidir. Bu, Ankara ve Moskova aras\u0131nda Suriye \u00fczerinde do\u011frudan bir askeri \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n art\u0131k neredeyse olanaks\u0131z oldu\u011fu anlam\u0131na gelmektedir.<\/p>\n Yine de iki \u00fclkenin hala, Suriye ge\u00e7ici h\u00fck\u00fcmetinde Esad\u2019\u0131n oynayaca\u011f\u0131 rol ve Rusya\u2019n\u0131n PYD\/YPG ile ili\u015fkilerinin gelece\u011fi gibi pek \u00e7ok konuda \u00f6nemli anla\u015fmazl\u0131klar\u0131 vard\u0131r. S\u00f6z gelimi, Suriyeli K\u00fcrtler ge\u00e7ti\u011fimiz \u015eubat ay\u0131nda Moskova\u2019da bir b\u00fcro a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Buna ek olarak Rusya T\u00fcrkiye\u2019den militanlar\u0131n ve silahlar\u0131n ge\u00e7i\u015finin durmas\u0131 i\u00e7in Suriye s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 etkin bir bi\u00e7imde kontrol alt\u0131nda tutmas\u0131n\u0131 \u2013 ve hatta kapatmas\u0131n\u0131 \u2013 istemektedir.[11]<\/a> \u0130ki \u00fclke aras\u0131ndaki bir di\u011fer anla\u015fmazl\u0131k konusu da Suriye\u2019deki hangi grubun ter\u00f6rist say\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fidir. \u00d6rne\u011fin Rusya; T\u00fcrkiye, Suudi Arabistan ve Katar taraf\u0131ndan desteklenen Cey\u015ful \u0130slam ve Ahraru\u015f-\u015eam\u2019\u0131 ter\u00f6r grubu olarak g\u00f6rmekte, T\u00fcrkiye ise PYD\/YPG\u2019nin topraklar\u0131ndaki PKK ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc ile \u00f6nemli ba\u011flar\u0131 bulundu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrmektedir.<\/p>\n Yeni Bir B\u00f6lgesel \u00c7er\u00e7eve mi?<\/strong><\/span><\/p>\n T\u00fcrk yetkililer bu farkl\u0131l\u0131klara ra\u011fmen Rusya ile k\u0131sa vadede bir mutabakata var\u0131laca\u011f\u0131 konusunda iyimserdir. \u00d6rne\u011fin, T\u00fcrkiye Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 S\u00f6zc\u00fcs\u00fc Kal\u0131n, Ankara ve Moskova aras\u0131nda, Suriye\u2019de bir ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecinin gereklili\u011finin yan\u0131nda d\u00fc\u015fmanl\u0131klar\u0131n sona ermesi ve \u00fclkenin toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn korunmas\u0131na ili\u015fkin olarak genel bir fikir birli\u011fi bulundu\u011funu vurgulamaktad\u0131r.[12]<\/a> \u00d6te yandan D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 \u00c7avu\u015fo\u011flu da I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131n Suriye\u2019deki t\u00fcm taraflar\u0131 bir araya getirecek ortak bir zemin olarak kullan\u0131labilece\u011fini belirtmektedir. T\u00fcrkiye\u2019nin Rusya ile yeniden yak\u0131nla\u015fmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan I\u015e\u0130D\u2019e y\u00f6nelik hava operasyonlar\u0131n\u0131 yeniden ba\u015flatmas\u0131 karar\u0131 bu ba\u011flamda olduk\u00e7a \u00f6nemlidir.[13]<\/a><\/p>\n T\u00fcrkiye\u2019nin Rusya ile ili\u015fkisine y\u00f6nelik yeni duru\u015funun ipu\u00e7lar\u0131na Cumhurba\u015fkan\u0131 Erdo\u011fan\u2019\u0131n bir Rus haber ajans\u0131na verdi\u011fi r\u00f6portajda da rastlanabilmektedir. Erdo\u011fan Rusya\u2019n\u0131n Suriye\u2019deki rol\u00fcne ili\u015fkin daha \u00f6nceki pozisyonunu \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015ftirerek, Rusya\u2019dan \u201cSuriye\u2019de bar\u0131\u015f\u0131n sa\u011flanmas\u0131nda kilit ve en \u00f6nemli oyuncu\u201d olarak bahsetmekte[14]<\/a>, ayn\u0131 zamanda bar\u0131\u015f s\u00fcreci i\u00e7in T\u00fcrkiye\u2019nin yeni bir b\u00f6lgesel \u00e7er\u00e7eve ba\u015flatma iste\u011fini ifade etmektedir. T\u00fcrkiye Cumhurba\u015fkan\u0131 bu ba\u011flamda T\u00fcrkiye, \u0130ran, Suudi Arabistan ve Katar da dahil olmak \u00fczere b\u00f6lgesel akt\u00f6rlerin Suriye\u2019deki krizi \u00e7\u00f6zmede daha belirgin bir rol oynamas\u0131 gerekti\u011fine inanmaktad\u0131r. Bu t\u00fcr bir siyasi program, Orta Do\u011fu\u2019da Tahran ve Riyad aras\u0131ndaki geriliminin azalmas\u0131na da yard\u0131mc\u0131 olabilir.<\/p>\n T\u00fcrkiye ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131ldan bu yana \u0130ran\u2019la da yeni bir siyasi diyalog s\u00fcrecindedir. \u0130ki \u00fclke aras\u0131nda ekonomik ili\u015fkilerin ilerlemesinin d\u0131\u015f\u0131nda, Tahran T\u00fcrkiye\u2019deki darbe giri\u015fimine kar\u015f\u0131 da sa\u011flam bir duru\u015f sergilemi\u015ftir. Daha da \u00f6nemlisi, Petersburg\u2019daki Erdo\u011fan-Putin zirvesinden sadece birka\u00e7 g\u00fcn sonra \u0130ran D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Zarif\u2019in Ankara\u2019ya yapt\u0131\u011f\u0131 resmi ziyaret, T\u00fcrkiye ile Rusya aras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan b\u00f6lgesel diyalo\u011fa \u0130ran\u2019\u0131n \u00f6nemli bir akt\u00f6r olarak dahil oldu\u011funun i\u015faretini vermektedir.<\/p>\n Bu ba\u011flamda ge\u00e7ti\u011fimiz hafta Rus jetlerinin Suriye\u2019deki birka\u00e7 hedefini vurmak i\u00e7in ilk kez \u0130ran\u2019\u0131n Hamadan hava \u00fcss\u00fcn\u00fc kullanm\u0131\u015f oldu\u011fu da belirtilmelidir. Bu geli\u015fme, Rus karar vericilerin T\u00fcrkiye ile, ABD \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcndeki koalisyon taraf\u0131ndan da I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 m\u00fccadelede kullan\u0131lan \u0130ncirlik \u00fcss\u00fcn\u00fc kullanmaya y\u00f6nelik benzer bir anla\u015fma yapma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda yapt\u0131klar\u0131 son a\u00e7\u0131klamalarla birlikte ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r.[15]<\/a> Bununla birlikte Moskova, \u0130ncirlik tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 T\u00fcrkiye ile Bat\u0131n\u0131n aras\u0131n\u0131 daha da a\u00e7mak \u00fczere bilin\u00e7li bir propaganda malzemesi olarak da kullan\u0131yor olabilece\u011fi i\u00e7in, bu t\u00fcr bir olas\u0131l\u0131k hakk\u0131nda konu\u015fmak i\u00e7in hen\u00fcz \u00e7ok erkendir.[16]<\/a><\/p>\n \u0130lgin\u00e7 bir \u015fekilde, \u0130srail\u2019in de Orta Do\u011fu\u2019da yeni bir b\u00f6lgesel \u00e7er\u00e7eve aray\u0131\u015f\u0131nda bir rol\u00fc olabilece\u011fini not etmek gerekir. Haziran ay\u0131 sonunda Erdo\u011fan\u2019\u0131n T\u00fcrk-Rus ili\u015fkilerinde bir ilerlemeyi ba\u015flatan mektubuyla ayn\u0131 anda T\u00fcrkiye, alt\u0131 y\u0131ll\u0131k bir aradan sonra iki \u00fclke aras\u0131ndaki diplomatik ili\u015fkileri eski haline getirmek \u00fczere, \u0130srail ile \u00f6nemli bir anla\u015fma imzalam\u0131\u015ft\u0131r.[17]<\/a> Rusya\u2019n\u0131n \u0130srail ile ili\u015fkilerinin son birka\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde \u00f6nemli bir bi\u00e7imde iyile\u015fti\u011fi dikkate al\u0131n\u0131rsa, Tel Aviv\u2019in Orta Do\u011fu\u2019da Ankara ve Moskova aras\u0131ndaki b\u00f6lgesel diyalo\u011fun devam etmesini destekleyecek olmas\u0131 olduk\u00e7a olas\u0131d\u0131r.<\/p>\n Sonu\u00e7<\/strong><\/span><\/p>\n Putin ve Erdo\u011fan aras\u0131ndaki Petersburg g\u00f6r\u00fc\u015fmesi T\u00fcrkiye ve Rusya aras\u0131nda b\u00f6lgesel diyalo\u011fun canland\u0131r\u0131lmas\u0131 amac\u0131na eri\u015fmi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorsa da bu yeni s\u00fcrecin iki \u00fclke aras\u0131ndaki t\u00fcm anla\u015fmazl\u0131klar\u0131, \u00f6zellikle Suriye\u2019ye ili\u015fkin olanlar\u0131, \u00e7\u00f6z\u00fcme ula\u015ft\u0131raca\u011f\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131n\u0131 yapmak i\u00e7in olduk\u00e7a erkendir. Ankara ve Moskova Suriye krizini \u00e7\u00f6zmeye y\u00f6nelik yeni bir \u00e7er\u00e7eve olu\u015fturmaya giri\u015fmeden \u00f6nce, ilk olarak Esad\u2019\u0131n gelece\u011fi ve Moskova\u2019n\u0131n PYD\/YPG ile ili\u015fkileri gibi \u00e7etrefilli konularda bir anla\u015fmaya varmalar\u0131 gerekecek gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir. Eyl\u00fcl ay\u0131nda \u00c7in\u2019de yap\u0131lacak olan G-20 zirvesi \u00e7er\u00e7evesinde ger\u00e7ekle\u015fmesi beklenen bir sonraki Putin-Erdo\u011fan g\u00f6r\u00fc\u015fmesi bu ba\u011flamda olduk\u00e7a \u00f6nemli olacakt\u0131r.<\/p>\n T\u00fcm bunlara ra\u011fmen T\u00fcrk-Rus yak\u0131nla\u015fma s\u00fcreci, Suriye konusunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne y\u00f6nelik olas\u0131 bir b\u00f6lgesel ittifak\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131na katk\u0131da bulunabilece\u011fi i\u00e7in Orta Do\u011fu i\u00e7in olduk\u00e7a \u00f6nemli bir geli\u015fmedir. Ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131ldan bu yana Suriye\u2019de esas akt\u00f6r haline gelen Rusya, \u0130ran, M\u0131s\u0131r ve \u0130srail ile stratejik ili\u015fkilerini halihaz\u0131rda geli\u015ftirmekte ve Suudi Arabistan ve Katar\u2019la siyasi diyalo\u011funu kayda de\u011fer bir derecede tutmaktad\u0131r. Rusya ayn\u0131 zamanda, Suriye\u2019deki k\u0131r\u0131lgan bar\u0131\u015f s\u00fcrecinin \u00e7\u00f6kmesine m\u00e2ni olmak \u00fczere ABD ile de yak\u0131n bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n T\u00fcrkiye de \u201cdaha fazla dost ve daha az d\u00fc\u015fman\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan yeni politikas\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde \u0130srail, \u0130ran ve Irak\u2019la ili\u015fkilerini normalle\u015ftirmeye \u00e7abalamaktad\u0131r.[18]<\/a> T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmeti ve kamuoyu, halihaz\u0131rda AB ve ABD yetkililerinin ba\u015far\u0131s\u0131z darbe giri\u015fimine ili\u015fkin tutumuna kar\u015f\u0131n b\u00fcy\u00fck bir hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7indeyse de Ankara I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 m\u00fccadelede NATO\u2019lu m\u00fcttefikleri ile yak\u0131n bir i\u015fbirli\u011fi i\u00e7inde olmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir. Sonu\u00e7 olarak, ABD Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Joe Biden\u2019in A\u011fustos ay\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirece\u011fi T\u00fcrkiye ziyaretinin Ankara ve Washington aras\u0131ndaki ba\u011flar\u0131 onarmaya yard\u0131mc\u0131 olmas\u0131 beklenmektedir.<\/p>\n Her iki \u00fclkenin de ABD ve AB ile ili\u015fkilerinde \u00f6nemli sorunlar\u0131 olmas\u0131 nedeniyle, T\u00fcrkiye\u2019de ve yurtd\u0131\u015f\u0131nda baz\u0131 \u00e7evrelerin yak\u0131n zamandaki T\u00fcrk-Rus yak\u0131nla\u015fmas\u0131n\u0131 Bat\u0131ya bir meydan okuma olarak alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 do\u011frudur. Ancak hem Ankara\u2019n\u0131n hem de Moskova\u2019n\u0131n Suriye krizini sonland\u0131racak bir \u00e7\u00f6z\u00fcm bulmak i\u00e7in Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerle birlikte \u00e7al\u0131\u015fmaya ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131n\u0131n farkl\u0131nda olduklar\u0131 da belirtilmelidir. Bu nedenle, T\u00fcrk-Rus uzla\u015fmas\u0131n\u0131 T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131nda yeni bir eksen de\u011fi\u015fikli\u011finin i\u015fareti olarak de\u011ferlendirmekten ziyade; T\u00fcrkiye ve Rusya aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin normalle\u015fmesini, Orta Do\u011fu\u2019da, sadece b\u00f6lge \u00fclkelerini de\u011fil ayn\u0131 zamanda ABD ve AB\u2019yi de i\u00e7ine alan, daha geni\u015f bir b\u00f6lgesel \u00e7er\u00e7evenin ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 olarak g\u00f6rmek gerekmektedir.<\/p>\n Referanslar<\/strong><\/span><\/p>\n [1]<\/a>Putin\u2019in b\u00f6lgedeki d\u0131\u015f politikas\u0131na ili\u015fkin bir de\u011ferlendirme i\u00e7in bkz. Robert O. Freedman, \u201cRussia and the Middle East Under Putin,\u201d Ortado\u011fu Et\u00fctleri, Say\u0131 2, No 3, Temmuz 2010, s. 9-55.<\/p>\n [2]<\/a>2000li y\u0131llarda T\u00fcrkiye\u2019nin Orta Do\u011fu\u2019daki d\u0131\u015f politikas\u0131na ili\u015fkin bir analiz i\u00e7in bkz. Aaron Stein, Turkey\u2019s New Foreign Policy: Davutoglu, the AKP and the Pursuit of Regional Order, Abingdon: Routledge, 2015.<\/p>\n [3]<\/a>Pravda.ru, 21 Mart 2011, http:\/\/www.pravda.ru\/news\/world\/21-03-2011\/1070915-putin-0<\/a>.<\/p>\n [4]<\/a>H\u00fcrriyet, 2 Ekim 2015, http:\/\/www.hurriyet.com.tr\/rusya-nicin-bu-ise-bu-kadar-ilgi-duyuyor-30220481<\/a>.<\/p>\n [5]<\/a>T\u00fcrkiye\u2019nin Rusya\u2019n\u0131n T\u00fcrk hava sahas\u0131na sald\u0131r\u0131lar\u0131na ili\u015fkin iddialar\u0131n\u0131n \u00f6zeti i\u00e7in bkz. TRT World, 27 Aral\u0131k 2015, http:\/\/interactive.trtworld.com\/highlights-of-2015\/ajax\/infographics\/infographic08.jpg<\/a><\/p>\n [6]<\/a>\u00d6rne\u011fin T\u00fcrkiye\u2019nin Savunma Bakan\u0131 Suriye\u2019deki Rus hava operasyonlar\u0131n\u0131n y\u00fczde 88\u2019inin do\u011frudan muhalif gruplara y\u00f6nelik oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Yeni \u015eafak, 16 \u015eubat 2016, http:\/\/www.yenisafak.com\/gundem\/rusya-7-bin-200hava-saldirisi-duzenledi-2415461<\/a>.<\/p>\n [7]<\/a>Bkz. TRT World, 8 Aral\u0131k 2015, http:\/\/www.trtworld.com\/europe\/russia-asks-un-to-discussturkeys-actions-in-syria-iraq-12324<\/a>.<\/p>\n [8]<\/a>http:\/\/kremlin.ru\/events\/president\/news\/52282<\/a>.<\/p>\n [9]<\/a>Ayn\u0131 zamanda bkz. Dimitar Bechev, \u201cWhat\u2019s behind the Turkey-Russia Reset?\u201d Aljazeera, 9 A\u011fustos 2016, http:\/\/www.aljazeera.com\/indepth\/opinion\/2016\/08\/turkey-russia-reset-160808103350290.html<\/a><\/p>\n [10]<\/a>Sputnik T\u00fcrkiye, 12 A\u011fustos 2016, http:\/\/tr.sputniknews.com\/turkiye\/20160812\/1024349236\/turk-rus-uclu-mekanizma-oncelik-suriye.html<\/a><\/p>\n [11]<\/a>Rus gazetesi Izvestia\u2019ya g\u00f6re bu konu Rus yetkililer taraf\u0131ndan yeni kurulan T\u00fcrk-Rus komisyonun ilk toplant\u0131s\u0131nda yeniden g\u00fcndeme getirilmi\u015ftir. Bkz. Izvestia, 12 A\u011fustos 2016, http:\/\/izvestia.ru\/news\/626680<\/a> ve Sputnik News, 12 A\u011fustos 2016, http:\/\/sputniknews.com\/world\/20160812\/1044194779\/russia-turkey-syria-border-closure.html<\/a>.<\/p>\n [12]<\/a>H\u00fcrriyet, 10 A\u011fustos 2016, http:\/\/www.hurriyet.com.tr\/cumhurbaskanligi-sozcusu-kalin-can-li-yayinda-konustu-40188043<\/a>.<\/p>\n [13]<\/a>H\u00fcrriyet Daily News, 11 A\u011fustos 2016, http:\/\/www.hurriyetdailynews.com\/turkey-back-in-anti-isil-strikes-after-russia-deal<\/a>.<\/p>\n [14]<\/a>\u201cErdogan Exclusive: New Page in Russia-Turkey Relations,\u201d TASS, 9 A\u011fustos 2016, http:\/\/tass.ru\/en\/world\/893204<\/a>, http:\/\/tass.ru\/en\/world\/893204<\/a>.<\/p>\n [15]<\/a>Sputnik News, 16 A\u011fustos 2016, http:\/\/sputniknews.com\/military\/20160816\/1044330202\/turkey-russia-incirlik.html<\/a>.<\/p>\n [16]<\/a>BBC T\u00fcrk\u00e7e, 19 A\u011fustos 2016, http:\/\/www.bbc.com\/turkce\/haberler-dunya-37127569<\/a><\/p>\n [17]<\/a>Bkz. Hasan K\u00f6sebalaban, \u201cTowards a New Strategic Alliance between Turkey and Israel,\u201d Al Sharq Forum Expert Brief, 10 A\u011fustos 2016, http:\/\/research.sharqforum.org\/2016\/08\/10\/towards-a-new-strategic-alliance-between-turkey-and-israel<\/a>.<\/p>\n [18]<\/a>Bkz. H\u00fcrriyet Daily News, 24 May\u0131s 2016, http:\/\/www.hurriyetdailynews.com\/new-pm-signals-shift-in-foreign-policy-more-friends-than-enemiesaspx?pageID=238&nID=99616&NewsCatID=338<\/a>.<\/p>\n <\/p>\n<\/div> T\u00fcrkiye ve Rusya 2000\u2019ler boyunca olduk\u00e7a yak\u0131n siyasal ve ekonomik ili\u015fkiler geli\u015ftirmi\u015ftir. Her iki taraf da Arap ayaklanmalar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan ve Suriye\u2019deki i\u00e7 sava\u015f konusunda giderek b\u00fcy\u00fcyen anla\u015fmazl\u0131klar\u0131na ra\u011fmen iyi ili\u015fkileri s\u00fcrd\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"author":36,"featured_media":9725,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mo_disable_npp":"","ngg_post_thumbnail":0},"categories":[361],"tags":[],"asf_pub_issue":[10319],"asf_pub_region":[10321,10327],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9724"}],"collection":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/36"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9724"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9724\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25122,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9724\/revisions\/25122"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9725"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9724"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9724"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9724"},{"taxonomy":"asf_pub_issue","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_issue?post=9724"},{"taxonomy":"asf_pub_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/research.sharqforum.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/asf_pub_region?post=9724"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}